skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Voeding als wapen tegen (Corona)virussen

Belangrijk in de strijd tegen virussen is het hebben of opbouwen van een goede weerstand. De weerstand is eigenlijk een andere naam voor het immuunsysteem. Voeding speelt daarin een cruciale rol.

Food Navigators Asia (1) laat weten dat er in China momenteel campagne wordt gevoerd om meer melk te drinken. Het doel daarvan is om weerstand op te bouwen tegen het coronavirus (Covid-19). Vier organisaties hebben daartoe een nieuwe richtlijn ontwikkeld. Geadviseerd wordt dagelijks 300 milliliter melk te drinken, of melkproducten te consumeren met een vergelijkbare hoeveelheid eiwit, zoals 30 gram kaas. Zwangere vrouwen mogen nog meer gebruiken: een halve liter melk of 50 gram kaas.Voeding als wapen tegen (Corona)virussen

„Melk en andere zuivelproducten zijn een excellente bron van eiwitten en vitamine B2, vitamine A, calcium en andere nutriënten die essentieel zijn voor het menselijk lichaam en het immuunsysteem. Daarom is een hogere inname van deze producten heel gunstig ter bestrijding van het nieuwe coronavirus”, zo luidt de verklaring van onder meer de Chinese Nutrition Society.

Dat melk goed zou zijn voor de weerstand en daarom zou kunnen beschermen tegen Covid-19, is een gedachte waar ook de Wageningse immunoloog prof. Huub Savelkoul, zich wel in kan vinden. Hij heeft jarenlang onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van melk. „Melk bevat onder meer lactoferrine en antistoffen. Dat zijn oppeppers voor je weerstand. Van lactoferrine, een ijzerbindend eiwit dat ook in borstvoeding zit, weten we dat het antibacteriële eigenschappen heeft en mogelijk ook tegen virussen beschermt.”

Lactoferrine als verdediger

Het maag-darmkanaal kan worden gezien als een ecologisch systeem waarin voor de optimale opname van voedingsstoffen een bepaalde balans moet heersen tussen de verschillende daarin aanwezige ‘goede’ en ‘kwade’ bacteriën. Als in dat systeem de verkeerde bacteriën/virussen de overhand krijgen levert dat een reeks aan problemen op, die op hun beurt vrij baan geven aan talloze ontstekingsmediatoren (zoals TNF-alfa, IL-1bèta, IL-6 en IL-8).
Lactoferrine is een glycoproteïne dat heeft laten zien een goede balans te kunnen geven aan het darmmicrobioom en darmviroom.

IJzerbinder

De naam lactoferrine verwijst naar de bron waarin lactoferrine voor het eerst is aangetoond (koemelk) en het vermogen van lactoferrine om vrije ijzer-ionen krachtig te binden over een brede range van pH-waarden. De ijzergebonden vorm van lactoferrine heet hololactoferrine, de ijzervrije vorm wordt apolactoferrine genoemd.

Normaliter krijgt we alleen in de periode na de geboorte significante hoeveelheden (apo)lactoferrine binnen met de borstvoeding. Tot 15% van de moedermelk bestaat uit lactoferrine (koemelk bevat maar 0,2 gram lactoferrine per liter). Wei-eiwitisolaat bevat circa 0,5 % lactoferrine. Tegenwoordig is het mogelijk om een hoog gedoseerd supplement met lactoferrine (uit koemelk) te gebruiken als aanvulling op het door het lichaam zelf geproduceerde lactoferrine.

Voeding als wapen tegen (Corona)virussenLactoferrine als natuurlijk antibiotica

De afremmende activiteit van apolactoferrine tegen bacteriën is het gevolg van het wegvangen van ijzerdeeltjes (Fe3+) uit de omgeving. Hierdoor worden bacteriën sterk geremd in hun groei en de expressie van virulente factoren. Deze afremmende activiteit ( bactericide activiteit) wordt toegeschreven aan de directe communicatie over en weer van lactoferrine met de buitenkant van de bacterie. Onderzoekers ontdekten dat lactoferrine het buitenste membraan van gramnegatieve bacteriën ernstig beschadigt door te binden aan lipopolysaccharide (LPS), met splitsen van cellen (cellysis) tot gevolg.

Door het beschadigen van de bacteriële membraan verhoogt lactoferrine de effectiviteit van natuurlijke antibacteriële stoffen zoals lysozyme en farmaceutische antibiotica zoals rifampicine. Daarnaast heeft lactoferrine het vermogen om de aanhechting van bacteriën aan gastheercellen te voorkomen. Bij chronische infecties hebben bacteriën de neiging een georganiseerde sterk klevende laag bacteriën ( biofilm) op een slijmvliesoppervlak te vormen waardoor ze heel lastig te bestrijden zijn.

Antivirale activiteit van Lactoferrine

Vooral E. coli, Stafylococcus, Streptococcus, Klebsiella pneumoniæ, Heliobacter pylori en Clostridium blijken zeer gevoelig voor de krachtige wijze waarop lactoferrine het voor hen zo essentiële ijzer buiten bereik houdt. De ‘goede’ darmbacteriën, zoals lactobacillus acidofilus, lactobacillus bifidus en lactobacillus GG zijn voor hun ijzerbehoefte vermoedelijk minder afhankelijk van exogene bronnen en hebben daarom minder last van deze eigenschap van lactoferrine.

Lactoferrine heeft ook een krachtige antivirale activiteit tegen een groot aantal RNA- en DNA-virussen die mens en dier besmetten. Te denken valt aan onder meer het rotavirus, herpesvirus (type 1 en 2), hepatitisvirus (type B, C en G), influenzavirus, HIV, hantavirus, poliovirus, adenovirus, enterovirus, humaan cytomegalovirus en humaan respiratoir syncytial (RS) virus.

Moedermelk is rijk aan lactoferrine

Lactoferrine is in een hoge concentratie aanwezig in (humaan) colostrum (7 g/l) en moedermelk (1-2 g/l) en in een lage concentratie in (exocriene) secreties zoals traanvocht, speeksel, gal, pancreassap, slijm in neusholte, luchtwegen en maag-darmkanaal, urine, zaadvloeistof en vaginaal slijm. Het glycoproteïne is een waardevolle component van de (aangeboren, niet-specifieke) eerstelijns verdediging tegen pathogene micro-organismen die het lichaam via de slijmvliezen proberen binnen te dringen.

Daarbij heeft lactoferrine de taak het ontstekingsproces te limiteren, weefselschade te beperken en systemische ontsteking te voorkomen. Dit multifunctionele eiwit heeft onder meer antivirale, antimicrobiële, afweerversterkende, immunomodulerende, ontstekingsremmende, antioxidatieve, slijmvliesversterkende eigenschappen, reguleert de opname en het transport van ijzer.

De krachtige activiteit van lactoferrine tegen een groot aantal bacteriën, virussen, gisten, schimmels en parasieten is goed gedocumenteerd. Lactoferrine eist moeiteloos de hoofdrol op in de immuunrespons van het lichaam. Deze stof vormt de frontlinie bij de verdediging tegen zowel in- , als externe ziekteverwekkende invloeden.

Rauwe melk: minder virusinfecties?Voeding als wapen tegen (Corona)virussen

Er is echter één probleem: lactoferrine wordt tijdens het pasteuriseren van melk grotendeels afgebroken, stelt Savelkoul. „Zo’n 85 procent gaat kapot. Hetzelfde geldt voor nuttige antistoffen in koemelk. Het eiwit interleukine-10(IL-10) breekt zelfs voor meer dan 90 procent af. Daarmee verdwijnen de biologische effecten van deze stoffen.” Rauwe melk wordt niet gepasteuriseerd en bevat daarom nog wel lactoferrine.

In verschillende Europese landen loopt de PARSIFAL- studie. Hierin worden kinderen die op de boerderij met melkvee zijn groot geworden, vergeleken met hun leeftijdsgenoten uit het dorp, die niet op de boerderij opgroeiden. De Duitse wetenschapper dr. Georg Loss ontdekte (2) dat deze kinderen, die veel rauwe melk drinken, minder last hebben van allergieën, astma en virusinfecties, zoals ontsteking van het middenoor en de bovenste luchtwegen.

Belangrijk is dat er meer onderzoek wordt gedaan naar de positieve effecten van rauwe melkconsumptie, aangezien de literatuur overstelpt is met waarschuwingen over de gevaren van rauwe melk.

In allerlei landen wordt daardoor de consumptie van rauwe melk verder belemmerd, terwijl onderzoek meer en meer laat zien, dat er grote voordelen te behalen zijn in de preventie van astma en allergieën in de wereld (en de daarmee samenhangende gezondheidskosten). Ook de risico’s van consumptie van hygiënisch gewonnen rauwe melk en rauwmelkse producten, zoals kefir en boerenkaas, blijken zeer gering te zijn.

Kweken van weerstand bij jonge kinderen met juiste voeding

Bij jonge kinderen kan aanpassing van de voeding helpen bij het kweken van weerstand, ontdekte kinderarts Ellen van der Gaag. Ellen van der Gaag is algemeen kinderarts bij Ziekenhuisgroep Twente en zij krijgt al jaren vaak nog jonge kinderen in de spreekkamer die meer dan gemiddeld hoesten, koorts hebben of verkouden zijn. Deze kinderen zijn zo’n beetje de helft van het jaar aan het kwakkelen en bij negen van de tien is daar geen medische oorzaak voor te vinden.Voeding als wapen tegen (Corona)virussen

De Hengelose kinderarts ging in 2014 op zoek naar een verklaring. Ouders van kinderen tussen de een en vijf jaar, de leeftijd waarop weerstand, een belangrijk wapen tegen besmetting met virussen, wordt opgebouwd, kregen een uitgebreide vragenlijst voorgelegd. Daaruit bleek dat kinderen met klachten veel minder groene groentes en rundvlees aten dan hun leeftijdsgenootjes. Ook kregen ze minder pure, onbewerkte producten en vetten binnen, die van belang zijn voor het immuunsysteem.

Aan haar onderzoek namen zo’n 120 kinderen deel. De helft daarvan kreeg vaker spruitjes, boerenkool en broccoli, voorgeschoteld, at vaker een stoofpotje met rundvlees, smeerde roomboter op de boterham en dronk in plaats van halfvolle melk, volle melk. In steeds meer landen wordt tegenwoordig volle zuivel voor kinderen geadviseerd. Omdat kinderen groeien, hebben ze namelijk meer eiwitten en vetten nodig dan volwassenen. Daarnaast is een belangrijk verschil dat bijvoorbeeld roomboter een veel minder bewerkt product is dan margarine en daardoor veel meer natuurlijke bouwstoffen bevat. Veel producten in de supermarkt zijn luxer en mooier dan de basisproducten. Maar tegelijkertijd ook veel minder puur en natuurlijk, denk hierbij aan toegevoegde geur –, kleur- en smaakstoffen.

Nadat de kinderen een week of vier het voedingsadvies hadden gevolgd namen de klachten al af. In het halve jaar dat het onderzoek duurde ging het gemiddelde van 14,5 zieke dagen per maand terug naar 4,8 dagen. De kinderen voelden zich ook fitter en sliepen beter. Tegelijkertijd bleek er geen negatief effect te zijn op het lichaamsgewicht en het cholesterolgehalte.Voeding als wapen tegen (Corona)virussen

Op basis van het onderzoek (3) komt van der Gaag met een duidelijk voedingsadvies: geef jonge kinderen vijf dagen in de week groene groentes, drie keer per week rundvlees en dagelijks roomboter en volle melk. Ze zegt: „Je kunt goede voeding niet vervangen door pillen.” Het voedingsadvies heeft positieve effecten tot zeker het achttiende levensjaar. Maar ook op latere leeftijd blijft het kweken van weerstand belangrijk.

COVID-19 en voedingsinterventies

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat het coronavirus gebruik maakt van het Renine-Angiotensine-Aldosteron Systeem (RAAS) (4). Dit systeem is belangrijk bij de regulatie van de bloeddruk.
Als er meer aldosteron wordt aangemaakt, wordt er meer water en natrium vast gehouden in het lichaam en wordt kalium uitgescheiden via de urine. Daardoor stijgt de bloeddruk. Als de bloeddruk te hoog wordt vindt er een feedbackregulatie plaats en wordt aldosteron naar beneden bijgesteld en normaliseert de bloeddruk.

Van diverse voedingsinterventies is bekend dat ze de bloeddruk kunnen verlagen. Het DASH-dieet (Dietary Approaches to Stop Hypertension) is uitvoerig in de literatuur beschreven en wordt door onder andere de Hartstichting aanbevolen (5).
Het DASH-dieet legt de nadruk op groenten en fruit, volkoren producten, volle granen, vis, gevogelte, noten en zaden. Rood vlees, toegevoegde suikers en suikerhoudende dranken worden zoveel mogelijk beperkt. Datzelfde geldt voor zout en verzadigde vetten. Het DASH-dieet is rijk aan kalium, magnesium, calcium, eiwitten en vezels.

Bioflavonoïden ondersteunen oxidatieve systeem

Het coronavirus maakt onder andere een tweetal proteases: papaïn-like protease (PLpro) en 3-chymotrypsin-like cysteïne protease (3CLpro) ook wel het coronavirus main protease genoemd. Dit 3CLPro-protease is een bekend eiwit uit de virologie en wordt gezien als de achilleshiel van het corona virus. Ook het HIV-virus maakt gebruik van een soortgelijk enzym om een groot eiwitblok te splitsen in afzonderlijke functionele eiwitten nadat ze door de gastheer zijn aangemaakt. Niet voor niets worden HIV-remmers zoals Lopinavir/ritonavir ook voorgesteld om in te zetten als therapie bij COVID-19.

Bij een corona-infectie staat het oxidatieve systeem onder grote druk. Het is daarom van groot belang om dit systeem te ondersteunen. Vooral bioflavonoïden zijn door hun sterke anti-oxidatieve werking in dit kader belangrijk.
Sommige flavonoïden zijn namelijk in staat om bepaalde protease te remmen. Proteasen of peptidasen zijn enzymen die in de afbraak van eiwitten en andere ketens van aminozuren katalyseren. Proteasen verbreken de peptidebindingen tussen twee aminozuren door middel van het toevoegen van een watermolecuul: hydrolyse.

Dagelijks gecombineerd gebruik van onderstaande flavonoïderijke voedingsmiddelen kan bijdragen aan vermindering van COVID-19:

  • Anthocyanidinen
    Aangezien anthocyanen in vrijwel alle plantenfamilies kunnen worden aangetroffen, komen ze ook voor in vele eetbare planten. De belangrijkste bronnen van anthocyanen in ons voedsel zijn bessen, zoals zwarte bessen, rode bessen, bramen, blauwe druiven, bosbessen, aronia bessen, cranberry, vlierbessen, framboos, maar ook sommige groenten, zoals aubergine en avocado.Voeding als wapen tegen (Corona)virussen
    Andere belangrijke bronnen zijn sinaasappels, vlierbessen, olijven, rode uien, vijgen, zoete aardappelen, mango’s en rode kool.
  • Polyfenolen
    Polyfenolen worden over het algemeen onderverdeeld in lignanen, cumarinen, stilbenen, flavonoïden, neoflavonoïden, isoflavonoïden, chinonen, hydrolyseerbare en gecondenseerde tanninen. Deze stoffen kunnen de functie van virussen verstoren. Bijvoorbeeld de procyanidinen in de blauwe bosbes (vaccinium myrtillus) en cranberry (veenbes) remmen de werking van bacteriën die infecties veroorzaken. Ook is van verschillende flavanolen uit groene thee een werking tegen virussen aangetoond, waardoor het drinken van een grote pot kwalitatieve groene thee een weerstandverhogend effect kan hebben.
  • Herbacetin. Lijnzaad is hiervan een rijke bron.
  • Rhiofolin en Hesperidin. Zit vooral in de schil van citrusfruit: citroen, lemoen, grapefruit en sinaasappels, en in marmelade.
  • Curcumine in Kurkuma of geelwortel.
  • Kaemferolen zoals quercetine en myricetine. Deze komen voor in: blauwe en zwarte bessen, kruisbessen, vlierbessen, kiwi, aardbeien, waterkers, rucola, spinazie en boerenkool.
  • Quercetine is waarschijnlijk de meest voorkomende flavonoïde in de natuur en de meest voorkomende flavonoïde in ons eten. Aan quercetine worden veel belangrijke werkingen toegeschreven. Het is een natuurlijke antioxidant en het remt allergische reacties doordat het aanmaak en afgifte van onder andere histamine remt. De stof komt in ruime hoeveelheden voor in groene en witte thee, koolsoorten, uien, appels, bessen, druiven, frambozen, sperziebonen, tomaten en knoflook.
  • Hoewel zoethout (glycyrrhizine) potentieel zou kunnen beschermen tegen het coronavirus moet dat ten zeerste worden afgeraden. Zoethout remt namelijk een bepaald enzym en kan daardoor uiteindelijk leiden tot hypertensie (te hoge bloeddruk) en hypokaliëmie (een te lage concentratie kalium in het bloed) . Juist hypokaliëmie is een serieuze complicatie bij ernstig zieke patiënten met een corona-infectie.

Erkenning EFSA dat vitaminen en mineralen weerstand verhogen

Voeding als wapen tegen (Corona)virussenIn 2012 kregen zes vitamines (A, C, D, B6, B12 en foliumzuur) en ook nog vier mineralen een officiële EU-weerstandsclaim. Dit gebeurde na een strenge wetenschappelijke beoordeling door de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA). Voor het juiste begrip: EFSA is de Europese tegenhanger van de NVWA. Eén voedingsstof kreeg zelfs nog een aanvullende EU/EFSA weerstandsclaim: vitamine C.

Voor meer tips met betrekking tot natuurlijke nutriënten om je immuniteit te verbeteren en virusinfecties te voorkomen: lees ons artikel verhoog je weerstand tegen Corona.

Lees alle Corona-nieuwsartikelen in ons Coronavirus COVID-19 archief

 

Elektro Magnetische Velden

 

 

Marijke Verstege & Marijke de Waal Malefijt

Bronnen

1.https://www.foodnavigator-asia.com/Article/2020/03/17/Fight-COVID-19-with-dairy-China-industry-associations-issue-consumption-guidelines-to-build-immune-resistance
2.https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0091674911012346
3.https://www.mdpi.com/2072-6643/12/1/272
4.https://www.destentor.nl/hengelo/hengelose-kinderarts-stelt-vast-groene-groentes-en-rundvlees-houden-virussen-op-afstand~aa441910/
5.https://hesselsgrob.com/nieuws/optimalisering-van-de-voeding-om-de-strijd-aan-te-gaan-tegen-het-coronavirus?fbclid=IwAR2YpJSKKnMRVPNVbf-y1YI-5-bwfLmb71INPvFUzP7QKRDQ5mKM2h7JIYY
6.https://www.hartstichting.nl/gezond-leven/gezond-eten/zout-eten/dash-dieet-verlaagt-bloeddruk
7.https://www.rd.nl/vandaag/binnenland/rauwe-melk-beschermt-mogelijk-tegen-virusinfectie-1.1644343
8.https://www.natuurdietisten.nl/rauwe-melk-gezonder-dan-gedacht/
9.Seri Jo, Hyojin Kim, Suwon Kim, Dong Hae Shin, Mi‐Sun Kim. Characteristics of flavonoids as potent MERS‐CoV 3C‐like protease inhibitors. Chem Biol Drug Des. 2019;94:2023–2030.
10.Seri Jo, Suwon Kim, Dong Hae Shin and Mi-Sun Kim. Inhibition of SARS-CoV 3CL protease by flavonoids. Journal of enzyme inhibition and medicinal chemistry. 2020, VOL. 35, NO. 1, 145–151.
11.Siti Khaerunnisa , Hendra Kurniawan, Rizki Awaluddin, Suhartati Suhartati, Soetjipto, Soetjipto. Potential Inhibitor of COVID-19 Main Protease (Mpro) from Several Medicinal Plant Compounds by Molecular Docking Study. https://www.preprints.org/manuscript/202003.0226/v1
12.David S. Fedson. Treating the host response to emerging virus diseases: lessons learned from sepsis, pneumonia, influenza and Ebola. Ann Transl Med 2016;4(21):421
13.Luuk te Riet, Joep H.M. van Esch, Anton J.M. Roks, Anton H. van den Meiracker, A.H. Jan Danser. Hypertension. Renin–Angiotensin–Aldosterone System Alterations. Circulation Research. DOI: 10.1161/CIRCRESAHA.116.303587
14.Xue-Fen Pang, Li-Hui Zhang, Feng Bai, Ning-Ping Wang, Ron E Garner, Robert J McKallip, and Zhi-Qing Zhao. Attenuation of myocardial fibrosis with curcumin is mediated by modulating expression of angiotensin II AT1/AT2 receptors and ACE2 in rats. Drug Des Devel Ther. 2015; 9: 6043–6054.
15.Xia Chen, Li Zhang, Guolin Wu, Hongsong Li, Fangliang Zhang, Xiangdong Xu. Kaempferol attenuates angiotesin II-induced vascular fibrosis involving the jnk and ERK1/2 pathways. Int J Clin Exp Med 2016;9(2):2407-2414
16.Rohmad Yudi Utomo, Muthi’ Ikawati, Edy Meiyanto. Revealing the Potency of Citrus and Galangal Constituents to Halt SARS-CoV-2 Infection. doi:10.20944/preprints202003.0214.v1
17.Daniel Batlle, Maria Jose Soler, and Minghao Ye. ACE2 and Diabetes: ACE of ACEs? Diabetes 2010;59:2540–2548.
18.Erik De Clercq. Potential antivirals and antiviral strategies against SARS coronavirus infections. Expert Review of Anti-infective Therapy 2006; 4(2):391-402.
19. Voeding en griep (virus). https://www.natuurdietisten.nl/voeding-en-griep/

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen