skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Homocysteïne en vruchtbaarheid

Een groot aantal lichamelijke en psychische factoren beïnvloedt de vruchtbaarheid bij vrouwen en mannen. Naar schatting krijgt 10 tot 15 procent van alle paren te maken met een onvruchtbaarheidsprobleem. Vruchtbaarheid neemt af door elke aandoening, toxische belasting (verontreinigingen, roken en dergelijke), niet optimale leefomstandigheden (stress door bijvoorbeeld huisvestingsproblemen, geldgebrek, problemen in de relatie, angsten, depressiviteit etc) en een tekort aan één of meerdere essentiële nutriënten.

Voeding speelt bij verminderde vruchtbaarheid een probleem. Dit krijgt nog steeds weinig aandacht bij de behandeling ervan. Zo spelen voedingsfactoren een rol in de zogenaamde homocysteïne-stofwisseling. Daarbij zijn deze mogelijk betrokken bij de rijping van ei- en zaadcellen en bevruchtingsproces.
De homocysteïne-stofwisseling in de follikelvloeistof moet optimaal zijn om de kans op zwangerschap te verhogen.

Onderzoek in Erasmus universiteit

In het proefschrift van Jolanda Boxmeer worden de eerste resultaten van het Food, Lifestyle and Fertility Outcome-project beschreven. De resultaten van dit proefschrift suggereren dat de homocysteïne-stofwisseling een rol speelt bij de voortplanting. Suppletie van foliumzuur en mogelijk ook van B12 zou een positief effect op de vruchtbaarheid kunnen hebben, zowel bij de vrouw als de man.

Ook uit studie bij een vruchtbaarheidskliniek in Israël, blijkt dat vitamine B12-deficiëntie (tekort) onder stellen die met vruchtbaarheidsproblemen kampen dikwijls voorkomt. Voor het onderzoek werd het bloed van 171 stellen geanalyseerd, die onder behandeling waren bij deze vruchtbaarheidskliniek. Hieruit bleek dat 36% van de mannen en 23% van de vrouwen een tekort aan vitamine B12 had (lager dan 200 pg/ml). Bij 43% van de stellen bleek één van de partners vitamine B12-deficiënt.

Dit was onafhankelijk van het feit of er een aantoonbare oorzaak voor het probleem van onvruchtbaarheid was gevonden of niet. Bij 8% van de stellen bleken beide partners vitamine B12-deficiënt. Onder de mannen, bij wie door onderzoek een afwijkende spermakwaliteit was aangetoond, werd in 39% van de gevallen een vitamine B12-tekort gevonden.

Het belang van homocysteïne

Homocysteïne is een stofwisselingstussenproduct. Het heeft alleen maar een functie als tussenstap en wordt normaal gesproken snel terugomgezet naar methionine of verder afgebroken richting cysteïne. Voor deze omzettingsstappen heeft het lichaam foliumzuur, B12, B6 en B2 nodig.
Zijn deze stoffen er niet dan ziet men een  homocysteïnestapeling aan de ene kant en SAM (de stof S-adenosyl-L-methionine) en cysteïne tekorten andere kant. SAM is nodig voor de methylering (DNA activatie) en de hormoonhuishouding; cysteïne is nodig voor ontgifting.

Oorzaken voor hoge homocysteïnewaarden

Als oorzaken voor hoge homocysteïnewaarden wordt naast een tekort aan B2, B6, foliumzuur en B12 ook genoemd: hormoonpreparaten, bepaalde reguliere medicatie, alcoholmisbruik en roken. Deze geven tekorten van genoemde vitaminen. Uit onderzoek bleek dat stevige koffiedrinkers (meer dan 6 koppen per dag) een erg hoge homocysteïne spiegel hebben. Dit effect wordt versterkt als er ook bij gerookt wordt en nog onjuist wordt gegeten.
Voedingsproducten ide homocysteïne verlagen Het homocysteïne gehalte kan naar beneden gebracht worden door o.a.: biologische groenten, fruit, peulvruchten, verse noten en vooral kiemen (alfalfa, taugé e.d). Deze producten bevatten stoffen die de waarde doet dalen.

Een goede methylering verhoogt vruchtbaarheid

Methylering speelt op meerdere punten een belangrijke rol in het lichaam, in het bijzonder bij vruchtbaarheid. Methylering is een ingewikkeld proces, te vergelijken als een waterval van omzettingen.
Methylering is afhankelijk van de aanwezigheid van zogenaamde methyldonoren. In iedere cel is de stof S-adenosyl-L-methionine (SAM) de belangrijkste methyldonor. Vorming van SAM is weer afhankelijk van een aantal andere stoffen, waaronder foliumzuur, vitamine B 6 en vitamine B12.

Voedingsconditie en vruchtbaarheid

Vruchtbaarheid neemt af door elke aandoening, toxische belasting (verontreinigingen, roken en dergelijke), niet optimale leefomstandigheden (stress door bijvoorbeeld huisvestingsproblemen, geldgebrek, problemen in de relatie, depressiviteit etc) en een tekort aan één of meerdere essentiële nutriënten.
Het oplossen van stress en het vermijden ervan, net zoals het optimaliseren van de gezondheid door verbetering van de voedingsconditie en het aanvullen van mogelijke tekorten aan essentiële nutriënten, gaan verminderde vruchtbaarheid tegen.

Hormoonhuishouding

Een niet optimale hormoonhuishouding vermindert de vruchtbaarheid. Diverse voedingsmaatregelen en voedingssupplementen kunnen de hormoonhuishouding normaliseren. De aanmaak van hormonen wordt beïnvloed door het eten van de juiste vetten. De gemiddelde Nederlandse voeding is veel te rijk aan verzadigde vetten (vlees, zuivel) en arm aan omega 3 vetzuren.
De aanmaak van hormonen is ook afhankelijk van een groot aantal vitaminen en mineralen. De belangrijkste, waarvan de doorsnee-inname in Nederland onder de maat is, zijn vitamine B 12, foliumzuur, B3, B6, E, magnesium, selenium en zink. Controle van de voedingsstatus en vervolgens extra inname van de voedingsfactoren die tekort blijken is aan te bevelen.

Aanmaak en activiteit van zaadcellen

De geslachtsorganen van de man liggen uitwendig. Men gaat er van uit dat de meest optimale temperatuur voor de aanmaak van zaadcellen ongeveer één graad onder de normale lichaamstemperatuur ligt. De afname van de vruchtbaarheid bij mannen die veel zitten, zoals beroepschauffeurs, wordt hier bijvoorbeeld aan toegeschreven.
Van een aantal voedingsstoffen is aangetoond dat deze de aanmaak en activiteit van zaadcellen kunnen bevorderen.  Bij mannen met een verminderde vruchtbaarheid is een verhoogde beschadiging door vrije radicalen in de zaadcellen gevonden. Toediening van natuurlijke vitamine E verminderde niet alleen deze schade, maar resulteerde bij de proefpersonen in 21% van de gevallen in een zwangerschap. Bovendien stimuleerde vitamine E de koppeling van de zaadcel een de eicel, de eerste stap van de bevruchting.

Acetyl-L-carnitine  in combinatie met L-carnitine kan helpen om het aantal zaadcellen en de beweeglijkheid hiervan te vergroten. Gebruik van Q-10 resulteerde bij mannen met te weinig en te weinig beweeglijke zaadcellen in een verbetering van de zaadkwaliteit. Ook de mineralen zink en selenium zijn belangrijk.

Commentaar NDN

Naar aanleiding van het onderzoek van het proefschrift van Jolanda Boxmeer geven wij u nog wat korte (voeding)tips die in de orthomoleculaire geneeskunde al wat langer bekend zijn.

  1. Geregeld vlees en melk eten heeft mogelijk een negatief effect op de kwaliteit van het sperma, terwijl sommige fruit- en groentesoorten juist een positief effect lijken te hebben. Dit bleek uit een studie met 31 mannen met een zwakke spermakwaliteit en 31 mannen met gezond sperma. Met een vragenlijst werd informatie verkregen over het voedingspatroon van alle deelnemers. De mannen met gezond sperma bleken meer sla, tomaten, fruit (abrikozen en perziken) en opvallend minder zuivelproducten en vlees te eten.
  2. Vegetariërs en veganisten lopen een verhoogde kans op een vitamine B12-gebrek. Plantaardige bronnen van vitamine B12 zijn er niet: de stoffen die in eenvoudig laboratoriumonderzoek in planten aangetoond kunnen worden blijken voor 80% niet uit actieve vitamine B12 te bestaan.
    Het meten van de serumspiegel van vitamine B12 is de meest gebruikte test om tekorten op te sporen. Deze voldoet echter niet. Vitamine B12-deficiëntie kan ingedeeld worden in vier stadia. In stadium I en II raken de weefsel- en plasmavoorraden uitgeput, aangegeven door een verlaging van de holotranscobalamine II-concentratie (holo-TC II). In stadium III treedt een stijging op van de concentraties homocysteïne en methylmalonzuur in het bloed, wat duidt op een biochemisch tekort. In stadium IV treden afwijkingen van de rode bloedcellen op.Toen onderzoekers de serumwaarden van homocysteïne en methylmalonzuur bepaalden onder vegetariërs bleken deze waarden bij meer dan 60% van de proefpersonen verhoogd, duidend op een stadium III- vitamine B12-deficiëntie. Bepaling van homocysteïne en methylmalonzuur is dus aan te bevelen om grote groepen vegetariërs niet onnodig aan een vitamine B12-gebrek te laten lijden.
  3. Inname van choline (in de vorm van fosfatidylcholine die vooral in een goede kwaliteit lecithinegranulaat zit) verlaagt de homocysteïnespiegel in het bloed.
  4. Een hogere hoeveelheid selenium in het bloed gaat gepaard met lagere homocysteïnespiegels.
  5. Uit studie blijkt dat suppletie met selenium en N-acetyl-cysteïne (NAC) de kwaliteit van het sperma bij onvruchtbare mannen verbetert. De kwaliteitsverbetering van het sperma betrof alle parameters op grond waarvan deze werd beoordeeld. Namelijk de concentratie, de beweeglijkheid, het percentage spermacellen met een gezonde vorm en grootte (morfologie). Hierbij werd voor alle drie parameters een verband aangetoond met de concentraties selenium en NAC in het zaadvocht (semenplasma).
  6. Orale antidiabetica beïnvloeden homocysteïne, foliumzuur en vitamine B12. Onderzoekers vonden bij suikerpatiënten die als medicatie metformine gebruikten, dat de concentraties foliumzuur en vitamine B12 in het bloed verlaagd waren. Daarbij vond men hoge waarden voor homocysteïne.
  7. Hoog homocysteïne als gevolg van gluten. Op basis van hun onderzoek bij glutengevoelige patiënten concludeerden onderzoekers dat bij deze patiënten de homocysteïnespiegel vaak verhoogd is.
  8. Maagzuurremmers verlagen de vitamine B12-status. Langdurig gebruik van maagzuurremmers van het type protonpompremmers (PPI) bij maagzuurbranden leidt vaak tot een daling van de vitamine B12-status. Er is (nog) geen verband gevonden tussen het gebruik van H2-antagonisten, zoals ratinidine (Zantac) en cimetidine (Tagamet), en de concentratie vitamine B12 in het bloed.Het gebruik van PPI’s bleek echter wel samen te hangen met een verlaging van de vitamine B12-waarden. Tot dit type maagzuurremmers behoren omeprazol (Losec), esomeprazol, lansoprazol, pantoprazol en rabeprazol. Suppletie met de dagelijks aanbevolen hoeveelheid vitamine B12 vertraagde dit proces weliswaar maar voorkwam het niet.De onderzoekers wijzen op het belang van een regelmatige controle van de vitamine B12-status bij langdurig gebruik van PPI’s. Gerichte suppletie kan een tekort corrigeren. Meestal worden deze onderzoeken bij oudere mensen gedaan, maar omdat ook steeds meer jongere mensen deze middelen krijgen voorgeschreven is onderzoek naar nutriënten tekorten aan te raden.
    Jonge paren die maagzuurremmers slikken of geslikt hebben kunnen bij onvruchtbaarheid ook nog aan deze connectie denken.
  9. Onvruchtbaarheid, homocysteïne en insulineresistentie. Er is een sterk verband tussen een hoge homocysteïne en verminderde gevoeligheid voor insuline bij vrouwen met polycysteusoveriumsyndroom (PCOS).
  10. Genetische variatie en verhoogde homocysteïne. Met bloedonderzoek is in eerdere studies gekeken naar variaties in twee genen bij mensen: methionine synthase reductase (MTRR) en transcobalamine II (TC). MTRR is een enzym dat een rol speelt in de stofwisseling van homocysteine, terwijl TC het eiwit is dat vitamine B12 in het lichaam vervoert. Genetische variaties kunnen de werkzaamheid van enzymen verminderen. Deze verminderde werking hoeft niet altijd gevolgen te hebben voor het lichaam, maar onder bepaalde omstandigheden (zoals een verminderde beschikbaarheid van een noodzakelijke hulpstof, zogenaamde coënzymen) kunnen er problemen optreden. B-vitaminen zijn vaak dergelijke coënzymen.
    Wanneer er sprake is van een genetische variatie in het MTRR (in dit onderzoek de A66G-mutatie) en er maar weinig vitamine B12 beschikbaar is kan MTRR (dat voor zijn werking van deze vitamine afhankelijk is) als het ware in de problemen komen. De combinatie van de genetische variatie en weinig coënzym kan dan gevolgen hebben voor het lichaam.
    Ditzelfde geldt voor TC, dat vitamine B12 transporteert. Als het vermogen om deze vitamine te vervoeren door een mutatie (in dit onderzoek C776G) is afgenomen terwijl er ook nog eens minder B12 beschikbaar is kan dit voor het lichaam gevolgen hebben.De aanwezigheid van genetische variaties samen met een lage hoeveelheid van bepaalde vitaminen en  mineralen in het bloed verhoogt de kans op onvruchtbaarheid.

Voedingsadvies op maat

Voedingsonderzoek toont niet alleen het belang van voldoende vitamine B12 en foliumzuur voor vruchtbaarheidsverhoging aan, maar onderstreept tegelijkertijd het basisprincipe van orthomoleculaire geneeskunde: het belang van de juiste hoeveelheid voedingsstoffen (bijvoorbeeld vitamine B in hun co-enzym vorm innemen) in relatie tot de unieke biochemische eigenschappen van een individu.
Natuurartsen en natuurdiëtisten kunnen u helpen met bovengenoemde problematiek, waaronder een voedingsadvies op maat maken om uw vruchtbaarheid te vergroten.

Meer kunt u lezen over gezonde voeding bij o.a. de volgende achtergrondartikelen:
Optimale voeding
Genezende voeding
De darm en gezondheid
Is suppletie noodzakelijk?

Bronnen:

Referenties:

1. Boxmeer Jolanda, the homocysteine pathway in human subfertility, 14 januari 2009, Erasmus Universiteit Rotterdam.

2. Pront R, Margalioth EJ, [..], Elstein D. Prevalence of low serum cobalamin in infertile couples. Andrologia 2009; 41(1):46-50

3. Mendiola J, Torres-Cantero AM, [..], Bernabeu R. Food intake and its relationship with semen quality: a case-control study. Fertil Steril 2009; 91(3):812-8

4. Young SS, Eskenazi B, Marchetti FM, Block G, Wyrobek AJ. The association of folate, zinc and antioxidant intake with sperm aneuploidy in healthy non-smoking men. Hum Reprod 2008; 23(5):1014-22

5. Safarinejad MR, Safarinejad S. Efficacy of selenium and/or N-acetyl-cysteine for improving semen parameters in infertile men: a double-blind, placebo controlled, randomized study. J Urol 2009; 181(2):741-51

6. Herrmann W, Geisel J. Vegetarian lifestyle and monitoring of vitamin B-12 status. Clin Chim Acta 2002 Dec;326(1-2):47-59

7. Lenzi A, Sgro P, Salacone P, Paoli D, Gilio B, Lombardo F, Santulli M, Agarwal A, Gandini L. A placebo-controlled double-blind randomized trial of the use of combined l-carnitine and l-acetyl-carnitine treatment in men with asthenozoospermia. Fertil Steril. 2004 Jun;81(6):1578-84

8. Balercia G, Mosca F, Mantero F, et al. Coenzyme Q10 supplementation in infertile men with idiopathic asthenozoospermia: an open, uncontrolled pilot study. Fertil Steril 2004;81:93-8

9. Badawy A, State O, El Gawad SSh, El Aziz OA. Plasma homocysteine and polycystic ovary syndrome: The missed link. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2007;131:68-72

10. A.C. Verkleij-Hagoort, L.M.J.W. van Driel, J. Lindemans, A. Isaacs, E.A.P. Steegers, W.A. Helbing, A.G. Uitterlinden and R.P.M. Steegers-Theunissen.
11. Genetic and lifestyle factors related to the periconception vitamin B12 status and congenital heart defects: A Dutch case-control study. Molecular Genetics and Metabolism. Published online ahead of print 15 January 2008, doi:10.1016/j.ymgme.2007.12.002

12. Margreet R Olthof, Elizabeth J Brink, Martijn B Katan, and Petra Verhoef. Choline supplemented as phosphatidylcholine decreases fasting and postmethionine-loading plasma homocysteine concentrations in healthy men. Am J Clin Nutr 2005;82 111-117

13. Sonia González, José M. Huerta, Julieta Álvarez-Uría, Serafina Fernández, Ángeles M. Patterson and Cristina Lasheras. Serum Selenium Is Associated with Plasma Homocysteine Concentrations in Elderly Humans. J. Nutr. 134:1736-1740, July 2004

14. Safarinejad MR, Safarinejad S. Efficacy of selenium and/or N-acetyl-cysteine for improving semen parameters in infertile men: a double-blind, placebo controlled, randomized study. J Urol 2009; 181(2):741-51

15. Saibeni S, Lecchi A, Meucci G, Cattaneo M, Tagliabue L, Rondonotti E, Formenti S, De Franchis R, Vecchi M. Prevalence of hyperhomocysteinemia in adult gluten-sensitive enteropathy at diagnosis: role of B12, folate, and genetics. Clin Gastroenterol Hepatol 2005; 3:574-80

16. Sahin M, Tutuncu NB, Ertugrul D, Tanaci N, Guvener ND. Effects of metformin or rosiglitazone on serum concentrations of homocysteine, folate, and vitamin B(12) in patients with type 2 diabetes mellitus. J Diabetes Complications 2007; 21(2):118-23

17. Dharmarajan TS, Kanagala MR, Murakonda P, Lebelt AS, Norkus EP. Do acid-lowering agents affect vitamin B12 status in older adults? J Am Med Dir Assoc 2008; 9(3):162-7

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen