skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

De amygdala bestaat uit twee delen en ligt in het oudste deel van de hersenen, het limbisch systeem, voor de hippocampus. Het limbische systeem heeft als functie de regeling van honger, dorst, agressie, reukgewaarwording, agressie, seksualiteit en het reguleren van alle klieren met interne secretie. In dit hele systeem ligt zoals gezegd de amygdala, ook wel amandelkern genoemd. Dit fungeert als een soort tussenpersoon van het emotionele geheugen. Het wordt weleens het ‘emotionele brein’ genoemd. Dit in tegenstelling tot de neo-cortex wat soms het ‘rationele brein’ genoemd wordt.

Amygdala: koppelen van stress aan emoties

Een van de taken die de amygdala doet is het integreren van informatie die nodig is voor het uitvoeren van een stress reactie. Daarbij doet de amygdala nog een belangrijk iets. Ze kan een emotie koppelen aan de stressreactie. Zo kan een stressreactie -bijv. angst of schrik- gekoppeld worden aan een emotie. Stel Margreet staat dromerig langs de kant van de weg te staren en een auto die langsrijdt toetert opeens hard. Ze schrikt en de amygdala creëert een koppeling tussen dromerigheid en ontspanning met schrik en onzekerheid.
Dit kan ertoe leiden dat ze erna moeilijker kan ontspannen, of zich minder overgeeft aan dromerigheid. Er is nl. kortstondig een hersenverbinding gelegd tussen die emoties en schrik. Deze verbinding werkt ook andersom, bijv. ze is een keer onzeker en wordt vervolgens wat meer schrikachtig. Op zich is dit geen probleem mits -wanneer het een nare gebeurtenis is- dit niet vaak voorkomt of de ervaring niet extreem angstaanjagend is. De casus van Herman laat zien wat er gebeurt als iemand vaak opschrikt . Wat bij hem startte met ontspanning veranderde in een stressrespons.

Casus angstconditionering: “Herman, dóe wat!”

Herman komt uit een gezin van 4 kinderen en was als kind dol op de natuur. Heel vaak stond hij zo maar wat voor het raam lekker naar buiten te staren. Naar de struiken, de vogels, de lucht.
Zijn moeder werkte halve dagen en dat samen met de opvoeding van vier kinderen zorgde dat ze altijd veel om handen had. Elke keer als ze Herman voor het raam zag staren, wekte dat ergernis bij haar op. Of misschien dacht ze dat Herman zich verveelde. Steevast riep ze stekelig “Herman, sta daar niet te staren, ga wat doen!’

Door therapie bij zijn burn-out ontdekte Herman dat hij zich heel ongemakkelijk voelde worden bij ontspanning. De continue aansporing ‘wat te doen’ terwijl Herman zich juist ontspande, had hem simpelweg geconditioneerd niet goed te kunnen ontspannen. Dit leidde uiteindelijk tot een werkverslaving en daarmee tot uitputting.
Mediteren is een effectieve manier om ontspanning te bereiken. Tijdens het aanleren hiervan herinnerde Herman zich zijn moeder’s opmerkingen. Pas toen werd het verband met zijn chronisch harde werken hem duidelijk. Vooral de ongemakgevoelens als hij ‘wat in de verte staarde’.

Amygdala en angstconditionering

Vandaar dat er ook gezegd wordt: de amygdala is betrokken bij angstconditionering. Simpeler gezegd: hoe angstreacties zich in je geest nestelen. De amygdala doet allicht meer, maar deze zogeheten angstconditionering is een heel wezenlijke functie.
De amygdala had door de herhaalde opmerkingen ‘Jongen, doé wat!’ een vaste baan in Herman’s geheugen vastgelegd. Zodra hij bijv. in de tuin lekker wilde zitten en zo maar wat rondkeek werd door de amygdala dit stukje geheugen actief. Het spoorde hem aan tot actie en al snel voelde Herman een drang om op te staan en wat te gaan doen.

Zou de amydala alleen kortstondig zo’n verbinding leggen, dan is er niets aan de hand. Het blijkt dat de amygdala eerst de informatie zo bewerkt dat het kortstondig onthouden wordt. Komt het vaak voor -zoals bij Herman- dan gaat die informatie naar het lange termijn geheugen. Vaak is er dan geen besef meer hoe die relatie zo gegroeid is. Iemand beschouwt zijn reactie als iets wat hij altijd al gehad heeft. “Zo ben ik nu eenmaal” hoor je dan.

Amygdala en zijn invloedgebieden

Zoals bij de angstconditionering blijkt, kan de amygdala informatie aan elkaar koppelen, ze kan echter ook reacties in gang zetten. Deels door een directe respons op te wekken en deels met een trapsgewijze reactie, zoals bijvoorbeeld via het hormoonstelsel. Het onderstaande staatje laat zien op hoeveel gebieden van het lichaam de amygdala invloed kan uitoefenen. De amygdala kan zorgen voor een stijging van
• ademfrequentie
• alertheid (waakzaamheid)
• bloeddruk
• hartfrequentie
• ontlasting (dan kan zowel diarree zijn (van spuitpoep tot slappe poep) en obstipatie)
• plasdrang (vaak kleine plasjes)
• schrikgevoeligheid
• spiertonus
• spierbewegingen, met name trillen, ogen knipperen e.d.

En
• gezichtsexpressie (nietszeggende gelaatsuitdrukking e.d.)
• gedragsverandering zoals bijvoorbeeld kunnen ‘bevriezen’. (zie de casus van Tineke onderaan).

Hersenverkleining

Het blijkt -uit dierexperimenteel onderzoek- dat bij stressvolle gebeurtenissen op jonge leeftijd de hippocampus -ergo ook de amydala- in zijn ontwikkeling achterblijft. Er zijn aanwijzingen dat bij depressieve patiënten en bij mensen met ptts (posttraumatische stressstoornis) het volume van de hippocampus verkleind raakt. Dit is consistent met de veronderstelling dat langdurige blootstelling aan het stresshormoon cortisol een beschadiging teweegbrengt van neuronen in de hippocampus.

Maken proefdieren chronisch stress mee, dan heeft de negatieve gevolgen voor hun nageslacht. Hetzelfde lijkt te gelden bij mensen. Het krijgen van kinderen die later angstig of depressief van aard zijn, komt vaker voor bij moeders die zich tijdens of kort na de zwangerschap angstig of depressief voelen. Kinderen die de relatie met hun ouders als volwassene als ‘kil’ lijken te hebben ervaren, vertonen een verhoogde cardiovasculaire reactie bij stress. Ook diegenen die in hun jeugd misbruikt zijn, tonen als volwassenen hogere stressreacties. Er blijkt voldoende bewijs te zijn voor de stelling dat verwaarlozing, misbruik en tijdelijke scheiding van de moeder een negatieve invloed op het sociaal-emotioneel functioneren uitoefent. Zelfs dus ook nog op latere leeftijd.

Bij extreme verwaarlozing tonen ct-scans van 3 jarige kinderen een duidelijk waarneembare verkleining van de hersenen aan. De schade aan de hersenen bij het in de steek gelaten worden, is mede afhankelijk van het tijdstip waarop dit gebeurt. Onmiskenbaar is, dat hoe vroeger dit gebeurt des te schadelijker is het. Op jonge leeftijd -fysiek en/of emotioneel- in de steek gelaten worden heeft grote gevolgen voor de uitrijping van de hersenstructuren. Grote gevolgen in het gedrag en leerprestaties.

Meditatie helpt

Vooral het limbische systeem, waarvan de amygdala een onderdeel uitmaakt, is voor zijn uitgroei en rijpen sterk afhankelijk van sociaal contact en van voldoende ‘warme’ emotionele input. Het voorstaande maakt begrijpelijk hoe gunstig meditatie op de amygdala kan uitpakken. Er is een specifieke meditatievorm waarbij nadrukkelijk kontakt gezocht wordt met de amygdala. De oosterling noemt dit punt de ‘zetel van brahma’. Een innerlijk centrum van diepe rust.

Het gemak waarmee dit punt innerlijk gevonden kan worden en de wijze waarop iemand dit meditatieve punt ervaart geeft informatie de wijze waarop iemand zichzelf beleeft. Het biedt bovendien enigermate licht op de hoeveelheid gevoelens die iemand in staat is te verdragen. In afweertermen uitgedrukt: hoeveel affect-isolatie past iemand toe.

Een makkelijke manier om te beginnen met mediteren, is met onze speciale meditatie cd’s. Deze reeks psychologisch opgebouwde meditaties geven energie, rust, versterken de immuniteit en stimuleren verandering. U kunt deze cd’s bestellen in onze webshop.
Alle meditaties van Tessa Gottschal
Bekijk hier alle CD-combinaties voor emotionele en lichamelijke klachten (pdf).

Ontkoppelen van aangeleerd gedrag

Het afweren van gevoelens kan een stressreactie zijn. Het is echter ook een gedrag dat snel aangeleerd kan worden bij een emotioneel arm of koel gezinsleven.
Door iedere dag op dit punt te mediteren, of dit punt te betrekken in de meditaties ontstaat gaandeweg een voedingsbodem voor het ontkoppelen van stressreacties aan emoties en tot het meer kunnen toelaten van beleefde gevoelens.

Zodra gevoelens meer beleefd worden zoals ze werkelijk zijn, komt er ruimte voor herstel vrij. Verwarring over wat gevoeld mag worden, is nl. stressverhogend. Als grapje wordt soms gezegd ‘Ik ben niet boos maar verdrietig’, terwijl de ik-persoon wel degelijk boos is. Dit door elkaar klutsen van gevoelens bemoeilijkt het verwerken en dus ook het geven van een adequate reacties. Is iemand in staat om zuiver de gevoelens waar te nemen dan weet hij in dit geval dat hij juist rekening moet houden met verborgen boosheid en kan hij daarop anticiperen in zijn reactie.

De cd Rust en Evenwicht (zie onderaan) leert in twee vormen het mediteren aan op de amygdala. In een uitgebreide vorm van tien minuten. In een vervolgmeditatie wordt een verkorte methode aangereikt.

Download hier de gebruiksaanwijzing van de cd Rust en Evenwicht.

Minder stress, angst en depressies

Meditatie werkt bovendien stress- en depressieverlagend, angstverminderend. Om een gunstig effect te bereiken is minimaal dagelijks een meditatie van 10 minuten nodig. De eerste resultaten bemerkt u al aan het eind van de eerste week. Na drie weken zijn de verbeteringen nog duidelijker merkbaar. Echt diepgaandere veranderingen vinden pas plaats na 40 dagen. Wilt u dat de verandering zich blijvend manifesteren dan is dagelijks tien minuten lang mediteren onontbeerlijk.

Voeding en angst

Bij angst en de geheugenwerking zijn neurotransmitters betrokken. Neurotransmitters behoren tot de hormonen en wel een speciale groep, de paracriene hormonen. Deze hormonen geven hun boodschap af via kanaaltjes of structuren om zeker te zijn dat ze niet over grote afstanden circuleren. Belangrijke neurotransmitters zijn serotonine, dopamine, noradrenaline, gaba, adrenaline, acetylcholine, glutamaat en endorphinen.
Al deze neurotransmitters worden uit eiwitten (aminozuren) gemaakt.

De omzetting van het korte-termijn geheugen naar het lange-termijn geheugen wordt consolidatie genoemd. Een proces dat uit eiwitsynthese bestaat. Angstvermindering wordt gesignaleerd bij zowel het cholinerge (actetylcholine), gabaerge (Gaba)en glutamaterge (glutamaa) systeem. Lees meer over voeding voor de neurotransmitters in het artikel Voeding voor uw hersenen

Casus gedrags- en gezichtsverandering: ‘Tineke valt stil’

Tineke komt uit een groot gezin met geregeld ‘heibel in de tent’. Als enige dochter was een manier om tussen haar drie broers op te vallen juist géén heibel te creëren. Hiermee hoopte ze op positieve aandacht van haar ouders. Ze leerde als respons op het vele en felle geruzie meegaand en opofferend te zijn. Zo groeide ze op en geleidelijk aan werd tegenspreken haar vreemd. Net zoals het gewoon uitkomen voor haar mening.
Tineke is nu een volwassen vrouw, getrouwd, ze heeft kinderen en een fijne part-time baan als vertegenwoordigster. Toch speelt nog steeds dit verleden actief mee. Iedere keer als ze in een situatie terecht komt die onaangenaam is. verstijft ze. Dat kan bij mensen zijn die het niet met elkaar eens zijn, zowel vrienden, familie, collega’s als klanten. Ze verstijft letterlijk.

Haar mond valt dan open en ze krijgt een starende blik. Ook al kijkt ze je kant op, je kunt duidelijk merken dat ze niet echt actief kijkt. Haar hele gezichtsmimiek wordt vlak en nietszeggend. Ze valt stil en het duurt tijden voordat ze weer wat zinvols kan zeggen. Haar lichaam, armen en benen verstrakken en ze staat of zit er als een soort stijve pop bij. De enige woorden die er nog wat uitkomen zijn loze algemeenheden of priet-praat teksten.

Pas uren later komt het leven in haar terug. Dan realiseert ze zich dat ze zaken bijv. niet terecht, fatsoenlijk, eerlijk vond. Maar ja …. het moment is voorbij en vaak zit ze met de gebakken peren. Ze heeft niets gedaan of gezegd op dat moment en anderen hebben toen al voor haar besloten. Of als dat niet zo is, heeft ze ingestemd met iets waarmee ze het achteraf toch niet eens is. Maagpijn, vermoeidheid en hoofdpijn is de rekening die ze dikwijls gepresenteerd krijgt. Zowel uit de stress als vanwege haar verborgen boosheid over zoveel ‘oneerlijkheid’.

 

 

Tessa Gottschal, meditatie therapeut (uitgever van 11 meditatie cd’s)

Literatuur en links:

 


Klik hier voor meer info over specifiek werkende meditaties op de psyche( diverse psychologische thema cd’s) en over de cd Rust en evenwicht

Bechara, A., Tranel, D.,Damasio, H. Adolphs, R. Rockland, C en Damasion, A. (1995) Double dissociation of conditioning and declarative knowledge relative to the amygdala and hippocampus in humans. Sciens, 269, 1115-1118

Degroot A, Treit D. Septal Gabaergic and hippocampal cholinergic systems interact in the modulation of anxiety. Neuroscience. 2003;117(2):493-501

Garakani A, Mathew SJ, Charney DS. Neurobiology of anxiety disorders and implications for treatment. Mt Sinai J Med. 2006 Nov; 73(7):941-9

Garcia R. (2002) Stress, synaptic plasticity, and psychopathology. Rev. Neurosci 13, 195-208

Gottschal Tessa, Ik voel (n)iets voor verandering, uitgeverij Schors, Amsterdam 2010 isbn 978-90-6378-911-4

Hovens, J.E. dr., Loonen A.J.M. dr., Timmerman L. dr. (redactie), Handboek neurbiologische psychiatrie, uitgeverij de Tijdstroom, Utrecht, 2004, isbn 90.5898.049.9 nur 875

Johari Harish Chakras: energy centers of transformation, 1987 Destiny Books, isbn 0.89281.054.8. (pbk.)

Johari Haris Das grosse Chakra-buch 1979, uit. Hermann Bauer Verlag KG, Freiburg im Breisgau, isbn 3.7626.0231.x

Kalueff AV. Neurobiology of memory and anxiety: from genes to behavior. Neural Plast. 2007;2007-78171

Ledoux J.E. (1996) The emotional brain, New York, Simon & Schuster

Ledoux J.E. (2002) Synaptic self: how our brains become who we are. New York: Viking.

LeMoal M. en Mayo, W. (2002). Functional neuroanatomy of mood disorders. In: H.A.H. D’haenen, J.A. den boek en P. Willner (Eds.) Biological psychiatry (p. 803-814) Chichester: John Wiley & Sons

McCaugh J.L. (2000) Memory: a century of consolidation. Science, 287, 248-251

Perry, B.D. (2002). Childhood experience and the expression of genetic potential: what childhood neglect tells us about nature and nurture. Braind and Mind, 3, 79-100

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen