skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Nachtschade(lijk) voor de gezondheid

Groenten die veel in deze gerechten worden gebruikt, zijn afkomstig uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). Tot deze grote familie behoren onder andere aardappelen, tomaten, pepers, paprika en aubergine. Regelmatig laaien discussies op over de positieve en negatieve gezondheidseffecten van deze familie.

Vermindering van ontstekingsreacties

Zo op het eerste gezicht lijken nachtschaden gezond. Paprika (vooral de rode) is rijk aan vitamine C en tomaten bevatten veel lycopeen.

Onderzoeksresultaten laten zien dat lycopeen onder andere ontstekingsreacties vermindert bij vrouwen met overgewicht en obesitas. Dit blijkt uit een studie waarin 106 vrouwen met overgewicht werden verdeeld in een interventie- en een controlegroep. Deze vrouwen kregen gedurende 20 dagen elke dag 330 ml tomatensap of water. De ontstekingswaarden werden in het bloed bepaald.

In de interventiegroep nam, in vergelijking met de controlegroep en aan het begin van de studie, de concentratie van de ontstekingsmarkers IL-8 en TNF-alfa significant af. Dit gebeurde al na het 20 dagen drinken van tomatensap. Het effect bleef echter beperkt tot vrouwen met overgewicht met een BMI van 25-30 kg/m2.

Bij obese vrouwen met een BMI hoger dan 30 kg/m2 werd dit effect niet gezien. Wat wel werd gezien bij obese vrouwen, is een daling van de ontstekingsmarker IL-6 concentratie ten opzichten van de controlegroep. Tomatensap kan ontstekingsreacties verminderen bij vrouwen met overgewicht en obesitas. Dit effect wordt waarschijnlijk toegekend aan de hoge concentratie aan lycopeen in het tomatensap.

Nachtschaden bij Parkinson

Uit een andere studie blijkt dat het eten van nachtschaden een gunstig effect kan hebben bij de preventie van Parkinson. Er namen 490 personen deel aan de studie. Bij deze personen werd in de periode van 1992 tot 2008 de ziekte van Parkinson vastgesteld. De resultaten van deze groep werden vergeleken met een controlegroep die uit 644 gezonde personen bestaat.

In deze studie werd er onderzocht of de geschatte consumptie van groenten rijk aan nicotine van invloed was op het risico op Parkinson. Er werd gekeken naar groenten uit de nachtschadefamilie (Solanaceae). Hier valt de tabaksplant onder, maar ook pepers, tomaten, aubergines en aardappelen.

Het risico op Parkinson nam met 19% af bij een hoge totaalinname van groenten afkomstig uit de nachtschadenfamilie. Dit verband was significant voor groenten met een hoog gehalte aan nicotine (zoals pepers). Het beschermend effect gold voor zowel mannen als vrouwen die nooit eerder hadden gerookt of een rookgeschiedenis hadden van minder dan tien jaar.

Naast de vele studies waaruit blijkt dat roken schadelijk is voor de gezondheid, werd er in eerdere studies ook een beschermend effect aangetoond van roken. Deze tegenstrijdigheid is wellicht toe te schrijven aan de ‘gunstige’ stoffen uit tabak.

Maar dit weegt doorgaans niet op tegen de schadelijke effecten van het roken van tabak. Voordat mensen massaal aan het roken slagen, is het misschien handig om er even bij stil te staan dat nicotine uit planten uit de nachtschadefamilie een gunstiger effect hebben bij preventie van Parkinson dan het roken van tabak.

Schadelijk voor de gezondheid

Nachtschaden bevatten ook stoffen zoals tomatine, solanine, chacocine en nicotine. Dit zijn schadelijke neurotoxines (gifstoffen) die ook wel glycoalkaloļden (GA) worden genoemd. Deze stoffen kunnen een verlammende werking op het zenuwstelsel of een dempend effect op de hersenboodschappers (neurotransmitters) hebben. hersenen

Om stapeling van GA te voorkomen, is variatie in het menu met andere groenten zoals broccoli, sperziebonen, venkel, wortel, andijvie, boerenkool, bloemkool en witlof aan te raden.

Uiteenlopende klachten

Sommige mensen kunnen klachten krijgen bij het eten van nachtschaden. Deze klachten kunnen uiteenlopen van acute ontstekingen, darmproblemen, vermoeidheid, uitputting, misselijkheid en PMS.

Maar ook tot meer chronische klachten zoals darmontstekingen, fybromyalgie en gewrichtsklachten zoals artritis. Allergische klachten zoals (plotselinge) huiduitslag, jeuk, zwelling en eczeem worden ook vaak gezien bij het eten van de nachtschade familie.

Gewone aardappel vervangen door zoete aardappel

In Nederland worden veel aardappelen gegeten. De gewone aardappel valt ook onder de nachtschadefamilie. Vervang daarom eens in een stamppot de aardappelen voor zoete aardappelen (bataat). De bataat is een verdikte wortel uit de windefamilie en geeft daarom minder klachten die het eten van nachtschaden wel kunnen geven.

Voordelen van de bataat

Vaak wordt er beweerd dat bataat een lagere glycemische index (GI)heeft dan de gewone aardappel. Dit klopt niet in alle gevallen, want de GI hangt af van de bereidingswijze. Door bakken, pureren, grillen en frituren stijgt de GI. Naast de bereidingswijze spelen ook de factoren variėteit, grootte, kooktijd en rijpheid een rol. En een Europese aardappel heeft een lagere GI dan bijvoorbeeld een Amerikaans ras.

De GI van gewone aardappelen hoeft niet hoog te zijn als de aardappelen in de schil worden gekookt, als het kleine aardappelen zijn of als ze koud worden opgediend (bijvoorbeeld in de huzarensalade van vorige week).

Glycoalkaloļden in aardappelen en bataat

Naast voedingswaardes bevat de schil van de aardappel of bataat ook gifstoffen (glycoalkaloļden – GA) zoals solanine en chacocine. Door de knollen te schillen, gaat er een deel van de voedingswaardes verloren en ongeveer een derde van de gifstoffen.

Concentraties aan GA kunnen schommelen tussen 90 en 175 mg/kg aardappelen, maar mogen doorgaans niet hoger zijn dan 100 mg/kg aardappelen. Door gezondheidsinstanties worden de hoeveelheden GA in geschilde consumptie aardappelen zo goed als onschadelijk geacht.

Toch zijn deze hoeveelheden GA niet zo onschuldig als wordt beweerd. Er zijn weinig studies gedaan naar de GA-toxicologie, maar onderstaande (soms ietwat verouderde) studieresultaten willen we u niet onthouden:
1. In (verse) aardappelen mogen concentraties GA de 200 mg/kg niet overschrijden, maar er is tot nu toe niet bewezen dat innames lager van 200 mg/kg veilig zijn.
2. Hoge concentraties GA hebben felle giftige effecten zoals: hemolyse, neurotoxiciteit, overgeven, diarree, hoofdpijn, duizeligheid, verwarring, hallucinaties, hypotensie en hartritmestoornissen.
3. GA stapelen zich op in het bloed; na 24 uur na inname zitten er nog aanzienlijke hoeveelheden solanine en chaconine in het bloed.
4. In minstens twee studies veroorzaakte een inname van 1,25 mg GA/kg lichaamsgewicht misselijkheid, overgeven of diarree.

Bij het frituren wordt ook de bio beschikbaarheid van GA verhoogd. De bataat bevat geen glycoalkaloļden, maar wel andere gifstoffen zoals: ipomeamol, ipomeamarone en ipomeanine. Maar het eten van bataat is tot op heden niet geassocieerd geweest met toxiciteit.

Van aardappeleter naar bataateter?

Het eten van aardappelen is sterk ingeburgerd. Volgens gezondheidsinstanties is de aardappel een goede bron van energie, vezel, vitamine C en mineralen volgens gezondheidsinstanties. Maar er is een vraagteken te plaatsen bij deze ietwat optimistische uitspraken. Een tekort aan calorieėn is in Nederland niet echt een zwaar probleem.

Vezels, Vitamine C en mineralen kunt u ook uit andere voedingsmiddelen halen. Dit betekent nu niet dat u aardappelen acuut van uw menu hoeft te schrappen. Variatie blijft in deze ook het toverwoord. Variatie tussen aardappelen, bataat, (spelt)pasta, granen zoals haver, gierst en quinoa en bijvoorbeeld zilvervlies-, basmati- of wilde rijst.

Commentaar NDN

Zijn nachtschaden nu schadelijk of juist goed voor de gezondheid? Ook hier geldt dat het per persoon verschilt en afhankelijk is van een aantal factoren zoals de constitutie, het huidige klachtenpatroon en hoeveel en hoe vaak iemand het eet.

Sommige mensen kunnen namelijk gedoseerd profiteren van de aanwezige nutriėnten in nachtschaden. Een natuurdiėtist kan hier in adviseren.

Ellen Pijper

Literatuur en links:

Br J Nutr 2013; 109(11):2031-5

Nielsen SS, Franklin GM, [..], Checkoway H. Ann Neurol 2013 [Epub ahead of print]

Korpan YI, Nazarenko EA et al. Potato glycoalkaloids: true safety or false sense of security? Trends Biotechnol. 2004 Mar; 22(3):147-51

Barceloux DG. Potatoes , tamatoes and solanine toxicity (Solanum tuberosum L., Solanum lycopersicum L.). Dis Mon. 2009 Jun; 55(6):391-402

Mensinga TT, Sips AJ et al. Potato glycoalkaloids and adverse effects in humans: an ascending dose study. Regul Toxicol Pharmacol. 2005 Feb;41(1):66-72

N Engl J Med 1993; 329:437August 5, 1993 DOI: 10.1056/NEJM199308053290619, The Nicotine Content of Common Vegetables