skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Deel 1: Voedingstoffen bij osteoartritis

Osteoartritis of (osteo)artrose (in de volksmond gewrichtsslijtage genoemd) is een degeneratieve (reumatische) gewrichtsontsteking waarbij het gewrichtskraakbeen geleidelijk in kwantiteit en kwaliteit afneemt. Kraakbeen fungeert als kussen tussen botten, waardoor het gewricht soepel en pijnvrij kan bewegen.

Kraakbeenafbraak, ontsteking van het synovium (het slijmvlies dat de gewrichtsholte bekleedt) en botremodellering leiden tot pijn, zwelling en/of stijfheid en verminderde beweeglijkheid van de aangetaste gewrichten (met name vingers, rug, heup, enkel, knie). Osteoartritis begint meestal bij mensen boven 45 jaar. Bij circa 70% van de mensen boven 65 jaar is op de röntgenfoto te zien dat er sprake is van (enige mate van) osteoartritis; niet iedereen heeft daar overigens klachten van.

Naast veroudering dragen allerlei factoren bij aan het ontstaan en de verergering van osteoartritis zoals overgewicht, gewrichtsletsel (beschadiging van een gewrichtsband, botbreuk), mechanische stress (sport, RSI), erfelijke aanleg, (aangeboren) gewrichtsafwijkingen, spierzwakte en endocriene aandoeningen (diabetes mellitus, hypothyroïdie, ziekte van Wilson).

Pijn een goede indicatie

Pijn is de belangrijkste klacht van osteoartritis en geeft een goede indicatie van de mate van lichamelijke beperking. De behandeling richt zich op het verlichten van klachten (pijn, bewegingsbeperking, stijfheid) en, indien mogelijk, het remmen van de ziekteprogressie. Standaardmedicijnen tegen osteoartritis zijn NSAID’s (niet-steroide ontstekingsremmers) en analgetica (waaronder paracetamol).

Deze pijnstillers, die langdurig moeten worden gebruikt, hebben ongewenste bijwerkingen. NSAID’s verlichten weliswaar klachten van osteoartritis, maar verhogen ondertussen de snelheid van gewrichtsslijtage. NSAID’s kunnen maagzweren, maagdarmbloedingen, nier- en huidafwijkingen veroorzaken. Paracetamol (acetaminophen) is in verband gebracht met leverbeschadiging en een verhoogde kans op astma en COPD.

Natuurlijke middelen

De behoefte aan natuurlijke middelen zonder riskante bijwerkingen is dan ook groot. Een van die middelen is een niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie in een verhouding van 1:2 (ASU). Deze fractie is verkregen na hydrolyse van avocado- en sojaboonolie.

Er is sprake van synergie tussen componenten uit avocado en sojabonen; een juiste verhouding tussen de verschillende componenten is hierbij belangrijk. Welke actieve ingrediënten het plantaardige extract precies bevat, is nog onduidelijk. Het gaat vermoedelijk vooral om fytosterolen zoals beta-sitosterol, campesterol en stigmasterol.

ASU wordt gerekend tot de ‘Symptomatic Slow Acting Drugs of Osteo Arthritis’(SYSADOA). Natuurlijke aanvullingen die symptomen (pijn, zwelling, stijfheid, bewegingsbeperking) van osteoartritis effectief verminderen, maar die langer (enkele maanden) moeten worden ingenomen dan reguliere pijnstillers om effect te hebben. Voordeel is dat ze geen noemenswaardige bijwerkingen hebben en volgens diverse onderzoeken het ziekteproces kunnen vertragen. Andere voorbeelden zijn glucosamine en chondroitine die we verderop in dit artikel zullen behandelen.

Klinische studies tonen aan dat de niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie klachten van osteoartritis in knie en heup significant verlicht en de behoefte aan NSAID’s verlaagt. Ook zijn er aanwijzingen uit klinisch onderzoek dat dit middel de ziekteprogressie remt. Denk daarbij aan minder snelle vernauwing gewrichtsspleet bij ernstige osteoartritis van de heup.

Aggrecan

Kenmerk van osteoartritis is het (irreversibele) verlies van aggrecan. Aggrecan is een belangrijk (macro)molecuul van de extracellulaire matrix, een groot proteoglycaan dat bijdraagt aan de visco-elasticiteit van kraakbeen. Het pro-inflammatoire cytokine IL-1 speelt een centrale rol bij kraakbeenafbraak.

De niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie verhoogt de basale synthese van aggrecan door chondrocyten (kraakbeencellen). Daarnaast gaat het de daling van aggrecan aanmaak tegen, die door IL-1 (interleukine-1) wordt veroorzaakt  . Tevens remt het de activiteit van IL-1 en stimuleert de collageensynthese door chondrocyten en synoviocyten (cellen die het synovium vormen en het gewrichtsoppervlak bekleden).

De productie van enzymen zoals MMP-3 (matrix metalloproteinase- 3), collagenase en ontstekingsmediatoren zoals IL-6, IL-8 en prostaglandine E2 (PGE2) die de afbraak bevorderen van kraakbeensubstantie worden afgeremd door ASU. De niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie gaat het ontstekingsproces in kraakbeen tegen door:
1. remming van de genexpressie van TNF-α, IL-1β, COX-2 (cyclooxygenase-2) en iNOS (inducible nitric oxide synthase) en
2. verlaging van de productie van PGE2 en NO (stikstofmono- oxide) in chondrocyten en monocyten/ macrofagen.

PGE2 (prostaglandine E2) speelt een belangrijke rol bij osteoartritis. PGE2 draagt bij aan gewrichtsontsteking, kraakbeenafbraak, botresorptie en ontstekingspijn en wekt de productie van andere pro-inflammatoire mediatoren op waaronder NO, MMP’s en cytokines. Lees voor meer werkingsgebieden van de niet-verzeepbare fractie van avocado- en sojaboonolie (ASU) op www.orthokennis.nl (inclusief referenties).

Glucosamine en chondroïtine; samen effectiever

Glucosamine is een lichaamseigen stof die tot de groep aminosuikers behoort. Het is een verbinding tussen glucose en het aminozuur glutamine. In gezonde omstandigheden wordt glucosamine gemaakt door chondrocyten (kraakbeencellen) met behulp van het enzym glucosaminesynthase. Bij stijgende leeftijd lijkt de activiteit van dit enzym te verminderen, waardoor de eigen aangemaakt hoeveelheid glucosamine afneemt.

Glucosamine wordt meestal gemaakt uit chitine, een belangrijk bestanddeel van het pantser van schaaldieren (garnalen, kreeften, krabben). Een vegetarische variant wordt gemaakt uit paddenstoelen. De klinische toepasbaarheid van glucosamine is momenteel vooral bij gewrichtsaandoeningen, maar mogelijk is er een breder indicatiegebied voor te vinden. Glucosaminesulfaat is ook nodig voor de synthese van andere glycosaminoglycanen die een integraal onderdeel zijn van bindweefselstructuren op diverse plekken in het lichaam.

Glucosamine, maar ook de stof chondroïtine zijn bouwstoffen voor de aanmaak van kraakbeen en andere typen bindweefsel en remmen de afbraak daarvan. Ze bevorderen de aanmaak van gewrichtssmeer en zijn van belang voor gezond kraakbeen en soepele gewrichten.

Glucosamine, chondroïtine, MSM in combinatie geven een pijnstillend en ontstekingsremmend effect bij osteoartritis. Combinatie therapie laat een grotere werkzaamheid zien in de vermindering van de pijn en de zwelling en in de verbetering van het functionele vermogen van de gewrichten, dan de afzonderlijke stoffen.

MSM remt productie ontstekingsmediatoren kraakbeencellen

Bij osteoartritis is sprake van ontsteking en degeneratieve veranderingen van het gewrichtskraakbeen en onderliggende botweefsel. In in-vitro onderzoek werd gekeken naar de effecten van verschillende doses MSM op gezonde humane kraakbeencellen (chondrocyten) en humane chondrocyten afkomstig van door osteoartritis aangetaste gewrichten.

De gebruikte doses MSM correspondeerden met orale doses tot 30 gram per dag. Het belangrijkste kraakbeenbeschermende effect van MSM was remming van de expressie van ontstekingsbevorderende cytokines (TNF-α, IL-1). Dit was alleen het geval bij chondrocyten afkomstig van gewrichten met milde osteoartritis (graad II) in een dosis die overeenkomt met een orale dosis van 6 gram MSM per dag.

MSM had geen (anabole) invloed op de aanmaak van proteoglycanen, collageen en aggrecan (bestanddelen van de kraakbeenmatrix) door gezonde of aangetaste chondrocyten. De conclusie van dit onderzoek is dat MSM het gewrichtskraakbeen vooral lijkt te beschermen in het beginstadium van osteoartritis door de expressie van ontstekingsmediatoren te onderdrukken.

Zwavelsuppletie bij osteoartritis

In een systematische review zijn gerandomiseerde placebogecontroleerde studies samengevat naar de effectiviteit en veiligheid van de zwavelsupplementen MSM en DMSO (dimethylsulfoxide) bij osteoartritis van de knie. Twee placebogecontroleerde studies met MSM (met een dosering van 4,5 of 6 gram MSM per dag en een studieduur van minimaal drie maanden) zijn in het overzichtsartikel opgenomen.

In beide studies was MSM superieur, vergeleken met placebo, in het verminderen van pijn en bewegingsbeperking door gewrichtsslijtage. De combinatie van MSM (4,5 gram per dag) en glucosamine (1500 mg per dag) verminderde pijn beter dan de afzonderlijke supplementen. MSM heeft minder bijwerkingen en is effectiever bij osteoartritis dan DMSO.

De onderzoekers vinden het nog te vroeg om definitieve conclusies te trekken over de werkzaamheid van MSM bij osteoartritis van de knie, mede omdat de studies methodologische tekortkomingen vertonen. Ze vinden het wenselijk dat meer wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan naar optimale dosis, (lange termijn) veiligheid en gewenste behandelperiode.

Er zijn immers duidelijke aanwijzingen, mede uit andere studies, dat MSM gewrichtsontsteking remt, pijn verzacht en degeneratieve veranderingen in de gewrichten tegengaat. Bovendien is er steeds meer behoefte aan veilige alternatieven voor NSAID’s (niet-steroide ontstekingsremmers).

Samenspel MSM met molybdeen

De meeste mensen kunnen hoge doseringen MSM goed verdragen. Een kleine groep kan echter milde bijverschijnselen (buikkrampen, diarree) ontwikkelen indien méér dan 2-3 gram per dag wordt ingenomen. Deze verschijnselen zijn onschuldig van aard en verdwijnen zodra de dosis weer wordt verlaagd. Er komen steeds meer aanwijzingen dat dergelijke bijverschijnselen niet optreden indien tegelijk met MSM ook molybdeen wordt ingenomen.

Molybdeen is ook een belangrijk mineraal in tanden en tandglazuur. Relatief hoge gehaltes molybdeen zijn gevonden in volle granen (met name boekweit), noten en schelpdieren. Andere rijke bronnen zijn peulvruchten (met name limabonen, groene bonen en linzen), donkergroene bladgroenten, orgaanvlees (met name lever en nieren), zonnebloempitten en melk.

De biologisch actieve vorm van molybdeen staat bekend als de “Molybdeen cofactor”, ook wel Moco genoemd. Moco is een cofactor bij vijf belangrijke enzymen: oxidase, xanthine-dehydrogenase (nodig bij purinestofwisseling), sulfietoxidase(nodig bij afbraak van organische zwavelverbindingen) en aldehydeoxidase(nodig bij afbraak van aldehyden) en nitraatreductase.
Marijke de Waal MalefijtDit artikel bestaat uit 4 delen: Deel 1
Deel 2
Deel 3
Deel 4

Literatuur en links:

Arjmandi BH, Hooshmand S, Chai SC, et a,. Comparative effects of dried plum and dried apple on bone in postmenopausal women. Br J Nutr. 2011 May 31:1-8.

Usha P.R., Naidu M.U.R. Randomised doubleblind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clin Drug Invest 2004; 24(6):353-363. .

Das A jr, Hammad TA. Efficacy of a combination of FCHG49 glucosamine hydrochloride, TRH122 low molecular weight sodium chondroitin sulfate and magnesium ascorbate in the management of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2000;8:343-350. .

Reginster JY, Deroisy R, Rovati L et al. Longterm effects of glucosamine sulfate on osteoarthritis progression: a randomized, placebo-controlled clinical trial. Lancet 2001;357:251-256.
Turnlund JR. Molybdenum metabolism and requirements in humans. Met Ions Biol Syst. 2002;39:727-39. .

Williams RJ, Frausto da Silva JJ. The involvement of molybdenum in life. Biochem Biophys Res Commun. 2002 Mar 29;292(2):293-9. .

Knapen MH, Drummen NE, Smit E, Vermeer C, Theuwissen E. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013 Mar 23. .

Schürgers LJ: Studies on the role of vitamin K1 andK2 in bone metabolism and cardiovascular disease: structural differences determine different metabolic pathways; dissertatie Universiteit Maastricht, Maastricht 2002. .

Hodges SJ et al: Circulating levels of vitamins K1 and K2 decreased in elderly women with hip fracture; Journal of Bone & Mineral Research 8(10):1241‑1245, 1993. .

Booth SL et al: Dietary vitamin K intakes are associated with hip fracture but not with bone mineral density in elderly men and women; American Journal of Clinical Nutrition 71(5):1201‑1208, 2000. .

Ichikawa T et al: ‘Steroid and xenobiotic receptor SXR mediates vitamin K2-activated transcription of extracellular matrix-related genes and collagen accumulation in osteoblastic cells’; Journal of Biological Chemistry 281(25):16927-16934, 23 juni 2006.
Cockayne S et al: ‘Vitamin K and the prevention of fractures: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials’; Archives of Internal Medicine 166(12):1256-1261, 26 juni 2006.
Kaneki M et al: ‘Japanese fermented soybean food as the major determinant of the large geographic difference in circulating levels of vitamin K2: possible implications for hip‑fracture risk’; Nutrition 17(4):315‑321, april 2001. .

Lee NK et al: ‘Endocrine regulation of energy metabolism by the skeleton’; Cell 130(3):456-469, 10 aug. 2007. .

Neogi T et al: ‘Low vitamin K status is associated with osteoarthritis in the hand and knee’; Arthritis & Rheumatism 54(4):1255-1261, april 2006. .

Food Nutr Res. 2012; 56: 10.3402/fnr.v56i0.5329. .

Vitamin K: the effect on health beyond coagulation – an overview, Cees Vermeer.

Gabay O et al. Stress-induced signaling pathways in hyalin chondrocytes: inhibition by Avocado-Soybean Unsaponifiables (ASU). Osteoarthritis Cartilage 2008;16:373-84. .

Henrotin Y. Avocado/soybean unsaponifiable (ASU) to treat osteoarthritis: a clarification. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(9):1118-9. .

Ding C et al. Do NSAIDs affect longitudinal changes in knee cartilage volume and knee cartilage defects in older adults? Am J Med. 2009;122(9):836-42. .

Little CV et al. Herbal therapy for treating osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2001;(1):CD002947. .

Chrubasik JE et al. Evidence of effectiveness of herbal antiinflammatory drugs in the treatment of painful osteoarthritis and chronic low back pain. Phytother Res. 2007;21(7):675-83. .

Ernst E. Avocado-soybean unsaponifiables (ASU) for osteoarthritis – a systematic review. Clinical Rheumatology 2003;22:285-288. .

Blotman F et al. Efficacy and safety of avocado/soybean unsaponifiables in the treatment of symptomatic osteoarthritis of the knee and hip. A prospective, multicenter, threemonth, randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Revue Du Rhumatisme (English Ed.) 1997;64:825-834. .

Appelboom T et al. Symptoms modifying effect of avocado/ soybean unsaponifiables (ASU) in knee osteoarthritis. A double blind, prospective, placebo-controlled study. Scandinavian Journal of Rheumatology 2001;30:242-247. .

Maheu E et al. Symptomatic efficacy of avocado/soybean unsaponifiables in the treatment of osteoarthritis of the knee and hip: a prospective, randomized, double-blind, placebocontrolled, multicenter clinical trial with a six-month treatment period and a two-month followup demonstrating a persistent effect. Arthritis and Rheumatism 1998;41:81-91. .

Lequesne M et al. Structural effect of avocado/soybean unsaponifiables on joint space loss in osteoarthritis of the hip. Arthritis and Rheumatism 2002;47:50-58. .

Christensen R et al. Symptomatic efficacy of avocadosoybean unsaponifiables (ASU) in osteoarthritis (OA) patients: a meta-analysis of randomized controlled trials. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(4):399-408. .

Henrotin YE et al. Avocado/soybean unsaponifiables increase aggrecan synthesis and reduce catabolic and proinflammatory mediator production by human osteoarthritic chondrocytes. J Rheumatol. 2003;30(8):1825-1834. .

Au RY et al. Avocado soybean unsaponifiables (ASU) suppress TNF-α IL-1β COX-2, iNOS gene expression, and prostaglandin E2 and nitric oxide production in articular chondrocytes and monocytes/macrophages. Osteoarthritis Cartilage 2007;15(11):1249-55. .

Henrotin YE et al. Avocado/soybean unsaponifiables prevent the inhibitory effect of osteoarthritic subchondral osteoblasts on aggrecan and type II collagen synthesis by chondrocytes. J Rheumatol 2006;33(8):1668-1678. .

Holick MF. Vitamin D. A millenium perspective. J Cell Biochem 2003;88:296-307.

Holick MF. Vitamin D. The underappreciated D-lightful hormone that is important for skeletal and cellular health. Curr Opin Endocrinol Diabetes 2002;9:87-98.

Catherine M. Gordon, MD, MSc; Kerrin C. DePeter, BA; Henry A. Feldman, PhD; Estherann Grace, MD; S. Jean Emans, MD. Prevalence of Vitamin D Deficiency Among Healthy Adolescents. Arch Pediatr Adolesc Med. 2004;158:531-537. .

T Miki, K Nakatsuka, H Naka, K Kitatani, S Saito, H Masaki, Y Tomiyoshi, H Morii, and Y Nishizawa. Vitamin K(2) (menaquinone 4) reduces serum undercarboxylated osteocalcin level as early as 2 weeks in elderly women with established osteoporosis. J Bone Miner Metab, Jan 2003; 21(3): 161-5.

Ishida Y, Kawai S. Comparative efficacy of hormone replacement therapy, etidronate, calcitonin, alfacalcidol, and vitamin K in postmenopausal women with osteoporosis: the Yamaguchi osteoporosis prevention study. Am J Med 2004;117: 549-55.

Ushiroyama T, Ikeda A, Ueki M. Osaka Medical College. Effect of continuous combined therapy with vitamin K(2) and vitamin D(3) on bone mineral density and coagulofibrinolysis function in postmenopausal women. Maturitas 2002;41: 211-21.

Braam LA, Knapen MH, Geusens P, Brouns F, Hamulyak K, Gerichhausen MJ, et al. Vitamin K1 supplementation retards bone loss in postmenopausal women between 50 and 60 years of age. Calcif Tissue Int 2003;73: 21-6.

McGarry KA, Kiel DP. Postmenopausal osteoporosis. Strategies for preventing bone loss, avoiding fracture. Postgrad Med 2000;108:79-82,85-88, 91.

Robert K. Rude, Helen E. Gruber, H. James Norton, Livia Y. Wei, Angelica Frausto, and Barbara G. Mills. Bone Loss Induced by Dietary Magnesium Reduction to 10% of the Nutrient Requirement in Rats Is Associated with Increased Release of Substance P and Tumor Necrosis Factor alpha. J. Nutr., Jan 2004; 134: 79 – 85.

Dario Maggio, Mauro Barabani, Marco Pierandrei, M. Cristina Polidori, Marco Catani, Patrizia Mecocci, Umberto Senin, Roberto Pacifici, and Antonio Cherubini. Marked Decrease in Plasma Antioxidants in Aged Osteoporotic Women: Results of a Cross-Sectional Study. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88: 1523 – 1527.

Sontakke AN, Tare RS 2002 A duality in the roles of reactive oxygen species with respect to bone metabolism. Clin Chim Acta 2002;318:145–148.

Jenny M. Lean, Julie T. Davies, Karen Fuller, Christopher J. Jagger, Barrie Kirstein, Geoffrey A. Partington, Zoë L. Urry, and Timothy J. Chambers. A crucial role for thiol antioxidants in estrogen-deficiency bone loss. J Clin Invest 2003;112:915 – 923.

Jenny M. Lean, Chris J. Jagger, Barrie Kirstein, Karen Fuller, and Timothy J. Chambers. Hydrogen Peroxide Is Essential for Estrogen-Deficiency Bone Loss and Osteoclast Formation. Endocrinology 2005; 146: 728 – 735.

Shay KP et al. Alpha-lipoic acid as a dietary supplement: Molecular mechanisms and therapeutic potential. Biochimica et Biophysica Acta 2009;1790:1149-1160. .

Lee EU et al. Alpha-lipoic acid suppresses the development of collagen-induced arthritis and protects against bone destruction in mice. Rheumatol Int. 2007;27:225-233. .

Kim HJ et al. Antioxidant α-lipoic acid inhibits osteoclast differentiation by reducing nuclear factor-κB DNA binding and prevents in vivo bone resorption induced by receptor activator of nuclear factor-κB ligand and tumor necrosis factor-α. Free Radic Biol Med. 2006;40(9):1483-93. .

Brien S, Prescott P, Bashir N et al. Systematic review of the nutritional supplements dimethyl sulfoxide (DMSO) and methylsulfonylmethane (MSM) in the treatment of osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(11):1277-88. .

Oshima Y, Amie D, Theodosakis J. The effect of distilled methylsulfonylmethane (MSM) on human chondrocytes in vitro. Osteoarthritis and Cartilage. 2007;15(S3):C12.

Bevilacqua M, Righini V et al. Effect of a mixture of calcium, vitamin D, inulin and soy isoflavones on bone metabolism in post-menopausal women: a retrospective analysis. Aging Clin Exp Res. 2013 Aug 2. [Epub ahead of print] .

Lee SJ et al. Astaxanthin inhibits nitric oxide production and inflammatory gene expression by suppressing I(kappa)B kinase-dependent NF-kappaB activation. Mol Cells. 2003;16(1):97-105.
Nir Y et al. Effect of an astaxanthin containing product on rheumatoid arthritis. J Am Coll Nutr. 2002;21(5):490. .