skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Drie aminozuren; leucine, isoleucine en valine

Branched Chain Amino Acids, vertakte keten aminozuren (BCAA), zijn essentiële aminozuren; het lichaam kan deze verbindingen niet zelf aanmaken. Het lichaam is in staat om leucine, isoleucine en valine te vormen uit alfa-keto-analogen, maar deze stoffen zijn meestal niet aanwezig in de voeding. We zijn dus afhankelijk van aanvoer van leucine, isoleucine en valine via de voeding.

Deze drie aminozuren (BCAA’s) hoeven, in tegenstelling tot de andere aminozuren, niet eerst in de lever biochemisch ‘bewerkt’ te worden, maar komen direct in de circulatie, waardoor de plasmaconcentraties na een maaltijd snel en sterk kunnen stijgen.

Spierweefsel

Door hun vertakking kunnen BCAA’s bijzonder goed in spierweefsel worden ingebouwd. Bijna 30% van de totale hoeveelheid aminozuren die voor de synthese van spiervezels wordt gebruikt, zijn vertakte aminozuren. Het spierweefsel maakt ongeveer 40% uit van het totale lichaamsgewicht. Dit drietal is ook in bindweefselstructuren van grote betekenis.

BCAA’s zijn glycoliseerbare (de lever kan er koolhydraten van maken) aminozuren en daardoor zeer gemakkelijk in energie om te zetten. Als bij psychische en/of fysieke overbelasting (distress) een koolhydraattekort ontstaat, zijn de BCAA’s inzetbaar als energiebron voor skeletspierweefsel. Dit is overigens wel een noodoplossing, omdat hiermee de eigen lichaamseiwitten (zowel uit spierweefsel als ook immuunproteïnen) verbruikt worden.

Op een later tijdstip moeten de eiwitten die voor de energiewinning zijn gebruikt, weer opnieuw worden opgebouwd. Het is wel een zinvolle noodgreep, omdat bijvoorbeeld bij duursporten (denk aan wielrennen) tot 15% van de totale verbruikte energie uit de afbraak van lichaamseiwitten afkomstig zijn.

BCAA bij distress

Bij distress is er vaak een hoger verbruik van BCCA’s en daardoor een risico op een tekort aan glutamine. Van deze drie aminozuren kan een ander zeer belangrijk aminozuur glutamine worden gemaakt. Een tekort aan glutamine en een absolute deficiëntie van de vertakte aminozuren leidt onvermijdelijk tot verlies van spiermassa en immunoglobulinen.

Glutamine is o.a. betrokken bij het zuur-base evenwicht, de regulering van het celvolume, de stofwisseling van eiwit, vet en koolhydraten en het is een brandstof voor de darmen en van de cellen van het immuunsysteem.

Glutamine is ook essentieel voor spierweefsel, het centrale zenuwstelsel, het immuunsysteem (met name voor lymfocyten en macrofagen) en de glutathionsynthese. Het meest voorkomende aminozuur in de ruggenmergvloeistof is glutamine.

Glutamine is belangrijk voor de immuunfunctie in de slijmvliezen van de ademhalingswegen en het maagdarmkanaal. Op deze plekken wordt sIgA geproduceerd, antilichamen die daar de eerste afweer vormen. Glutamine helpt een verstoorde sIgA productie weer op peil te brengen.

Glutamine beschermt tevens tegen de effecten van alcohol. Het vermindert het verlangen naar alcohol en in sommige gevallen naar suiker. Verder is glutaminezuur een bestanddeel van foliumzuur en maakt het deel uit van de chroomverbinding die bekend staat als de glucose tolerantiefactor (GTF)

BCAA breed inzetbaar

Aanvulling van BCAA’s verhinderen de snelheid waarmee andere aminozuren worden afgebroken en verbruikt. BCAA’s aanvulling kan zinvol zijn bij alle situaties van distress waarbij spierweefsel wordt afgebroken. Denk daarbij aan: chirurgie, brandwonden, calorische restrictie, zware lichamelijke inspanningen zoals duursport en zware infecties. Dan ontstaat in spierweefsel een tekort aan BCAA’s, waardoor spierzwakte en vermoeidheid kan ontstaan.

Bij distress (alles kost moeite en men verlangt naar rust) ziet men vaak een verhoogde gevoeligheid voor ontstekingen van weefsels en organen die behoren tot het zogenaamde ‘Common Mucosal Immune System’. De belangrijkste organen hiervan zijn de darm, de ademhalingsorganen, keel-, neus- en mondholte en de huid. Chronische ontstekingen (waaronder colitis), maar ook chronische gevoelens van moeheid zijn een aantal van de symptomen en aandoeningen die dan kunnen ontstaan.

BCAA nodig voor het immuunsysteem

BCAA’s zijn nodig voor het goed functioneren van het immuunsysteem. Tekorten aan BCAA’s ontregelen verschillende aspecten van het immuunsysteem. Voorbeelden daarvan zijn de activiteiten van Natural Killercellen en de proliferatie van lymfocyten (lymfocyten in het bijzonder gebruiken veel BCAA’s).

Daarnaast zijn BCAA’s bouwstoffen van de immunoglobulinen; substanties die het humorale deel van het immuunsysteem vormen. Over hoe BCAA’s precies werken op de immuunfunctie is echter nog veel onduidelijk.

Commentaar NDN

Overspanning, distress, burn out, uitputting, instorten, zijn bekende begrippen en voor veel mensen helaas dagelijkse en bekende kost. Toch is de literatuur over behandeling van overspanning vooral non-specifiek en gericht op het omgaan met stress in de breedste zin van het woord.

De juiste voedingsadviezen en BCAA’s kunnen bijdragen aan herstel van uitputting bij topsporters maar ook bij uitputting en vermoeidheidsklachten bij niet topsporters als gevolg van distress.

Distress is in onze ogen ook topsport, maar wordt vaak niet als zodanig herkend en erkend. Jammer want zou men dit wel doen, dan zou een voedingsaanpak net zo’n prioriteit krijgen als nu terecht in de topsport het geval is.

Literatuur en links:

‘De Uitputting Voorbij’ van Marijke de Waal Malefijt & Tessa Gottschal, uitgeverij Schors(juli 2013), ISBN: 9789063789954. www.deuitputtingvoorbij.nl

Garlick PJ. The role of leucine in the regulation of protein metabolism. J Nutr. 2005;135(6 Suppl):1553S-6S

Blomstrand E, Eliasson J, Karlsson HK, et al. Branched-chain amino acids activate key enzymes in protein synthesis after physical exercise. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):269S-73S

Platell C, Kong SE, McCauley R, et al. Branched-chain amino acids. J Gastroenterol Hepatol. 2000;15(7):706-17

Calder PC. Branched-chain amino acids and immunity. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):288S-93S
Shimomura Y, Honda T, Shiraki M, et al. Branched-chain amino acid catabolism in exercise and liver disease. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):250S-3S

Newsholme EA, Blomstrand E. Branched-chain amino acids and central fatigue. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):274S-6S

Layman DK, Walker DA. Potential importance of leucine in treatment of obesity and the metabolic syndrome. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):319S-23S

De Bandt JP, Cynober L. Therapeutic use of branched-chain amino acids in burn, trauma, and sepsis. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):308S-13S

Charlton M. Branched-chain amino acid enriched supplements as therapy for liver disease. J Nutr. 2006;136(1 Suppl):295S-8S

Davis JM, Alderson NL, Welsh RS. Serotonin and central nervous system fatigue: nutritional considerations. Am J Clin Nutr. 2000;72(2 Suppl):573S-8S

Mascarenhas R, Mobarhan S. New support for branched-chain amino acid supplementation in advanced hepatic failure. Nutr Rev. 2004;62(1):33-8