skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Deel 3: Voedingstoffen bij osteoartritis

Uit onderzoek is gebleken dat na de overgang een daling van de verdediging tegen vrije radicalen optreedt. Dit heeft geleid tot onderzoeken naar een eventuele relatie tussen blootstelling aan vrije radicalen en botontkalking.

Antioxidanten en botontkalking

In studies waarin gekeken werd naar de inname van vitamine C bleek dat vrouwen na de overgang met een hogere inname ook een hogere botdichtheid hadden.

Een ander onderzoek toonde aan dat een lagere inname van vitamine C en E bij rokers gepaard ging met een hogere kans op botbreuken. Antioxidantenmetingen in het bloed van 75 vrouwen met botontkalking werden vergeleken met de hoeveelheden in het bloed van gezonde vrouwen. Het bleek dat de hoeveelheid vitamine C, vitamine E en vitamine A (antioxidanten uit de voeding) en de activiteit van de antioxidantenzymen SOD en glutathion peroxidase duidelijk lager zijn bij  vrouwen met botontkalking.

Deze gegevens hebben er toe geleid dat verder gezocht werd naar een relatie tussen de daling van de productie van oestrogenen na de menopauze en de verdediging van het lichaam tegen vrije radicalen. In een studie bij proefdieren bleek dat het blokkeren van hun oestrogeenproductie leidde tot een sterke daling van de belangrijke lichaamseigen antioxidant glutathion. Deze glutathiondaling, en de daarmee gepaard gaande lagere verdediging tegen agressieve zuurstofverbindingen als waterstofperoxide (H2O2), geeft via diverse mechanismen een verhoogde botafbraak door osteoclasten.

Deze inzichten wijzen op een belangrijke rol van antioxidanten bij het behoud van een normale botmassa. Toevoeging van alfaliponzuur aan gekweekte botcellen voorkwam de vorming van de botafbrekende osteoclasten.

Een dieet rijk aan antioxidanten is dus ook belangrijk voor de preventie van botontkalking. Wanneer antioxidanten als voedingssupplement worden ingezet kan het best gekozen worden voor een preparaat dat meerdere antioxidanten bevat. Een antioxidantcomplex is effectiever, omdat antioxidanten van elkaar afhankelijk zijn voor een optimale werking (synergistische werking).

Astaxanthine: een bijzondere antioxidant

Astaxanthine heeft een ontstekingsremmende werking. In-vitro en dieronderzoek bracht aan het licht dat astaxanthine de productie remt van ontstekingsbevorderende cytokinen (TNF-α, IL-1β) en ontstekingsmediatoren (stikstofoxide (NO), PGE2) in geactiveerde macrofagen door inhibitie van NF-κB-activering.

NF-κB (nuclear factor kappa B) is een cel component die de ontstekingsrespons aanstuurt door het reguleren van de expressie van pro-inflammatoire genen. Genen die onder meer coderen voor de enzymen iNOS en COX-2, die verantwoordelijk zijn voor de productie van respectievelijk NO en PGE2 en de cytokinen TNF-α en IL-1β.

Deze ontstekingsmediatoren in cytokinen activeren andere afweercellen en kunnen chronische ontstekingsziekten veroorzaken. Overactiviteit van NF-κB is geassocieerd met chronische inflammatoire aandoeningen zoals osteoartritis.

Ontsteking voorkomen

Er vindt in het lichaam voortdurend ombouw plaats van bot. Cellen met de naam osteoclasten breken bot af, de osteoblasten bouwen bot op. Het in standhouden van osteoblasten is afhankelijk van de activiteit van de pro-inflammatoire cytokinen TNF-alfa, Il-bèta en IL-6. Een aantal bioflavonoïde en het anti-inflammatoire interleukine-L0 (IL-L0) remmen deze cytokinen. Voor het remmen van IL-6 moet de voeding veel koudwatervis, olijfolie en gerijpte knoflook bevatten. Ook timoquinon in komijn, resveratol in druiven, luteïne in bijvoorbeeld waterkers, eigeel en zeaxanthine in groene kool, spinazie, broccoli en spruitjes remmen het IL-6.

