skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Voeding en psyche

Dr. Stephen Schoenthaler (VS), die als één van de eerste wetenschappers onderzoek deed naar de relatie tussen voeding en antisociaal gedrag sprak 31 oktober 2009 op het congres Voeding & psyche. Schoenthaler heeft zijn aandachtsgebied uitgebreid naar de invloed van voeding en voedingssupplementen op intellectuele prestatie en verslavingsziekten.

  • Zitten psychische aandoeningen en asociaal gedrag louter tussen de oren?
  • Wordt intelligentie geërfd van de ouders?
  • Zijn verslavingsziekten hoofdzakelijk het terrein van de psychiater?
  • Of liggen er ook biochemische processen, in hersenen of elders in het lichaam, aan ten grondslag?
  • En zijn deze dan met voeding en voedingssupplementen te beïnvloeden?

Voeding en criminaliteit

Dit kwam afgelopen zaterdag allemaal aan bod op een uniek voedingscongres in Nederland georganiseerd door het Ortho Insituut.
“Of we sluiten nog meer kinderen op, of we voeden ze goed.”De Amerikaanse topcriminoloog prof. dr. Stephen Schoenthaler bracht in 1988 een meerdaags bezoek aan Nederland. Aanleiding was zijn controversiële onderzoek naar de relatie tussen voeding en crimineel gedrag. Toen bleek de tijd nog niet rijp voor zijn boodschap. Maar dit is veranderd: 21 jaar na dato staat zijn onderzoeksterrein in het brandpunt van de belangstelling.

Zijn tijd ver vooruit

Op 27 januari 1988 stroomde de landelijke pers samen in de perskamer van het Hilton Hotel op Schiphol. Het wachten was op Stephen Schoenthaler van de California State University in Stanislaus. Zijn vliegtuig had vertraging maar geen journalist die rechtsomkeert maakte, ook al werd het stilaan donker. Niemand wilde de kans missen om deze controversiële criminoloog aan de tand te voelen.

Eenmaal gearriveerd, vertelde Schoenthaler geïnspireerd over zijn onderzoek naar het effect van voeding op misdaad, intelligentie, schoolprestaties en hersenfuncties. En over zijn drijfveren. In 1978 zette hij zijn eerste onderzoek op naar de relatie tussen voeding en gedrag. In die tijd was Schoenthaler niet zeker van een verband. Er waren echter zo veel anekdotes in omloop dat hij het tijd vond worden voor serieuze research.

Omstreden onderzoek

Zijn onderzoek was vanaf het eerste moment omstreden en bleef dat jarenlang. In Nederland was dat niet anders, zo bleek in de dagen na de persconferentie. Scepsis overheerste. Ook het Hollandse opgeheven vingertje ontbrak niet. Zo waarschuwde het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, inmiddels bekend als het Voedingscentrum, in 1988 voor het „ongefundeerd opperen van een relatie tussen voeding en crimineel of gewelddadig gedrag.” Het zou onder meer kunnen leiden „tot het geloof dat de voeding, in plaats van het individu, controle heeft over en verantwoordelijk is voor iemands gedrag.” Eind januari dook dit citaat op in meerdere kranten.

Schoenthaler uitgenodigd door Tijdschrift Ortho

In oktober 2009 bracht Schoenthaler, op uitnodiging van het tijdschrift Ortho, opnieuw een bezoek aan Nederland. Zaterdag 31 oktober was hij de belangrijkste spreker tijdens het congres ”Voeding en psyche”, dat plaats had in het Universitair Medisch Centrum Utrecht.

Intussen is er veel veranderd. Schoenthaler heeft zijn onderzoekslijn verder uitgebouwd. Hij heeft anno 2009 wereldwijd de meeste wetenschappelijke publicaties op zijn naam staan als het gaat om de relatie tussen voeding en gedrag. En hij heeft navolging gekregen: in Groot-Brittannië én in Nederland.

Engelse jeugdgevangenis

Zo haalde onderzoeker Bernard Gesch van de universiteit van Oxford in 2002 de Britse voorpagina’s met een opmerkelijk experiment in jeugdgevangenis Aylesbury in Buckinghamshire. Van ruim 200 jonge gedetineerden slikte het grootste deel dagelijks een multivitamine met mineralen en vier capsules met vetzuren. De overige gevangenen kregen een placebo. In de eerste groep nam het gewelddadig gedrag sterk af. Het aantal ernstige overtredingen, inclusief geweldsdelicten, daalde met bijna 40 procent.

Voormalig reclasseringsambtenaar Gesch werd in no time een bekend gezicht. De oneliners waren niet van de lucht. „Het is maar waarvoor je kiest”, liet Gesch weten. „Of we sluiten nog meer kinderen op, óf we voeden ze goed.”

British Journal of Psychiatry

Het onderzoek, dat werd gepubliceerd in de gerenommeerde British Journal of Psychiatry, trok wereldwijd de aandacht. In Nederland inspireerde het apotheker dr. Gert Schuitemaker, hoofdredacteur van Ortho, tot het schrijven van het boek ”Honger naar geweld”. Dit boek leidde tot Kamervragen, die binnen het ministerie werden doorgeschoven naar het bureau van Ap Zaalberg. De senior beleidsmedewerker van het ministerie van Justitie raakte gebiologeerd door de materie. De rest is geschiedenis.

De Britse onderzoeksopzet werd in 2006, met enkele aanpassingen, herhaald binnen het Nederlandse gevangeniswezen, met Zaalberg als onderzoeksleider. Aan dit experiment namen 221 jong gedetineerden deel: 115 van hen kregen gedurende tweeënhalve maand voedingssupplementen, de 106 anderen gebruikten placebo’s. De voedingssupplementen bestonden uit twee capsules met 25 vitaminen en mineralen en een zestal capsules met essentiële vetzuren, waaronder visolie.

Minder agressie in de supplementengroep

Het onderzoeksrapport kwam in 2007 gereed en is te vinden op de website van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Justitie. De resultaten lagen in lijn met de eerdere Britse bevindingen. Zo nam het totale aantal incidenten binnen de placebogroep toe met 13 procent, terwijl binnen de supplementengroep een afname werd gezien van 34 procent.

Wanneer werd gekeken naar het aantal agressieve incidenten en regelschendingen – exclusief alcohol- en drugsovertredingen– dan werd in de placebogroep een toename gezien met 23 procent. In de supplementengroep was er daarentegen een afname met 38 procent.

Zaalbergs proefschrift

Het wachten is nu op de officiële wetenschappelijke publicatie van dit Nederlandse gevangenisonderzoek. Inmiddels is onderzoeksleider Ap Zaalberg géén beleidsmedewerker meer. Sinds mei 2008 is hij gedetacheerd bij het WODC, als onderzoeker voeding en gedrag. Tot medio 2010 is Zaalberg vrijgesteld om fulltime bezig te zijn met het thema, in het kader van een promotieonderzoek.
Het illustreert dat de biologie van de criminologie tegenwoordig in het middelpunt van de belangstelling staat.

Zaalbergs proefschrift zal worden opgebouwd uit een aantal nog te publiceren wetenschappelijke artikelen, die deels voortborduren op zijn gevangenisonderzoek. Daarnaast heeft hij de vrijheid om een aantal initiatieven te ontplooien, óók voor tbs- en jeugdinrichtingen. Zaalberg is overigens van mening dat we nog „ver verwijderd” zijn van concrete brede toepassingen, zo blijkt uit een bijdrage die hij leverde aan een themanummer van het tijdschrift Justitiële verkenningen. „De tot nu toe uitgevoerde trials waren over het algemeen klein of methodologisch onvolkomen en de effecten verschillen nogal eens”, aldus Zaalberg.
„Ook ontbreekt het aan inzicht over juiste doseringen van voedingsstoffen bij dergelijke interventies. Het onderzoek naar onderliggende biochemische processen moet nog vele vragen beantwoorden.”

Grootschalig onderzoek

Zaalberg pleit vooral voor grootschalig onderzoek. In dit opzicht wordt hij op zijn wenken bediend. Dit voorjaar is immers een nieuw Brits onderzoek van start gegaan, wederom onder leiding van Bernard Gesch. Hij mikt nu op de medewerking van ruim duizend gedetineerden uit drie strafinrichtingen. Inzet is op grotere schaal bevestiging te krijgen van de eerdere bevindingen in de VS, Engeland en Nederland.

Het onderzoek zal drie jaar duren en wordt met 2,3 miljoen dollar gesteund door de Britse Wellcome Trust. Ook bloedonderzoek maakt deze keer deel uit van het onderzoeksdesign.
„Als deze grotere studie van Gesch het effect bevestigt, moet het beleid veranderen”, aldus Schoenthaler vorige maand in het tijdschrift Science. Maar zover is het nog niet.

Toine de Graaf (medisch journalist)

Literatuur en links:

Meer informatie over voeding en gedrag op: www.voedingenpsyche.nl

Lees meer over de invloed van voeding op geweld in het boekje Honger naar geweld

En het boek Ze zijn wat je ze te eten geeft

Zie ook bij het NDN-onderdeel Tijdschriften voor meer over het Tijdschrift Ortho

Zie het artikel De invloed van voeding op uw hersenen

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen