Melatoninesuppletie door kinderen alleen op medisch advies?

Kinderartsen raden aan om melatonine alleen op doktersadvies te gebruiken, omdat slaapproblemen er bij onjuist gebruik juist door kunnen verergeren.

Deskundigen zeggen dat melatonine bij kinderen met de nodige voorzichtigheid moet worden gebruikt en alleen in combinatie met bewezen gedragsmatige slaapstrategieën.
Het is belangrijk om er eerst achter te komen of je kind wel een melatoninetekort heeft. Er kunnen ook andere redenen zijn waardoor het inslapen niet goed lukt. Als er geen melatoninetekort is kan suppletie juist tot meer slaapproblemen leiden.

Uit een grootschalig onderzoek [1] is gebleken dat melatonine duidelijke voordelen biedt voor kinderen en jongeren met aandoeningen zoals autisme en ADHD, maar er zijn veel minder gegevens beschikbaar over het effect op gewone slapeloosheid bij kinderen.

De onderzoekers waarschuwen ook voor verkeerd gelabelde doseringen van supplementen en een toenemend aantal onbedoelde innames bij jonge kinderen, wellicht omdat middelen met melatonine soms op gummies (snoepjes) lijken.

Wat is melatonine

Melatonine is een lichaamseigen hormoon dat er voor zorgt dat kinderen en volwassenen zich slaperig gaan voelen. Het is dus niet bedoeld om langer te kunnen slapen of beter te kunnen doorslapen.
Licht heeft invloed op de aanmaak van melatonine, want die wordt verlaagd door licht. Of het licht of donker is wordt waargenomen door een gebied in de hersenen dat nucleus suprachiasmaticus wordt genoemd. Wanneer het donker wordt geeft dat gebied een signaal aan de pijnappelklier en zal de melatonine aanmaak geleidelijk aan omhoog gaan.

Melatonine is geen onschuldig supplement, maar een medicijn dat alleen bedoeld is om een ontregelde biologische klok te ondersteunen. Het gebruik van melatonine in een te hoge dosering of op het onjuiste tijdstip kan slaapproblemen verergeren. Het is dus geen standaardoplossing voor elk kind dat slecht slaapt.
Het suppleren van melatonine kan ook de boodschap overbrengen dat een pil de oplossing is als je moeite hebt met slapen. Het is echter zinvol om altijd eerst te kijken of het aanpassen van slaapgewoonten leidt tot verbetering van de slaap. Onderaan dit artikel vind je hier tips voor.

Wat zijn de bijwerkingen van melatonine?

Alle medicijnen kunnen bijwerkingen hebben, dus ook melatonine. Het merendeel van de kinderen ervaart geen bijwerkingen van de melatonine, maar een klein deel van de kinderen kan de eerste dagen na gebruik van dit middel last hebben van hoofdpijn.

Dit verdwijnt meestal weer vanzelf. Soms komt misselijkheid voor na het innemen van melatonine of last van diarree. Kinderen kunnen door het gebruik van melatonine ook meer of juist minder gaan dromen.

Weinig onderzoek naar melatoninegebruik bij kinderen

Er zijn geen data over lange termijn gebruik van melatonine door kinderen, omdat het moeilijk is om grootschalig jonge kinderen jarenlang te volgen met objectieve slaapmetingen. Daarom staat er in de bijsluiter niets over het gebruik van melatonine bij kinderen. Uit onderzoek is echter gebleken dat melatoninegebruik door kinderen voor de korte termijn werkt en veilig is en daarom schrijven artsen het wel voor. Dit wordt off-label-gebruik genoemd: voorschrijven zonder op bewijs gebaseerde onderbouwing.

Welke dosering melatonine is nodig?

De dosering melatonine die een kind nodig heeft verschilt per kind. Vaak begint een arts met een wat hogere dosering melatonine (bijvoorbeeld 0,5 mg) omdat dit bij de meeste kinderen effect heeft en zo gemakkelijker te bepalen is op welk tijdstip de melatonine het beste ingenomen kan worden. Wanneer dat eenmaal bekend is kan de dosering vaak verlaagd worden. Er wordt dan gezocht naar de laagste dosering melatonine die nog effect heeft. Meestal is dat een dosering tussen de 0,1 en 0,5 mg. Zelden zijn hogere dosis van tussen de 1 en 2 mg nodig.

Diverse merken brengen vrij verkrijgbare melatonineproducten voor kinderen op de markt die een lage dosering per tablet bevatten. Eén op de 10 kinderen is echter zo gevoelig voor melatonine dat zelfs een lage dosis melatonine averechts kan werken en het bioritme van het kind nog verder kan ontregelen. Overleg daarom altijd eerst met je huisarts of apotheek voor je dit middel gebruikt.

Op welk tijdstip innemen?

Bij mensen met een gezond slaapritme maakt de pijnappelklier in de hersenen vroeg in de avond melatonine aan. Het optimale innamemoment hangt af van de eigen melatonine-aanmaak. Er kan wel 4 uur verschil zitten in het geschiktste moment van inname van melatonine.
Dit tijdstip ligt dus vaak eerder dan het vaak voorkomende advies op de verpakking om melatonine een half uur tot een uur voor het naar bed gaan in te nemen.
Melatonine op een verkeerd tijdstip innemen kan slaapproblemen juist veroorzaken of verergeren.

Een manier om het juiste moment vast te stellen is door de concentratie melatonine in het speeksel te laten meten. Deze methode, de DLMO (Dimlight melatonin onset)-bepaling kan overwogen worden wanneer een behandeling met melatonine niet het juiste effect heeft of wanneer er twijfels zijn of de oorzaak van de slaapproblemen wel ligt in een te lage waarde van melatonine rond slaaptijd.

Belangrijk is ook dat kinderen naar bed toe gaan, wanneer ze merken dat ze slaperig worden na het innemen van de melatonine. Als kinderen gewoon druk door blijven spelen nadat ze de melatonine hebben ingenomen, dan zullen zij ook niet door de melatonine in slaap vallen.

Bij welke kinderen kan de lichaamseigen aanmaak van melatonine verstoord zijn?

Bij kinderen die een stoornis van de hersenen hebben, is er meer kans op een probleem met de aanmaak van het lichaamseigen melatonine. Het betreft kinderen met een ontwikkelingsachterstand en ADHD of autisme, maar het komt ook voor bij kinderen die slechtziend of blind zijn, bij neurofibromatose, na een hersenschudding of na een hersenvliesontsteking.

Ook aandoeningen zoals een infectie of nierfalen kunnen er voor zorgen dat er, soms tijdelijk, minder melatonine wordt aangemaakt evenals het gebruik van medicijnen zoals ibuprofen en diclofenac, valproinezuur en benzodiazepines en betablokkers en calciumantagonisten.

Slaapwaakritmestoornis

Bij veel kinderen wordt er wel melatonine aangemaakt, maar komt de melatoninepiek pas laat op de avond/nacht, waardoor kinderen lang wakker liggen en heel laat in slaap vallen. Omdat ze in verband met naar school gaan niet kunnen uitslapen, hebben ze vaak een slaaptekort. Dit kan leiden tot prikkelbaarheid of zelfs een sombere stemming. Ook heeft het vaak een negatief effect op de leerprestaties van kinderen.
Ze op een vroeger tijdstip naar bed toe laten gaan, is geen oplossing, omdat het ze gewoonweg niet lukt om eerder in slaap te vallen.

Deze slaapstoornis wordt het delayed sleep wake phase syndroom (DSWPD) genoemd. Bij deze aandoening heeft iemand een verschoven slaapwaakritme waardoor hij of zij op een veel later tijdstip (minstens 2 uur) dan de gemiddelde persoon in slaap valt en uit zichzelf ook op een veel later tijdstip dan gemiddeld weer wakker wordt.

Het DSWPD ontstaat meestal tijdens de puberteit, maar kan ook al op jongere leeftijd aanwezig zijn. Het wordt het meest gezien bij 10- tot 24-jarigen. Een lage dosis melatonine is effectief en veilig te gebruiken bij een verschoven biologisch ritme [2].

Effect verstoorde afbraak melatonine

Bij sommige kinderen is er sprake van een verminderde werking van het CYP1A2- en/of CYP1B1- enzym door een verandering in het DNA. Deze kinderen kunnen melatonine niet goed afbreken, waardoor de behandeling met melatonine nadat het eerst effect heeft gehad, geen effect meer heeft. Dit komt doordat de hoeveelheid melatonine in het lichaam continu te hoog is, omdat het niet goed wordt afgebroken.

Bepaalde medicijnen kunnen ook de werking van het CYP1A2-enzym vertragen en daardoor zorgen voor te hoge spiegels van melatonine zoals anti-depressiva (SSRI waaronder fluvoxamine), antibiotica (ciprofloxacine) en de pil met oetrogenen. Ook cafeïne remt de werking van het CYP1A2-enzym.

Er zijn ook medicijnen die er voor zorgen dat het CYP1A2-enzym te snel werkt, waardoor de afbraak versneld plaatsvindt en de melatonineconcentratie juist lager wordt. Medicijnen die dit kunnen doen zijn carbamazepine, omeprazol en rifampicine.

De activiteit van het CYP1B1-enzym varieert tussen individuen. Hierdoor kunnen er door een genafwijking van Cyp1B1 verschillen optreden in de verwerking van melatonine en bepaalde geneesmiddelen. Bijvoorbeeld CYP1B1 RM (versneld) geeft een snelle afbraak van melatonine. Hierdoor kan een laag melatoninegehalte ontstaan.

Hoe lang moet melatonine worden gebruikt?

Melatonine wordt gebruikt totdat het waak-slaapritme weer normaal is. Dit kan een kortere of langere periode zijn. De arts controleert elke 6 tot 12 maanden of dit medicijn nog nodig is. Vaak wordt afgesproken dat het kind af en toe stopt met melatonine, zodat duidelijk wordt of het medicijn nog nodig is.

Autisme

In een grote review betreffende kinderen van 0-6 jaar [3] wordt vermeld dat slaapproblemen bij 50% tot 80% van jongeren met autisme voorkomt tegen 12,5% bij typisch ontwikkelende (‘gewone’) kinderen. Kinderen met autisme bleken sneller in slaap te vallen met melatonine, Onderzoeken rapporteerden minstens 30 minuten winst in inslaapduur (sleep onset latency) op inslapen. Er is geen afdoende bewijs dat dit ook voor andere kinderen en jongeren geldt.

Dat de inslaapduur verkortte betekent overigens niet automatisch dat er ook langer werd geslapen of beter werd doorgeslapen. De review noemt het bewijs daarvoor neutraler of gemengd.

Tips

Er zijn veel mogelijke factoren die een rol kunnen spelen bij het ontstaan van slaapproblemen, waaronder slechte slaapgewoonten, overprikkeling zowel overdag als voor het slapengaan, fysieke pijnklachten en gevoelens van stress. Een slaapdagboek kan helpen om te zien hoeveel iemand slaapt en waardoor iemand slecht slaapt.

Wat kan helpen om je kind beter te slapen is:

• Een comfortabele, rustige en donkere slaapkamer, met een kamertemperatuur van 16-18 graden Celsius.
• Geen zware maaltijden geven 2 uur voor het slapen gaan, maar ook niet met een hongergevoel laten gaan slapen.
• Fysiek intensieve activiteiten en beeldschermgebruik 1-2 uur voor het slapen gaan vermijden. Kinderen die dagelijks of lang achter elkaar gebruik maken van computer, smartphone en/of tablet slapen tot 40 minuten korter dan kinderen die dit niet doen.
• Gedurende de dag meerdere keren fysieke activiteit.
• Overdag langere tijd buiten laten spelen. Blootstelling aan daglicht helpt om een normaal slaap-waakritme te behouden.
• 3-4 uur voor het slapen gaan geen producten geven die cafeïne bevatten (cola, theïne bevattende dranken, energiedrankjes, koffie, chocolademelk)
• Elke dag op ongeveer dezelfde tijd naar bed laten gaan. Bij eventueel bijslapen in het weekend, niet langer dan 2 uur laten uitslapen.

Er zijn betrouwbare websites voor ouders die kunnen helpen bij slaapproblemen bij kinderen en jongeren.

Marijke Verstege

Zie ook:

Voeding en slapen.
Kan White noise je slaap verstoren? 
Melatonine en gezondheidseffecten.

Melatonine Plus test Medivere (vanaf 18 jaar)

Laboratorium analyse van het slaaphormoon melatonine om 20:00 / 24:00 / 02:00 uur.
Ter bepaling van de nachtelijke hormonale productie.

Over deze test:
Een Melatonine Plus speekseltest (hier te bestellen) is een handige manier om de hoeveelheid melatonine in het lichaam te meten. Melatonine is een hormoon dat wordt geproduceerd door de pijnappelklier en is verantwoordelijk voor het reguleren van het slaap-waakritme. Een verstoring in de productie van melatonine kan leiden tot slaapproblemen en andere gezondheidsproblemen.

De Melatonine Plus speekseltest is een niet-invasieve en pijnloze test die kan worden uitgevoerd in het comfort van uw eigen huis. De test omvat het verzamelen van een speekselmonster op meerdere vaste tijdstippen van de dag. De monsters wordt vervolgens geanalyseerd in een laboratorium om de hoeveelheid melatonine in het lichaam te meten.

De resultaten van de melatonine plus speekseltest kunnen worden gebruikt om de oorzaak van slaapproblemen te identificeren en om de behandeling van slaapstoornissen te verbeteren. De test kan ook worden gebruikt om de effectiviteit van melatonine-supplementen te meten en om te bepalen of het nemen van deze supplementen de slaapkwaliteit verbetert.

Als u slaapproblemen heeft of denkt dat u een verstoring heeft in uw melatonine-productie, kan een melatonine speekseltest u helpen om de oorzaak van uw problemen te identificeren.

Conclusie

Een Medivere Melatonine Plus speekseltest is een handige en niet-invasieve manier om de hoeveelheid melatonine in het lichaam te meten. De resultaten van deze test kunnen worden gebruikt om slaapproblemen te identificeren en te behandelen, en om de effectiviteit van melatonine-supplementen te meten. Als u slaapproblemen heeft, overweeg dan om een melatonine speekseltest te laten uitvoeren onder begeleiding van een medische professional. De uitslagen dienen als basis voor een individuele therapie en moeten met een arts of therapeut worden besproken.

NB: Vanaf 18 jaar. Bij een lagere leeftijd kan er wel gemeten worden, maar vindt er geen interpretatie van de uitslag plaats, omdat er geen gevalideerde referentiebereiken voor mensen jonger dan 18 jaar zijn.