De inhibitie (remming) van het cellulaire fosforilerende enzym P38 MAP-kinase zorgt voor vermindering van osteocasten-activiteit. De Epi-Gallo-Catechine-Gallaat (EGCG) uit groene thee en ook furosine uit Gunpowder (of Chinese parelthee, een soort groene thee met vrij pittige smaak) inhiberen (remmen) de P38 MAP-kinase. Hetzelfde geldt voor genisteïne en diadzeïne uit gefermenteerde soja en taugé en myristicin, een etherische olie uit peterselie.

Onderzoek heeft aangetoond dat visolie verlies van botmassa remt. COX2-remming wordt bereikt via de stoffen vitamine E (amandelen, hazelnoten) en thymol (oregano, basilicum en rozemarijn), gingerol (gember) en s-allylcysteïne (gerijpte knoflook).

Visolie en botontkalking

De twee belangrijkste vetzuren uit visolie, eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA), hebben verschillende functies in het lichaam. EPA dient als grondstof voor de productie van een aantal actieve verbindingen: prostaglandinen, leukotriënen, thromboxanen en isoprostanen. Deze stoffen spelen een belangrijke rol bij o.a. ontstekingsreacties en weefselherstel. DHA lijkt vooral een belangrijke bouwsteen voor de celmembranen, waarbij het de “vloeibaarheid” van de celwand beïnvloedt.

Prostaglandinen en aanverwante stoffen spelen bij een zeer groot aantal processen in het lichaam een belangrijke rol. Ze zijn o.a.  betrokken bij groei van weefsel en reparatie van beschadigingen. Onderzoeken hebben aangetoond dat gebruik van visolie ook een effect heeft op de processen die leiden tot botontkalking. Bovendien trad er geen ontstekingsreactie in de gewrichten op.
De hiervoor beschreven invloed van visolie op de aanmaak van prostaglandinen (en daarmee op tal van andere ontstekingsfactoren) lijkt hiervoor verantwoordelijk.

Een hoger inname van visvetzuren, via het dieet of door supplementen, lijkt daarom een belangrijke maatregel voor het behoud van botmassa.

Groenlipmosselextract (Perna canaliculus)

Een ontstekingsremmer als alternatief voor visolie is de groenlipmossel (Perna canaliculus). In een onderzoek werden de omega-3-vetzuren eisosapentaeenzuur EPA (C20:5), docosahexaeenzuur DHA (C22:6), stearidonzuur SD (C18:4), eicosatrieenzuur ETE (C20:3), docosatrieenzuur DTA (C22:3), alfalinoleenzuur (C18:3) en het nieuwe (zeldzame) eicosatetraeenzuur ETA (C20:4) in het lipidenextract uit de groenlipmossel geïdentificeerd. Het heeft duidelijk een heel andere samenstelling dan visolie, dat vooral triglyceriden met EPA en DHA bevat. Dit extract bestaat uit een veelheid van bioactieve stoffen die gezamenlijk zorgen voor het effect.

Ontstekingsremmende pijnstillers hebben allemaal een remmende werking op het zogenaamde cyclo-oxygenase enzym (COX). Dit enzym zorgt er voor dat het in het lichaam aanwezige vetzuur wordt omgezet in prostaglandine. Prostaglandine is een hormoon dat de pijnreceptoren gevoeliger maakt en het pijngevoel stimuleert. Er bestaan 2 soorten cyclo-oxygenase, namelijk COX 1 en COX 2.

Indometacine (NSAID) is een reguliere prostaglandinesynthetaseremmer met een pijnstillende, ontstekingsremmende en koortswerende werking. Het is een van de sterkst werkende middelen, maar geeft echter ook de meeste kans op bijwerkingen (zoals maagpijn, maagzweren en maagbloedingen).

Het extract van de groenlipmossel remt beide COX-enzymen aselectief, terwijl indomethacine COX-1 veel sterker remt dan COX-2. Dit kan een verklaring zijn voor het optreden van bijwerkingen bij gebruik van NSAID’s (afkorting van non-steroidal anti-inflammatory drugs, niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen) zoals indomethacine. Vooral remming van COX-1 geeft negatieve effecten op maagdarmkanaal, hart en bloedvaten. Daarbij remt de groenlipmossel ook het enzym lipoxygenase (LOX). NSAID’s remmen LOX niet, waardoor arachidonzuur alsnog door LOX wordt omgezet in ontstekingsbevorderende leukotriënen.

Tijdens een ontsteking wordt arachidonzuur uit celmembranen vrijgemaakt. Hierbij zijn twee mogelijkheden: arachidonzuur wordt omgezet door LOX in ontstekingsbevorderende leukotriënen of door COX in ontstekingsbevorderende prostaglandines en tromboxanen. Hoe het extract precies werkt en welke lipiden verantwoordelijk zijn voor het ontstekingsremmende effect is nog niet helemaal duidelijk.

Marijke de Waal MalefijtDit artikel bestaat uit 4 delen: Deel 1
Deel 2
Deel 3
Deel 4

Literatuur en links:

Arjmandi BH, Hooshmand S, Chai SC, et a,. Comparative effects of dried plum and dried apple on bone in postmenopausal women. Br J Nutr. 2011 May 31:1-8.

Usha P.R., Naidu M.U.R. Randomised doubleblind, parallel, placebo-controlled study of oral glucosamine, methylsulfonylmethane and their combination in osteoarthritis. Clin Drug Invest 2004; 24(6):353-363. .

Das A jr, Hammad TA. Efficacy of a combination of FCHG49 glucosamine hydrochloride, TRH122 low molecular weight sodium chondroitin sulfate and magnesium ascorbate in the management of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage 2000;8:343-350. .

Reginster JY, Deroisy R, Rovati L et al. Longterm effects of glucosamine sulfate on osteoarthritis progression: a randomized, placebo-controlled clinical trial. Lancet 2001;357:251-256.
Turnlund JR. Molybdenum metabolism and requirements in humans. Met Ions Biol Syst. 2002;39:727-39. .

Williams RJ, Frausto da Silva JJ. The involvement of molybdenum in life. Biochem Biophys Res Commun. 2002 Mar 29;292(2):293-9. .

Knapen MH, Drummen NE, Smit E, Vermeer C, Theuwissen E. Three-year low-dose menaquinone-7 supplementation helps decrease bone loss in healthy postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013 Mar 23. .

Schürgers LJ: Studies on the role of vitamin K1 andK2 in bone metabolism and cardiovascular disease: structural differences determine different metabolic pathways; dissertatie Universiteit Maastricht, Maastricht 2002. .

Hodges SJ et al: Circulating levels of vitamins K1 and K2 decreased in elderly women with hip fracture; Journal of Bone & Mineral Research 8(10):1241‑1245, 1993. .

Booth SL et al: Dietary vitamin K intakes are associated with hip fracture but not with bone mineral density in elderly men and women; American Journal of Clinical Nutrition 71(5):1201‑1208, 2000. .

Ichikawa T et al: ‘Steroid and xenobiotic receptor SXR mediates vitamin K2-activated transcription of extracellular matrix-related genes and collagen accumulation in osteoblastic cells’; Journal of Biological Chemistry 281(25):16927-16934, 23 juni 2006.
Cockayne S et al: ‘Vitamin K and the prevention of fractures: systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials’; Archives of Internal Medicine 166(12):1256-1261, 26 juni 2006.
Kaneki M et al: ‘Japanese fermented soybean food as the major determinant of the large geographic difference in circulating levels of vitamin K2: possible implications for hip‑fracture risk’; Nutrition 17(4):315‑321, april 2001. .

Lee NK et al: ‘Endocrine regulation of energy metabolism by the skeleton’; Cell 130(3):456-469, 10 aug. 2007. .

Neogi T et al: ‘Low vitamin K status is associated with osteoarthritis in the hand and knee’; Arthritis & Rheumatism 54(4):1255-1261, april 2006. .

Food Nutr Res. 2012; 56: 10.3402/fnr.v56i0.5329. .

Vitamin K: the effect on health beyond coagulation – an overview, Cees Vermeer.

Gabay O et al. Stress-induced signaling pathways in hyalin chondrocytes: inhibition by Avocado-Soybean Unsaponifiables (ASU). Osteoarthritis Cartilage 2008;16:373-84. .

Henrotin Y. Avocado/soybean unsaponifiable (ASU) to treat osteoarthritis: a clarification. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(9):1118-9. .

Ding C et al. Do NSAIDs affect longitudinal changes in knee cartilage volume and knee cartilage defects in older adults? Am J Med. 2009;122(9):836-42. .

Little CV et al. Herbal therapy for treating osteoarthritis. Cochrane Database Syst Rev. 2001;(1):CD002947. .

Chrubasik JE et al. Evidence of effectiveness of herbal antiinflammatory drugs in the treatment of painful osteoarthritis and chronic low back pain. Phytother Res. 2007;21(7):675-83. .

Ernst E. Avocado-soybean unsaponifiables (ASU) for osteoarthritis – a systematic review. Clinical Rheumatology 2003;22:285-288. .

Blotman F et al. Efficacy and safety of avocado/soybean unsaponifiables in the treatment of symptomatic osteoarthritis of the knee and hip. A prospective, multicenter, threemonth, randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Revue Du Rhumatisme (English Ed.) 1997;64:825-834. .

Appelboom T et al. Symptoms modifying effect of avocado/ soybean unsaponifiables (ASU) in knee osteoarthritis. A double blind, prospective, placebo-controlled study. Scandinavian Journal of Rheumatology 2001;30:242-247. .

Maheu E et al. Symptomatic efficacy of avocado/soybean unsaponifiables in the treatment of osteoarthritis of the knee and hip: a prospective, randomized, double-blind, placebocontrolled, multicenter clinical trial with a six-month treatment period and a two-month followup demonstrating a persistent effect. Arthritis and Rheumatism 1998;41:81-91. .

Lequesne M et al. Structural effect of avocado/soybean unsaponifiables on joint space loss in osteoarthritis of the hip. Arthritis and Rheumatism 2002;47:50-58. .

Christensen R et al. Symptomatic efficacy of avocadosoybean unsaponifiables (ASU) in osteoarthritis (OA) patients: a meta-analysis of randomized controlled trials. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(4):399-408. .

Henrotin YE et al. Avocado/soybean unsaponifiables increase aggrecan synthesis and reduce catabolic and proinflammatory mediator production by human osteoarthritic chondrocytes. J Rheumatol. 2003;30(8):1825-1834. .

Au RY et al. Avocado soybean unsaponifiables (ASU) suppress TNF-α IL-1β COX-2, iNOS gene expression, and prostaglandin E2 and nitric oxide production in articular chondrocytes and monocytes/macrophages. Osteoarthritis Cartilage 2007;15(11):1249-55. .

Henrotin YE et al. Avocado/soybean unsaponifiables prevent the inhibitory effect of osteoarthritic subchondral osteoblasts on aggrecan and type II collagen synthesis by chondrocytes. J Rheumatol 2006;33(8):1668-1678. .

Holick MF. Vitamin D. A millenium perspective. J Cell Biochem 2003;88:296-307.

Holick MF. Vitamin D. The underappreciated D-lightful hormone that is important for skeletal and cellular health. Curr Opin Endocrinol Diabetes 2002;9:87-98.

Catherine M. Gordon, MD, MSc; Kerrin C. DePeter, BA; Henry A. Feldman, PhD; Estherann Grace, MD; S. Jean Emans, MD. Prevalence of Vitamin D Deficiency Among Healthy Adolescents. Arch Pediatr Adolesc Med. 2004;158:531-537. .

T Miki, K Nakatsuka, H Naka, K Kitatani, S Saito, H Masaki, Y Tomiyoshi, H Morii, and Y Nishizawa. Vitamin K(2) (menaquinone 4) reduces serum undercarboxylated osteocalcin level as early as 2 weeks in elderly women with established osteoporosis. J Bone Miner Metab, Jan 2003; 21(3): 161-5.

Ishida Y, Kawai S. Comparative efficacy of hormone replacement therapy, etidronate, calcitonin, alfacalcidol, and vitamin K in postmenopausal women with osteoporosis: the Yamaguchi osteoporosis prevention study. Am J Med 2004;117: 549-55.

Ushiroyama T, Ikeda A, Ueki M. Osaka Medical College. Effect of continuous combined therapy with vitamin K(2) and vitamin D(3) on bone mineral density and coagulofibrinolysis function in postmenopausal women. Maturitas 2002;41: 211-21.

Braam LA, Knapen MH, Geusens P, Brouns F, Hamulyak K, Gerichhausen MJ, et al. Vitamin K1 supplementation retards bone loss in postmenopausal women between 50 and 60 years of age. Calcif Tissue Int 2003;73: 21-6.

McGarry KA, Kiel DP. Postmenopausal osteoporosis. Strategies for preventing bone loss, avoiding fracture. Postgrad Med 2000;108:79-82,85-88, 91.

Robert K. Rude, Helen E. Gruber, H. James Norton, Livia Y. Wei, Angelica Frausto, and Barbara G. Mills. Bone Loss Induced by Dietary Magnesium Reduction to 10% of the Nutrient Requirement in Rats Is Associated with Increased Release of Substance P and Tumor Necrosis Factor alpha. J. Nutr., Jan 2004; 134: 79 – 85.

Dario Maggio, Mauro Barabani, Marco Pierandrei, M. Cristina Polidori, Marco Catani, Patrizia Mecocci, Umberto Senin, Roberto Pacifici, and Antonio Cherubini. Marked Decrease in Plasma Antioxidants in Aged Osteoporotic Women: Results of a Cross-Sectional Study. J Clin Endocrinol Metab 2003; 88: 1523 – 1527.

Sontakke AN, Tare RS 2002 A duality in the roles of reactive oxygen species with respect to bone metabolism. Clin Chim Acta 2002;318:145–148.

Jenny M. Lean, Julie T. Davies, Karen Fuller, Christopher J. Jagger, Barrie Kirstein, Geoffrey A. Partington, Zoë L. Urry, and Timothy J. Chambers. A crucial role for thiol antioxidants in estrogen-deficiency bone loss. J Clin Invest 2003;112:915 – 923.

Jenny M. Lean, Chris J. Jagger, Barrie Kirstein, Karen Fuller, and Timothy J. Chambers. Hydrogen Peroxide Is Essential for Estrogen-Deficiency Bone Loss and Osteoclast Formation. Endocrinology 2005; 146: 728 – 735.

Shay KP et al. Alpha-lipoic acid as a dietary supplement: Molecular mechanisms and therapeutic potential. Biochimica et Biophysica Acta 2009;1790:1149-1160. .

Lee EU et al. Alpha-lipoic acid suppresses the development of collagen-induced arthritis and protects against bone destruction in mice. Rheumatol Int. 2007;27:225-233. .

Kim HJ et al. Antioxidant α-lipoic acid inhibits osteoclast differentiation by reducing nuclear factor-κB DNA binding and prevents in vivo bone resorption induced by receptor activator of nuclear factor-κB ligand and tumor necrosis factor-α. Free Radic Biol Med. 2006;40(9):1483-93. .

Brien S, Prescott P, Bashir N et al. Systematic review of the nutritional supplements dimethyl sulfoxide (DMSO) and methylsulfonylmethane (MSM) in the treatment of osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2008;16(11):1277-88. .

Oshima Y, Amie D, Theodosakis J. The effect of distilled methylsulfonylmethane (MSM) on human chondrocytes in vitro. Osteoarthritis and Cartilage. 2007;15(S3):C12.

Bevilacqua M, Righini V et al. Effect of a mixture of calcium, vitamin D, inulin and soy isoflavones on bone metabolism in post-menopausal women: a retrospective analysis. Aging Clin Exp Res. 2013 Aug 2. [Epub ahead of print] .

Lee SJ et al. Astaxanthin inhibits nitric oxide production and inflammatory gene expression by suppressing I(kappa)B kinase-dependent NF-kappaB activation. Mol Cells. 2003;16(1):97-105.
Nir Y et al. Effect of an astaxanthin containing product on rheumatoid arthritis. J Am Coll Nutr. 2002;21(5):490. .

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen