skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Vetten en oliën die geschikt zijn voor consumptie bestaan eenvoudig gezegd uit vetzuren en glycerine. Vetzuren zijn grote moleculen, opgebouwd uit ketens van koolstofatomen, met daaraan waterstof en een organische zuurgroep. Aan de hand van hun moleculaire structuur worden de oliën of vetten als volgt ingedeeld:

  • Onverzadigd vet (OV): bijvoorbeeld olijfolie
  • Meervoudig onverzadigd vet (MOV): zijn te herkennen omdat deze vloeibaar zijn bij kamertemperatuur. Producten die rijk zijn aan MOV zijn; vette vis, verse noten en zaden. De MOV groep is onder andere te verdelen in: Omega-6 vetzuren: zoals linolzuur en gamma-linolzuur (GLA) uit plantaardige oliën. Omega-3 vetzuren: zoals alfa-linoleenzuur (lijnzaadolie), EPA en DHA uit vette vis.
  • Verzadigd vet (VV); is te herkennen omdat verzadigd vet bij kamertemperatuur gestold is. Producten die rijk zijn aan verzadigd vet zijn onder andere frituurvet, volle melkproducten, vlees, kaas, snacks en zoetwaren zoals chocola, koek en gebak.

De verzadigde vetten (VV) zijn nodig als leverancier van energie en ondersteunen het transport van belangrijke voedingsstoffen. Een overschot aan verzadigde vetten draagt bij onder andere aan verhoging van het schadelijke LDL cholesterol. Deze vorm van cholesterol heeft de neiging samen met andere stoffen, met name eiwitten en calciumzouten, bij te dragen aan het vormen van plaque en verhoogt daarmee onder andere het risico van hart- en vaataandoeningen.

De Meervoudig onverzadigde vetten (MOV) zijn in het lichaam belangrijk als bouwsteen voor de celwanden en het zenuwstelsel en vormen een belangrijke grondstof voor prostaglandines. De prostaglandines spelen, samen met andere hormoonachtige stoffen, in veel lichaamsprocessen een belangrijke rol. Ze zijn onder meer betrokken bij de hormoonstolling- en cholesterolhuishouding, de bloeddruk, het afweermechanisme, de bloedstolling, celdeling en het afweermechanisme.

Om er voor te zorgen dat het lichaam over de juiste bouwstoffen beschikt, is het van belang de goede verhouding aan verzadigde en onverzadigde vetten binnen te krijgen.
De verhouding tussen VV en MOV in de voeding is duizenden jaren ongeveer 1 : 1 geweest. In ongeveer 100 jaar tijd is dit veranderd in de verhouding 7:1.
Het herstellen van de balans kunt u via de voeding doen, door wat vaker vis op het menu te zetten en door uw salades te verrijken met koudgeperste olie zoals olijfolie, pompoenolie, lijnolie etc. Ook kunt u kiezen om via voedingssupplementen de vetzuurbalans te ondersteunen met voornamelijk omega-3 visolie. Deze is verkrijgbaar in capsule en in drinkolie (die ook over salades te gebruiken is of gemengd kan worden door biogarde).

EPA en DHA

Eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA) worden tot de omega-3 vetzuren gerekend. Ook alfa-linoleenzuur (ALA), waar bijvoorbeeld lijnzaadolie zeer rijk aan is, behoort tot deze groep. ALA wordt echter slecht omgezet in de juiste prostaglandines waardoor het therapeutisch van weinig waarde is. In de praktijk worden extra omega 3 vetzuren ingenomen bij chronische ontstekingsbeelden (gewrichten, zenuwen), ter voorkoming van hart- en vaataandoeningen en bij een verstoorde cholesterolhuishouding.

EPA en DHA worden aangetroffen in visolie (18 en 12%) en zijn ook als concentraat verkrijgbaar. DHA is van groot belang voor de opbouw en werking van het zenuwstelsel, met name de hersenen. Extra inname van DHA wordt aanbevolen aan zwangere vrouwen en aan kinderen gedurende de eerste jaren na de geboorte, om bij te dragen aan de ontwikkeling van het zenuwstelsel. Tekorten aan omega-3 vetzuren worden ook in verband gebracht met depressie, dementie, hyperactiviteit en concentratiestoornissen. Bij ouderen kan extra inname van DHA bijdragen aan een betere prikkeloverdracht in de hersenen, waardoor de concentratie en het geheugen positief beïnvloed worden.
Voor meer informatie zie ook www.visolie-info.nl Overigens is DHA er ook in een vegetarische vorm, nl. uit algen.

DHA

Essentiële vetzuren, en dan met name DHA en arachidonzuur, zijn de belangrijkste bouwstenen van de membraan van de hersencellen (waar het in de fosfolipiden wordt ingebouwd) en van de myelineschede rondom de zenuwen. Deze essentiële vetzuren verhogen in deze cellen de vloeibaarheid van de membraan, wat de prikkelgeleiding, de synaptische signaaloverdracht en zo de informatieverwerking, bevordert. In de membraan zijn ook receptoren aanwezig voor onder meer serotonine en dopamine. Bij onvoldoende vloeibaarheid van de membraan kunnen verstoringen ontstaan in de receptorfunctie. Bovendien kunnen hersencellen met soepele membranen gemakkelijker verbindingen vormen met andere hersencellen, wat natuurlijk een belangrijke component is van het leerproces. Het ligt daarom voor de hand dat een tekort aan DHA gevolgen heeft voor de hersenfunctie.

Verzadigde vetzuren hebben rechte koolstofketens. Onverzadigde vetzuren hebben van nature één of meerdere bochten in de keten. Hoe gekromder de keten is, des te meer ruimte het vetzuur inneemt na het inbouwen in de celmembraan. Op deze manier wordt de membraan flexibeler en minder stug naarmate er meer en sterker onverzadigde vetzuren in aanwezig zijn, wat waarschijnlijk de functionaliteit van de celmembraan verbetert.
Tijdens het laatste trimester van de zwangerschap en tijdens de borstvoedingsperiode geeft de moeder grote hoeveelheden meervoudig onverzadigde vetzuren, met name DHA en arachidonzuur, door aan de foetus, die ze uit haar eigen reserves haalt. Een moeder kan in deze tijd wel tot 3% van haar hersenmassa verliezen.

De vetzuursamenstelling van moedermelk is echter sterk afhankelijk van het voedingspatroon van de moeder. De DHA-niveaus zijn het hoogst in melk van moeders die veel vis en ander zeevoedsel eten. Veganistische moeders hebben de laagste DHA-concentraties. Daarentegen worden de niveaus van het omega-6-vetzuur arachidonzuur in moedermelk maar weinig beïnvloed door de voeding. De DHA-status van de moeder gaat tijdens de zwangerschap met 50% omlaag. Na de bevalling treedt langzaam weer een verbetering op. De normalisering van de DHA-status wordt vertraagd wanneer borstvoeding wordt gegeven.

De DHA status van de baby hangt samen met visuele vermogens, neuronale ontwikkeling, gedrag en hersengroei, terwijl arachidonzuur (maar ook DHA) samenhangt met lichaamsgewicht en groei. DHA deficiëntie kan leiden tot visuele achterstanden, cognitieve achterstand, cerebellaire disfunctie en verschillende andere neurologische aandoeningen.
Een meta-analyse van 26 gecontroleerde studies wees uit dat kinderen die borstvoeding kregen (rijk aan DHA) later in hun leven beter scoorden in cognitieve tests. Kinderen die borstvoeding hebben gekregen blijken gemiddeld ongeveer 5 punten beter te scoren in IQ-tests dan kinderen die flesvoeding hebben gekregen. De meest waarschijnlijke component die verantwoordelijk is voor dit verschil is DHA.

Baby′s die tenminste vier maanden borstvoeding hebben gekregen, hebben een betere visuele waarneming dan flesgevoede baby′s van dezelfde leeftijd. De visuele cortex was bij de borstgevoede baby′s ook beter ontwikkeld. Daarnaast bleek ook de visconsumptie van de moeder tijdens de zwangerschap van invloed, kinderen van deze moeders bleken op drieëneenhalf jarige leeftijd beter diepte te kunnen zien.
Prematuur geboren baby′s blijken vaak lage DHA niveaus te hebben. Zij missen vaak veel van het laatste trimester van de zwangerschap en krijgen bovendien meestal flesvoeding.

Veel flesvoedingen in Nederland bevatten geen arachidonzuur en DHA, met uitzondering van (sommige) kunstvoedingen die worden gebruikt voor prematuren. Soms wordt wel DHA-voorloper alfa-linoleenzuur (ALA) aan flesvoeding toegevoegd. Baby’s zijn echter nog niet in staat arachidonzuur en DHA te maken vanuit hun precursors linolzuur en alfa-linoleenzuur. Wanneer flesvoeding geen DHA bevat, is het dus zaak dit zelf aan de flesvoeding toe te voegen (ongeveer 40 mg DHA per kg lichaamsgewicht per dag) tot de niveaus in moedermelk. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseerde al in 1994 om DHA en arachidonzuur aan alle flesvoedingen toe te voegen.Ook voor de moeder heeft DHA gunstige effecten. In een onderzoek bleek dat moeders die borstvoeding geven en daarnaast DHA supplementen nemen, een significant beter concentratievermogen na de bevalling hebben vergeleken met vrouwen die een placebo krijgen.

GLA

Tot de omega-6 vetzuren worden gamma linoleenzuur (GLA) en linolzuur gerekend. Gamma-linoleenzuur wordt aangetroffen in teunisbloem (8-10% en borage olie (25%). In de praktijk wordt GLA ingenomen bij hormonale klachten (PMS, overgangsklachten), bij afwijkingen aan de huid en haren (eczeem, acne, droge huid, dof haar), bij allergieën, chronische luchtwegontstekingen, bijholteontstekingen en darmontstekingen.

Suppletieadvies

In alle gevallen van inname van extra MOV met de voeding en in de vorm van omega vetzuren preparaten is een basissuppletie met een breed samengesteld multi-vitaminen/mineralenpreparaat aan te bevelen. Dit is nodig omdat de omzetting van de vetzuren in de uiteindelijke actieve stof in het lichaam van zeer veel voedingsfactoren afhankelijk is, waaronder: vitamine B3, B6, C,E, magnesium en zink. De gevoeligheid voor oxidatie van MOV is erg groot, dus bij extra inname met de voeding en in de vorm van preparaten is aan te raden extra vitamine E als antioxidant te nemen. Bij inname van geconcentreerde vetzuurpreparaten wordt naast een multi, extra inname van 200 IE vitamine E aanbevolen.

Hoe bepaalt u de kwaliteit van uw vetzuurpreparaten?

Natuurlijke oliën, met name visolie, zijn extreem gevoelig voor vervuilingen. Zo zijn veel toxische stoffen, zoals landbouwgif, dioxine en PCB ’s in vet oplosbaar en kunnen daardoor in hoge concentraties in vetten voorkomen. Ook verontreinigingen met zware metalen, zoals lood, kwik en cadmium, komen veel voor in lijnzaadolie en visolie. Grondige controle van de vetzuren op verontreinigingen is daarom essentieel.
Het is beter om te kiezen voor vetzuren uit niet-gekweekte vissoorten zoals sardines, ansjovis en makreel.

Olie kan worden gewonnen door extractie of door persing. Bij extractie worden (zeer ongewenste) oplosmiddelen zoals bijvoorbeeld hexaan gebruikt, waarvan restanten in het eindproduct kunnen achterblijven. Persing geniet daarom de voorkeur.
Bij het persen van olie kan er sprake zijn van warme persing of koude persing. Bij een warme persing zullen de temperaturen dusdanig oplopen dat andere waardevolle bestanddelen, zoals carotenoïden, verloren gaan. De olie kan zelfs verbranden, waardoor raffinage noodzakelijk is. Koude persing heeft daarom de voorkeur.

De gevoeligheid van essentiële vetzuren voor oxidatie (‘ranzig worden ‘) is zeer groot. De belangrijkste factoren die oxidatie bespoedigen zijn zuurstof, licht en hoge temperaturen. Tijdens de productie en de opslag dient blootstelling aan deze factoren dan ook vermeden te worden. Zo is het belangrijk dat de producten tijdens productie, vervoer, verblijf in de winkels en bij u niet worden blootgesteld aan temperaturen boven kamertemperatuur! Verpakkingen in donkere capsules en donker glas genieten de voorkeur, omdat deze de vetzuren goed afschermen tegen licht en lucht.

Lijnzaadolie

Kwalitatieve niet-geraffineerde lijnzaadolie, koudgeperst (max. 35°C) en van gegarandeerd biologische teelt is rijk aan het essentiële omega-3-vetzuur alfa-linoleenzuur. Door de bijzondere bereiding van deze olie is een deel van het celwandmateriaal van de zaadhuid met de daarin aanwezige vezels niet verloren gegaan, waardoor deze olie een relatief hoog gehalte aan lignanen (fytosterolen) bevat. Doordat deze olie niet verhit en ongeraffineerd is, zijn ook andere waardevolle inhoudstoffen, zoals tocoferolen en carotenoïden behouden gebleven.

Lijnzaadolie wordt geperst uit de zaden van de Linum usitatissimum Linaceae-plant. Als bron van vezels en als voedsel wordt lijnzaad al duizenden jaren gebruikt. Door het hoge gehalte van het essentiële omega-3-vetzuur alfa-linoleenzuur kwam de nutritionele en therapeutische waarde van lijnzaadolie vanaf 1960 steeds meer in de wetenschappelijke belangstelling te staan.

Lijnzaadolie kan namelijk tot 60% alfa-linoleenzuur bevatten en is daarmee van alle zaden de rijkste bron hiervan. Minder bekend is, dat lijnzaadolie tevens tot 20% van het omega-9-vetzuur oleïnezuur (ook wel oliezuur genaamd) bevat. Olijfolie bijvoorbeeld dankt mede aan oleïnezuur zijn gezondheidseffecten. Voorts bevat lijnzaad van nature tot 18% linolzuur, lignanen (fytosterolen) en sporen van tocoferolen, carotenoïden en mineralen.
De lignanen zijn ook aanwezig in het vezelige celwandmateriaal van de zaadhuis van het lijnzaad. Bij de meeste toegepaste productieprocessen van lijnzaadolie worden deze vezels verwijderd, waardoor de lignanen vrijwel volledig verloren gaan. Er is lijnolie te koop waar de lignanen behouden zijn gebleven.

Lignanen zijn in planten voorkomende heterocyclische diphenolen die qua structuur overeenkomsten vertonen met menselijke geslachtshormonen. In wetenschappelijke studies is aangetoond, dat lignanen niet alleen krachtige antioxidanten zijn, maar ook over milde pro- en antihormonale eigenschappen beschikken. Ze kunnen en onder meer het metabolisme van oestrogenen en testosteron reguleren.

Lijnzaad is de rijkste plantaardige bron van secoisolariciresinol en bevat ook kleine hoeveelheden matairesinol. In de darm (het colon) worden deze plantaardige lignanen beide door de darmflora omgezet in de menselijk vorm enterodiol dat geoxideerd kan worden tot enterolacton. Zowel enteroriol als enterolacton en hun precursors worden in de darm geabsorbeerd en in de entero-hepatische circulatie opgenomen en kunnen in de urine en ontlasting worden aangetoond.

Borstkanker

De duur en mate van blootstelling aan oestrogeen bij vrouwen (haar oestrogeenvenster) bepaalt mede het risico van ontwikkeling van borstkanker bij postmenopauzale vrouwen. De start van de menstruatie op vroege leeftijd, het op relatief hoge leeftijd zwanger worden, intreding van de menopauze op late leeftijd en gebruik van de zogenaamde oestrogeen-vervangingstherapie verhogen de duur en de mate van blootstelling aan oestrogenen en daarmee de kans op borstkanker.

Oestrogenen
Niet alle vormen van oestrogeen staan in een kwaad daglicht, maar met name van de oestrogeen-metobolieten 17ß-estradiol en estronsulfaat wordt verondersteld dat zij het risico op borstkanker kunnen verhogen. Een verhoogde concentraties in het bloed van deze beide oestrogeenmetabolieten worden beschouwd als een belangrijke risicofactor bij zowel pre- als postmenopauzale vrouwen.

Lijnolie tegen de ‘schadelijke’ oestrogenen

In wetenschappelijke studies bij postmenopauzale vrouwen is aangetoond, dat consumptie van lijnzaadolie de serumwaarden van de “schadelijke”oestrogeensoorten 17ß-estradiol en estronsulfaat tot 13% kan verlagen.
Aanvankelijk werd vermoed, dat deze verlaging van 17ß-estradiol en estronsulfaat wordt veroorzaakt door een stimulerend effect van het enterodiol en enterolacton op de synthese van het sex-hormoonbindendglobuline (SHBG), het eiwit dat geslachtshormonen bindt in het bloed, waardoor minder vrije hormonen zoals oestrogenen en testosteron beschikbaar zijn voor de weefsels.

Recente studies demonstreren echter ook andere effecten van lignanen; zowel secoisolariciresinol als zijn menselijke vormen enterodiol en enterolacton kunnen de activiteit van diverse enzymen reguleren, die een rol spelen in de biosynthese van oestrogeen en testosteron.
Deze lijnzaadlignanen beïnvloeden onder meer de volgende enzymen:
Aromatase. Dit cytochroom P-450-enzym is één van de belangrijkste regulerende enzymen van de oestrogeen-biosynthese in de mens. Het katalyseert de conversie (omschakeling) van androstenedion in estron, maar ook van testosteron in 17ß-estradiol. De lijnzaadlignanen en hun menselijke metabolieten inhiberen dit enzym.
Sulfokinase. Dit enzym dat estron omzet in estronsulfaat, wordt ook geïnhibeerd door lijnzaadlignanen.
17ß-hydroxysteriod-dehydrogenasen. Deze enzymfamilie katalyseert de reversibele omzetting van 17ß-estradiol in estron en van testosteron in androstenedion en oestrogenen. Enterodiol en enterolacton inhiberen deze enzymfamilie; het netto-effect hiervan in vrouwen is een daling van de concentratie van het 17ß-estradiol.
Diverse cytochroom P-450-enzymen (o.a. in de lever) worden door lijnzaadlignanen gestimuleerd, waardoor estron versneld wordt gemetaboliseerd en minder hiervan beschikbaar is voor omzetting in estronsulfaat.
Type-II 5α-reductase isoenzym. Dit in de prostaat aanwezige enzym zet testosteron om in dehydrotestosteron. Deze actieve vorm van testosteron is betrokken bij de normale en overmatige groei van de prostaat (hyperplasie). Lijnzaadlignanen remmen onomkeerbaar de type-II 5α-reductase af.

Lignanen uit lijnzaad en hun menselijke metabolieten beïnvloeden niet alleen de synthese van het SHBG en de functie van diverse enzymsystemen maar kunnen als fyto-oestrogenen een competitie aangaan met lichaamseigen oestrogenen voor binding aan de oestrogeenreceptoren. Hierdoor worden de oestrogeenspiegels in het bloed gebalanceerd en menopauzale klachten, zoals flushes, slapeloosheid, afname van de botdichtheid, vaginale droogheid en hoger risico van hart- en vaatziekten nemen af. (Recentelijk is namelijk aangetoond, dat lignanen ook een regulerend effect hebben op het cholesterolmetabolisme.)

Prostaatproblemen bij mannen

In mannen kunnen de metabolieten van lignanen een interactie aangaan met het complexe testosteron-metabolisme en helpen een natuurlijke hormoonbalans te herstellen, die bij goedaardige prostaatvergrotingen verstoord geraakt is. Bij oudere mannen komt benigne (goedaardige) hyperplasie van de prostaat frequent voor. De concentratie van testosteron in plasma daalt normaliter met het stijgen van de leeftijd. Echter, de oestrogeen-concentratie blijft vrijwel constant, wat leidt tot een hogere estrogeen/androgeen ratio in het bloed en in de prostaat. Tevens stijgt het niveau van het aromatase-enzym, waardoor meer androgenen in oestrogenen worden omgezet.

Als gevolg hiervan wordt de prostaat met het ouder worden in toenemende mate blootgesteld aan oestrogenen, waardoor hyperplasie kan optreden. Doordat lijnzaadlignanen zowel de functie van diverse sleutel-enzymen als die van hormoonreceptoren reguleren, kunnen zij de hyperplasie van de prostaat verminderen en de bijkomende klachten (pijn, moeilijk urineren e.d.) verlichten.

Haarverlies

Volgens sommige onderzoekers zouden ook bepaalde vormen van acné en androgenetische alopecia, een veelvoorkomend testosteronafhankelijk type haarverlies in mannen en vrouwen, gunstig beïnvloedt kunnen worden door lijnzaadlignanen.

Effecten op de gezondheid

De gezondheidseffecten van lijnzaadolie zijn niet alleen aan de relatie hoge concentratie van lignanen, maar ook aan het hoge alfa-linoleenzuurgehalte toe te schrijven . Dit essentiële omega 3-vetzuur is een precursor van eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeezuur (DHA), die onder meer een gunstige effect hebben op inflammatoire (ontsteking) en autoimmune aandoeningen, de cholesterol- en triglyceridenstofwisseling, de bloedviscositeit, de botdichtheid, tumorgroei en de ontwikkeling en functie van de hersenen.
Zowel EPA als DHA gaan direct een reacite aanmet het arachidonzuurmetabolisme. Dit resulteert vooral in een afname van de productie van prostaglandines van de 2-serie en leukotriënen van de 4-serie.
Recente studies demonstreren steeds meer, dat ook alfa-linoleenzuur vermoedelijk niet alleen als precursor van EPA en DHA waardevol voor de menselijke gezondheid is, maar ook zelf diverse gezondheidseffecten heeft. Alfa-linoleenzuur is net als EPA en DHA een belangrijk structureel component van de cellulaire membranen. Omdat alfa-linoleenzuur en linolzuur beide het enzym delta 6-desaturase nodig hebben voor omzetting in andere vetzuren, kan alfa-linoleenzuur competitief een overmatige omzetting van linolzuur in arachidonzuur afremmen; deze indirecte afremming van het arachidonzuurmetabolisme kan als profylaxe en therapeutisch waardevol kan zijn, omdat linolzuur in het Westerse dieet meestal in onevenredig hoge mate aanwezig is. In studies zijn van alfa-linoleenzuur bij lupus nephritis en andere nieraandoeningen, ziekte van Sjögren, rheumatoide arthritis, diabetes, cardiovasculaire aandoeningen en hypertensie gunstige effecten gerapporteerd.

Lijnolie in de praktijk

Gebruik: koud gebruiken, nooit verhitten!
Schudden voor gebruik.
Aanvangsdosering: 3 x daags een eetlepel gedurende 4 weken.
Onderhoudsdosering: 1 á 2 eetlepels per dag.
Na gebruik fles goed afsluiten en in koelkast bewaren.

Omega 3- aanbevelingen

Amerikaanse gezondheidsinstanties bevelen nu aan om al vóór de zwangerschap, tijdens de zwangerschap én tijdens de borstvoeding tenminste 330 gram vette vis per week te eten (oktober 2007; American Academy of Pediatrics, National Institute on Child Health and Human Development en Centers for Disease Control and Prevention.) De omega 3-vetzuren zijn nodig om postnatale depressie bij de moeder te voorkomen en bij de baby de ontwikkeling van hersenen en motoriek te bevorderen.

Het Britse National Institute for Health and Clinical Excellence (NICE) heeft nieuwe richtlijnen uitgevaardigd voor patiënten die een hartinfarct hebben gehad (mei 2007.) Hen wordt geadviseerd om tenminste 7 gram omega 3-vetzuren per week te gebruiken afkomstig van 2 tot 4 porties vette vis. Wordt de aangegeven portie niet gehaald, dan adviseert Nice tenminste 1 gram omega3-vetzuren dagelijks te suppleren gedurende een periode van tenminste 4 jaar.

Dagblad Trouw meldde (5 oktober 2007) dat de Belgische onderzoekster Isabelle Sioen meer dan 3 keer per week vette vis eten, zoals haring of zalm, riskant vindt, omdat de mens dan teveel dioxine-achtige stoffen binnenkrijgt. Zij merkt op dat kwik geen echt probleem is.

De Nederlandse Gezondheidsraad geeft in de Richtlijnen Goede Voeding (eind 2006) als advies om tweemaal per week vis te eten, waarvan zeker eenmaal vette vis, zoals haring, paling, makreel of zalm.

Borageolie

Borage-olie wordt gewonnen uit de zaden van de Borago officinalis-plant en is rijk aan het biologisch actieve meervoudig onverzadigde omega-6-vetzuur gamma-linoleenzuur. Van nature bevat borage-olie 18 à 24% gamma-linoleenzuur (ruim twee maal zo veel als bijvoorbeeld teunisbloemolie). Het is relatief onbekend, dat borage-olie ook voor circa 16% uit het voor de gezondheid gunstige mono-onverzadigde omega-9-vetzuur oleïnezuur (ook wel oliezuur genoemd) bestaat. Olijfolie bijvoorbeeld is zeer rijk aan oliezuur en dankt grotendeels zijn gezondheidseffecten aan dit omega-9-vetzuur.

De voeding van de Westerse mens bevat normaliter relatief grote hoeveelheden linolzuur en slechts zeer geringe hoeveelheden gamma-linoleenzuur. Onder optimale biochemische omstandigheden kan het menselijke lichaam uit linolzuur met behulp van delta-6-desaturase-enzymen zelf gamma-linoleenzuur vormen. Een niet onaanzienlijk deel van de bevolking heeft echter een genetisch bepaalde insufficiënte activiteit van deze enzymen, waardoor onvoldoende gamma-linoleenzuur gesynthetiseerd kan worden.

Bovendien wordt de omzetting van linolzuur in gamma-linoleenzuur ook geremd door: virale infecties, alcoholgebruik, stress straling, ouderdom, diabetes, bepaalde tumoren, eczeem, premenstrueel syndroom, asthma, cystic fibrosis, multiple sclerose en tekorten aan bepaalde vitaminen en mineralen (o.a. vitamine A, C, E, B2, B3, B5, B6, B12, biotine, magnesium, calcium, zink, kalium en zwavel). Deze factoren remmen overigens ook het metabolisme van omega-3-vetzuren.

De synthese van gamma-linoleenzuur en andere waardevolle onverzadigde vetzuren wordt tevens geblokkeerd door verzadigde, gehydrogeneerde vetten en transvetzuren. Voor de productie van margarines en aanverwante vetten die in veel voedingsmiddelen worden verwerkt, worden vloeibare oliën tot 250 °C verhit en “gebombardeerd” met waterstofionen in de aanwezigheid van het zware metaal nikkel, waardoor er een half-vaste, deels verzadigde substantie ontstaat. Door dit proces worden de oorspronkelijk onverzadigde vetzuren niet alleen verzadigd, maar verliezen ook hun natuurlijk ruimtelijke structuur: de cis-vorm verandert in de schadelijk trans-configuratie. Het menselijke lichaam kan overigens alleen de natuurlijke cis-vorm verwerken.

Gamma-linoleenzuur is als onderdeel van de fosfolipiden een normale bouwsteen van de celmembranen in het menselijke lichaam. Van groter biologisch belang is echter, dat gamma-linoleenzuur via dihomogamma-linoleenzuur kan worden omgezet in andere onverzadigde vetzuren, prostaglandines en leukotriënen.
De prostaglandines en leukotriënen zijn hormoonachtige substanties die diverse processen in het lichaam reguleren, zoals: bloeddruk, uitscheiding van natrium via de nieren, productie van speeksel en traanvocht, bloedklontering, immuniteits- en ontstekingsprocessen, cholesterolsynthese, neurontransmissie en pijn-gevoeligheid.

Praktische toepassingen van Borage-olie

Het voornaamste farmacologische effect van borage-olie berust op de omzetting van gamma-linoleenzuur in biologisch actieve prostaglandines. In diverse studies is suppletie van borage-olie onder meer bij de volgende aandoeningen waardevol gebleken:

Diabetes Mellitus

In placebogecontroleerde studies bleek borage-olie een gunstig effect te hebben op diabetische neuropathieën, cardiovasculaire complicaties, rethinopatieën en het cholesterolmetabolisme.

Premenstruele en menopausale klachten

De uit gamma-linoleenzuur gevormde prostaglandines kunnen pijnen en spierkrampen verminderen en moduleren de effecten van diverse geslachtshormonen en prolactine. Vrouwen die aan PMS lijden, dienen zeven dagen voor de menstruatie met een onderhoudsdosis te starten en deze dosis gedurende de menstruatie te verdubbelen.

Broze nagels, droge huid, bepaalde vormen van eczeem.
Astma, hooikoorts, allergieën en andere atopische omstandigheden.
Multiple sclerose, ziekte van Sjögren en andere auto-immuunziekten.
Artritis.
Alcoholisme en ontwenningsverschijnselen.
Vaatkrampen en de ziekte van Raynaud.
Hyperactief gedrag en concentratiestoornissen.
Depressies en bepaalde vormen van schizofrenie.
Verhoogde bloeddruk en cholesterolwaarden.
Gewichtsverlies en overgewicht.

Perilla olie

Perilla wordt al eeuwen gebruikt in de Traditioneel Chinese-, Ayurvedische-, Japanse- en Aziatische geneeskunde voor allerlei kwalen, zoals verkoudheden, hoesten, ontstekingen en om de longfunctie te verbeteren. Perilla olie wordt geperst uit de zaden van de plant Perilla Frutescens en is afkomstig uit China, Birma, Japan en India. De olie bevat iets meer alfa-linoleenzuur (omega-3) dan lijnzaad/vlaszaadolie en is iets zachter van smaak. Het belang van alfa-linoleenzuur voor een goede gezondheid wordt eerder op deze pagina omschreven.

Gezondere verhouding

De ratio van Omega 3-6-9 valt voor Perilla (6: 1,5: 1,5) nog gunstiger uit dan voor lijnzaadolie (5: 1,5: 2). Want in de Westerse voeding krijgen we al voldoende linol- en oleïnezuur binnen. Deze draagt minder bij tot een optimale gezondheid dan het alfa-linoleenzuur.

Synergie: samen staan we sterk

Perilla heeft naast een hoog gehalte aan alfa-linoleenzuur ook een zeer hoog gehalte aan flavonoïden en anthocyaninen. Rozemarijnzuur, luteoline, chrysoeriol, quercitine, catechine en apigenine zijn nog enkele andere fenolische bestanddelen van Perilla. Eén bepaalde activiteit van de olie is dus niet noodzakelijk te wijten aan één actief bestanddeel, maar eerder het gevolg van een synergie tussen meerdere of zelfs alle bestanddelen.

Effecten

Diverse onderzoeken naar de effecten van Perilla olie tonen aan dat de plant de algehele weerstand verhoogt en allergieën en ontstekingsactiviteit remt. Het bevat meer allergie- en ontstekingswerende bestanddelen dan andere oliën en heeft zelfs een remmende werking op (het ontstaan van) kanker. Het lijkt tumorgroei te remmen en de kans op het ontstaan van (met name darm-) kanker te verlagen. De stof luteolin uit de plant zou hiervoor grotendeels verantwoordelijk zijn. Het lijkt erop dat de olie het immuunsysteem van de darmwand verbetert, door een synergetisch effect van omega 3 vetzuren en rozemarijn zuren, die de plant van nature bevat. Maïsolie, saffloerolie en lijnzaadolie blijken deze effecten niet, of in veel mindere mate te hebben.
Perilla olie kan dus uitstekend worden ingezet bij de behandeling van ontstekingsziekten zoals onder andere Crohn, Colitis en mondslijmvliesontsteking.

Ook bij diabetes vermindert Perilla olie ziektegerelateerde ontstekingsreacties. Bovendien stabiliseert het de bloedsuikerspiegel én wordt het vetmetabolisme verbeterd. Het gunstige effect op de bloedsuikerspiegel en vetmetabolisme, maakt de olie ook geschikt als hulpmiddel bij het afslanken en kan dus ook preventief worden ingezet tegen diabetes type 2.

Verder zijn er gunstige effecten aangetoond bij astma, trombo-embolische aandoeningen, hyperactiviteit hoge bloeddruk, depressiviteit, ADHD, dementie, Alzheimer, hart en vaatziekten, hypercholesterolemie. Perilla olie heeft daarnaast een gunstige invloed op het leervermogen en de hersenactiviteit.

Opname en gebruik

Hoewel alfa-linoleenzuur (ALA) normaal gesproken niet makkelijk en in grote hoeveelheden door het lichaam tot EPA en DHA kan worden omgezet, (5 à 10% omzetting) kan ALA uit Perilla olie onder de juiste condities in voldoende mate worden omgezet om gunstige resultaten te boeken. Voorwaarde is dat de juiste hoeveelheden worden gebruikt en dat er géén sprake is van vitamine B en C tekorten.

Vooral vitamine B3 en B6 zijn nodig bij de omzetting van ALA naar EPA en DHA.
Vitamine-B rijke groenten zoals peulvruchten, wortelen, broccoli, e.a. verdienen aanbeveling in combinatie met gebruik van Perilla olie.
Verder belemmeren virale infecties, een hoge bloedspiegel aan cortisol (stresshormoon), roken, een hoge inname van linolzuur (omega 6) verzadigde vetzuren, transvetzuren, suiker, koffie, alcohol, en een tekort aan magnesium, zink en eiwitten het omzettingsproces van ALA naar EPA en DHA. Een multidisciplinaire aanpak bij een behandeling met Perilla olie is in veel gevallen dus noodzakelijk.

Een richtlijn voor gebruik is 1 theelepel (5g) tot 2 eetlepels(30g) per dag. 1 theelepel is onderhoudsdosis. Tot 2 eetlepels per dag is therapeutisch en is tijdelijk gedurende 1 à 12 maanden aanbevolen en vaak raadzaam indien men pijnen, stijfheid, ontstekingen of allergieën heeft.

Krill-olie

Krill-olie wordt gewonnen uit de Antarctische Krill (Ephausia superba), een zoöplankton. Doordat deze krill onderaan de voedselketen zit, een korte levensduur van 1 à 2 jaar heeft en in schone wateren van de Antartische Oceaan leeft, is de Krill-olie van nature arm aan zware metalen, dioxines en pesticides. Krill-olie is een rijke bron van omega 3-vetzuren, phospholipiden en de antioxidant astaxanthine (deze carotenoïde veroorzaakt overigens ook de rode kleur van de capsules). Astaxanthine is volgens sommige onderzoekers een ruim 10 maal krachtiger antioxidant dan andere carotenoïden en kan de bloed-oogbarrière en de bloed-hersenbarrière passeren. Krill-olie bevat tevens sporen van selenium en de vitamines A, D en E. .

Door de hoge concentratie phopholipiden is Krill-olie een uitstekende bouwsteen voor de cellulaire
membranen in het lichaam en kan bijdragen aan een goed functioneren van receptoren en andere membraaneiwitten. Krill-olie bevat ruim 15% omega 3, 9% omega 9 en 2% omega 6 vetzuren. Krill-olie bevat overigens 15 maal meer omega 3 dan omega 6 vetzuren (15:1 ratio). De onverzadigde vetzuren zijn in krill-olie gebonden aan phospholipiden en dat staat garant voor een goede biologische beschikbaarheid. De krill-olie heeft o.a. anti-inflammatoire en LDL-cholesterol verlagende eigenschappen en ondersteunt de gezondheid van de huid, ogen en hersenen (o.a. cognitieve functies en gedrag). Volgens sommige studies heeft krill-olie ook een gunstig effect op premenstruele klachten

feitenovervetten

Feiten over vetten is een uitvoerig naslagwerk waarin alle aspecten van vetten worden belicht. Op grond van gedetailleerde informatie, leert u onderscheid te maken tussen verschillende vetsoorten. Ook krijgt u inzicht in het belang van essentiële vetzuren voor de gezondheid.

Literatuur en links:

www.visolie-info.nl

Boekentip:
Feiten over Vetten: Mary G. Enig. Ph.D ISBN : 0-9678126-0-7
Feiten over Vetten is een uitvoerig naslagwerk waarin alle aspecten van vetten worden belicht. Op grond van gedetailleerde informatie, leert u onderscheid maken tussen verschillende vetsoorten. Ook krijgt u inzicht in het belang van essentiële vetzuren voor de gezondheid. Verkrijgbaar bij www.witsenburg.net als uw boekhandel beweert dat het niet langer meer verkrijgbaar is.

Literatuur over lijnzaadolie:
Andrea M. et al. Flaxseed Consumption Influences Edogenous Hormone Concentrations in Postmenopausal Women, Nutrition and Cancer, 39(1), 58-65, 2001

Adlercreutz H. et al. Effect of dietary components, including lignans and phytoestrogens, on enterohepatic circulation and liver metabolism of estrogens, and on sex hormone binding globulin (SHBG), Journal of Steriod Biochemistry 27, 1135-1144, 1987

Adlercreutz H. and Mazur W. Phyto-oestrogens and Western diseases, Ann. Med. 29, 95-120, 1997.

Fats and oils in human nutrition. Report of a joint expert consultation. Organized by the Food and Agriculture Organization of the United Nations and the World Health Organization. Rome, 19-26 October 1993. ISSN 0254-4725.

Kaplan S., 2001, 5 alpha reductase inhibitors: what role should they play? Urology, Vol. 58 (6A), p.65-70.

Morton et al., Measurements and metabolism of isoflavonoids and lignans in the human male, Cancer Letters, 114, p145-151, 1997.

Barry, J. Benign Prostatic Hyperplasia, Medline 2002.

Evans B. et al. Inhibition of 5 alpha reductase in genital skin fibroblasts and prostate tissue by dietary lignans and isoflavonoids, J. of Endocrinology, 147, p.295-302, 1995.

Mäkelä T. et al., Synthesis of enterolactone and entrodiol precursors as potential inhibitors of human estrogen synthetase (aromatase), Steroids, 65, p.437-441, 2000.

Hoffmann, R; Happle R., Current understanding of Androgenetic Alopecia. Part I:Etiopathogenesis, Eur. J. Dermatol., 10, p. 319-327, 2000.

Vierhapper, H. et al. Production rates of DHT in healthy men and woman and in men with pattern baldness, J Clin Endocr Metab 86 (12): 5762-4, 2001.

Vexiau et al. Role of androgens in female-pattern androgenetic alopecia, Arch Dermatol Res 292(12): 598-604, 2000.

Hutchins, A. et al. Flaxseed Influences Urinary Ligana Excretion in Dose-dependent Manner in Postmenopausal Woman, Cancer Epidemiology, Biomarkers & Prevention, Vol.9 (Oct), p.1113-1118, 2000.

Szapary, P et al., Flaxseed and Flaxseed Oil Management of Hypercholesterolemia, Alt. Medicine Alert, Dec, p.140-143,2001.Luisa Deutsch. Evaluation of the Effect of Neptune Krill Oil on Chronic Inflammation and Arthritic Symptoms. Journal ot the American College of Nutrition, Vol. 26, No. 1, 39-48 (2007).
Parris M. Kidd. Omega 3 DHA en EPA for Cognition, Behavior, and Mood: Clinical Findings and Structural-Functional Synergies with Cell Membrane Phospholipids. Alternative Medicine Review Volume 12, Number 3, 2007.
The EFSA Journal (2009) 938, 1-17. Scientific Opinion Safety Krill Oil.

www.food-info.net