Skip to content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Melatonine en gezondheidseffecten

De primaire fysiologische rol van melatonine is het beïnvloeden van het 24-uursritme. Dit wordt ook wel het chronobiologisch effect van melatonine genoemd. Van alle 24-uursritmes, is de slaap-waakcyclus het bekendst. Maar melatonine heeft een bredere werking.

Melatonineaanmaak niet alleen in epifyse

Melatonine en gezondheidseffectenMelatonine (N-acetyl-5-methoxytriptamine) is een peptidehormoon dat door de epifyse (een neuro-endocrien orgaan in de hersenen) wordt geproduceerd en uitgescheiden. Synthese vind ook plaats in onder andere het maagdarmkanaal, lever, (bij)nier, hart, thymus, genitaliën, baarmoeder en bepaalde cellen van het immuunsysteem. Zelfs in alle mitochondriën wordt een bepaalde hoeveelheid melatonine geproduceerd.

Het 24-uursritme wordt geregeld door externe en interne factoren. Externe factoren zijn bijvoorbeeld temperatuur, licht, beschikbaarheid van voedsel en sociale invloeden. Melatonine synchroniseert het interne hormonale milieu aan de externe factoren. Melatonine synchroniseert de biologische klok ook met het 24-uurs dag- en nachtritme.

Melatoninereceptoren

Melatonine en gezondheidseffectenMelatoninereceptoren zijn gevonden in de hersenen, op het netvlies, in de milt, lever, alvleesklier, genitaliën en borstklieren, baarmoeder, thymus, maagdarmkanaal, immuuncellen en vetweefsel wat aangeeft dat al deze organen beïnvloed worden door melatonine.

Melatonine is het meest bekend om zijn slaapbevorderende werking. Bij een verstoord slaap-waakpatroon door bijvoorbeeld een jetlag, nachtdiensten of neuropsychiatrische stoornissen, zorgt melatonine voor regulering van het slaap-waakpatroon. Daarnaast wordt suppletie met melatonine vaak toepast bij neurodegeneratieve ziektebeelden, autismespectrumstoornissen, depressie, migraine/clusterhoofdpijn, glaucoom, hart- en vaatziekten, polycystisch ovariumsyndroom (PCOS), pre-eclampsie, fertiliteitsklachten, COVID-19.

Melatonine wordt in de hersenen geproduceerd uit tryptofaan. Tryptofaan wordt omgezet in serotonine (5-hydroxytriptamine) aan de hand van de enzymen tryptofaanhydroxylase 1 en 2. Vervolgens wordt serotonine in de hersenen omgezet tot melatonine (N-acetyl-5-methoxytriptamine) door de enzymen serotonine N-acetyltransferase (SNAT) en hydroxyindolol-O-methyltransferase (HIOMT).
Uiteindelijk zetten leverenzymen melatonine om in onder meer 6-sulfatoxymelatonine (6SMT), waarna het met de urine wordt uitgescheiden.

Afbraak melatonine

Endogeen geproduceerde melatonine wordt op verschillende manieren gemetaboliseerd.

  1. Melatonine kent een enzymatische afbraak in de lever en vormt daar verschillende metabolieten, waarvan 6-hydroxymelatonine.
  2. Perifeer geproduceerde melatonine in de mitochondriën, wordt lokaal afgebroken door een pseudo-enzymatisch proces waarbij cytochroom C functioneert als een enzym dat melatonine afbreekt tot N1-acetyl-N2-formyl-5-methoxykynuramine (AFMK).
  3. Melatonine kan ook worden afgebroken in contact met vrije radicalen. Alle bovengenoemde metabolieten worden uiteindelijk via de urine uitgescheiden.
  4. Melatonine kan interageren met geneesmiddelen die worden gekatalyseerd (afgebroken) door de lever CYP1A1/2-, CYP1B1 en CYP2B6-enzymen. Het lijkt minder waarschijnlijk dat melatonine een interactie veroorzaakt met geneesmiddelen die worden gemetaboliseerd door de belangrijkste isozymen die verantwoordelijk zijn voor het geneesmiddelmetabolisme bij mensen (bijv. CYP3A4, 2D6, 2C9). De remming van sommige isozymen kan echter belangrijk zijn, zoals geïmpliceerd door de remming van melatonine op de CYP1A1/2-activiteit, die mogelijk betrokken is bij de preventie van kanker.

Bronnen van melatonine

Melatonine en gezondheidseffectenPlanten produceren ook melatonine en gebruiken deze als antioxidant. Kersen, gojibessen, eieren, vis en noten zijn een goede bron van melatonine. Ook moedermelk of melk van andere diersoorten is rijk aan melatonine. Melatonine komt voor in veel soorten voedingsmiddelen. Echter, het gehalte aan melatonine in voedingsmiddelen vertoont wel grote verschillen van soort tot soort.

Een hoog gehalte melatonine werd waargenomen in noten, waarvan pistachenoten de hoogste concentratie heeft, en medicinale kruiden waaronder Hypericum perforatum. In eetbare planten hebben de vruchten over het algemeen het laagste melatoninegehalte, terwijl de zaden en bladeren het hoogste gehalte hebben. De melatonineconcentratie in de plantaardige voedingsproducten zijn afhankelijk van de omgeving waarin de planten worden gekweekt, inclusief de temperatuur, de duur van blootstelling aan zonlicht, het rijpingsproces, de agrochemische behandeling, etc.

Melatonine speekseltest

Melatonine en gezondheidseffectenMelatonine Plus test
Laboratoriumanalyse van het slaaphormoon melatonine om 20:00 / 24:00 / 02:00 uur.
Ter bepaling van de nachtelijke hormonale productie.

De circulerende melatonine bereikt ’s nachts (2u-4u) een piek terwijl de melatonineconcentratie zich in de ochtend rond het minimum bevindt. Bloedwaarden zijn tijdens de nachtelijke uren 5-10 keer hoger dan overdag.

Een Melatonine Plus speekseltest is een handige manier om de hoeveelheid melatonine in het lichaam te meten. De Melatonine Plus speekseltest is een niet-invasieve en pijnloze test die thuis kan worden uitgevoerd.

De test omvat het verzamelen van een speekselmonster op meerdere vaste tijdstippen van de dag. De monsters wordt vervolgens geanalyseerd in een laboratorium om de hoeveelheid melatonine in het lichaam te meten. Bij een jonge mensen kan er wel gemeten worden, maar vindt er geen interpretatie van de uitslag plaats, omdat er geen gevalideerde referenties voor mensen jonger dan 18 jaar zijn.

Werkingsmechanisme melatonine

Zoals hier boven reeds beschreven heeft melatonine een regulerend effect door binding aan receptoren en zijn melatoninereceptoren gevonden in diverse weefsels; hypothalamische suprachiasmatische kernen, cerebellum, netvlies, milt, lever, alvleesklier, thymus, maagdarmkanaal, trombocyten, lymfocyten, vetweefsel, genitaliën, borstklieren, baarmoeder en blaas.

Twee soorten membraanreceptoren (MT1 en MT2) zijn geïdentificeerd. Het binden van melatonine aan deze receptoren zorgt voor de expressie van de zogenaamde klok (Clock) genen. Deze klokgenen zorgen voor regulatie van glucose- en triglyceridenspiegels overdag. Melatonine is een sterke regulator van het koolhydraten- en vetmetabolisme.

Melatonine en gezondheidseffectenOok de alvleesklier bevat veel klokgenen (Bmal, Clock, Per1, Cry1) . Melatonine heeft een synchroniserend effect op ß-cellen en α-cellen. Gedurende de nacht is er een hoge melatonineproductie en lage insulinesecretie. Overdag is dit omgekeerd. Bij experimentele afwezigheid van melatonine daalt de opname van glucose door insulinegevoelige weefsels sterk wegens de afwezigheid van normaal functionerende insulinereceptoren. Dit onderstreept het belang van melatonine voor een normale glucosehuishouding.

Melatonine reguleert in het vetweefsel de differentiatie van adipocyten en de expressie van klokgenen (Clock, Per1) die een verhoogde expressie vertonen gedurende de nacht. Melatonine zorgt ook voor een normaal circadiaans ritme van vetopbouw (lipogenese), vetafbraak (lipolyse) en opname van vrije vetzuren en glucose in vetcellen.
De circadiaanse ritmes van de spieren, lever en alvleesklier worden eveneens aangestuurd door melatonine.

Melatonine kan ook binden aan de GABAa-receptor. Binding op de GABAa-receptor zorgt voor een balans tussen activiteit en rust in de hersenen. GABA speelt een rol bij de regulatie van angst en stress, bioritme, slaap en de hormoonregulatie. Daarnaast beïnvloedt het de cognitieve functies en de gemoedstoestand. Een verminderde werking van GABA kan zich uiten in verschillende neuropsychiatrische klachten en aandoeningen, zoals stress- en angststoornissen, slaapstoornissen en depressie.

Omdat naast het centrale zenuwstelsel ook andere orgaansystemen en organen gebruik maken van GABA, speelt GABA ook een rol bij het reguleren van de bloeddruk, de alvleesklier, de lever en het immuunsysteem. Bacteriën in het darmmicrobioom (neuroactieve bacteriesoorten) kunnen GABA produceren, maar GABA kan ook door het eigen lichaam worden aangemaakt en via de voeding worden ingenomen.

Natuurlijke voedingsbronnen van GABA zijn onder andere tuinbonen, groene (blad)groenten, tomaten, sojabonen, uien, scharreleieren en verse noten, zaden en gefermenteerde voeding als miso, kimchi en tempeh.

De antioxidatieve werking van melatonine

Melatonine vertoont een sterke antioxidatieve werking. Voor het celmetabolisme wordt zuurstof gebruikt, hierbij komen cytotoxische bijproducten vrij, de zogenaamde vrije radicalen. Deze vernietigen bijvoorbeeld DNA, lipiden en eiwitten, met celdood via apoptose tot gevolg. Melatonine neutraliseert zuurstof- en stikstofhoudende reactanten, stimuleert de expressie en activiteiten van verschillende antioxidatieve enzymen, remt de koppeling van NO en O2 door het opruimen van NO door onderdrukking van de activiteit van het pro-oxidatieve enzym stikstofoxidesynthase (NOS).

Melatonine en gezondheidseffectenDe hoogste melatonineconcentratie bevindt zich in de mitochondriën en men noemt het daarom ook wel een ‘mitochondriaal antioxidant’. Een antioxidatieve werking is in het bijzonder ook belangrijk voor de bescherming van de testes bij mannen en van de eicellen bij vrouwen.

De cellen van het immuunsysteem bezitten ook melatoninereceptoren. Dus heeft melatonine ook de capaciteit het immuunsysteem te beïnvloeden. Melatonine is een anti-inflammatoire en immunomodulerende stof. Melatonine moduleert de translocatie van de pro-inflammatoire transcriptiefactor NFkB en remt de activatie van het NLRP3-inflammasoom. Het NLRP3-inflammasoom wordt gereguleerd door het NLRP3-gen (Nod-like receptor 3).

Dit NLRP3-gen kan door Pattern Recognition Receptors (PRRs), zoals bijvoorbeeld Toll-like Receptors (TLRs), moleculaire patronen waarnemen. Moleculaire patronen die gelinkt zijn aan mogelijk gevaar, de zogenaamde Danger/Damage Associated Molecular Patterns (DAMPs) of Pathogen Associated Molecular Patterns (PAMPs).
DAMPs en PAMPs kunnen het NLRP3-gen en daarop het NLRP3 inflammasoom activeren.

De activatie van dit inflammasoom zorgt voor een vrijgave van grote hoeveelheden pro-inflammatoire cytokinen (IL-1-beta, IL-6, IL-8, TNF-alfa, IL-18, IFN-gamma, CRP). Melatonine speelt een rol in het remmen van het NLRP3-inflammasoom.Het grijpt in op de Toll-like receptor 2 (TLR2), waarmee het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd, en daardoor remt melatonine een overmatige immuunreactie.

Meer informatie over NLRP3-inflammasoom is hier te lezen.

Melatonine en de blaas

Melatonine en gezondheidseffectenDe centrale en perifere circadiaanse systemen reguleren een breed scala aan functies van veel viscerale organen, waaronder de urineblaas.
Melatonine kan de blaasfunctie reguleren via centrale effecten op het centrale zenuwstelsel en/of lokale effecten op de detrusor en sensorische neuronen die de blaas innerveren.
(Gomez-Pinilla et al., 2008; Matsuta et al., 2010; Han et al., 2012; Ramsay en Zagorodnyuk , 2022).
Melatonin and Its Role in Lower Urinary Tract Function.Curr Urol. 2015 Sep; 8(3): 113–118.

Melatonine beperkt ook blaascontracties en zorgt voor een rustgevende ontspanning. Klachten zoals een overactieve blaas kunnen op deze manier ook verlicht worden.

Onderzoeken tonen ook aan dat de nachtelijke productie van melatonine:

  • De slaap de slaap verbetert.
  • Frequent urineren verminderd.
  • De blaascapaciteit vergroot.
  • Het urinevolume verlaagt.

Versnelde CYP1B1 (Cytochroom P450 1B1) en lage melatonine

Melatonine en gezondheidseffectenDe activiteit van het CYP1B1-enzym varieert tussen individuen. Hierdoor kunnen er door een genafwijking van Cyp1B1 verschillen optreden in de verwerking van oestrogenen, melatonine, retinoïden (vit A), arachidonzuur en bepaalde geneesmiddelen. Bijvoorbeeld CYP1B1 RM (versneld) geeft een snelle afbraak van oestrogenen, melatonine. Hierdoor kan een laag melatoninegehalte ontstaan.

Klachten van te lage melatonine:
Psychische klachten, zoals prikkelbaarheid, nervositeit, rusteloosheid, angstig gevoel, duf gevoel, hartritmestoornissen, slapeloosheid, slaperigheid overdag, vreemd dromen, nachtmerries, te vroeg ’s ochtends wakker worden, hoofdpijn, migraine, duizeligheid en een draaierig gevoel. De huid heeft melatonine nodig ter bescherming tegen warmte en UV-straling.

Cyp1B1 wordt geremd door: Quercetine, Resveratrol (vermoedelijk pas bij een resveratrol-dosis boven 1000 mg per dag), CBD, Ginkgo biloba, cafeïne in koffie, thee of andere dranken.

Melatonine en gezondheidseffectenCyp1B1 kan gemeten worden in het Gamedi lever DNA paspoort.

Suppletie en bijwerkingen van melatonine

Een tablet van 0,3 mg of minder wordt beschouwd als een voedingssupplement, maar bij een dagdosering van 0,3 mg of hoger wordt melatonine gezien als een geneesmiddel.
Gesuppleerde melatonine heeft een biologische beschikbaarheid van 10-56%.
Het gebruik van melatonine kan bijwerkingen veroorzaken. Hieronder lees je welke dat kunnen zijn:
Hoofdpijn
Slapeloosheid
Hartkloppingen
Diarree
Buikpijn
Veel zweten
Misselijkheid
Duizeligheid
Nachtmerries
Vreemde dromen
Slaperigheid overdag
Angst
Een naar gevoel
Verstopping
Rode pijnlijke huid
Droge huid
Droge mond
Duf gevoel
Psychische klachten

Nutrigenomics: melatonine en de CLOCK-genen

Melatonine en gezondheidseffectenNutrigenomicstest: lees meer hier.
Het binden van melatonine aan de membraanreceptoren (MT1 en MT2) zorgt voor de expressie van Clock-genen. Deze klokgenen zorgen voor regulatie van glucose- en triglyceridenspiegels overdag. Melatonine is een sterke regulator van het koolhydraten- en vetmetabolisme.

Clock-genen: Bmal,Clock, Per1/2, Cry1/2 Clock-genen

Circadiaanse ritmes worden gecontroleerd door ‘klokgenen’ die coderen voor klokeiwitten. De niveaus van deze eiwitten stijgen en dalen in ritmische patronen. Deze oscillerende biochemische signalen besturen verschillende functies, waaronder wanneer we slapen en rusten, en wanneer we wakker en actief zijn. Circadiaanse ritmes regelen ook de lichaamstemperatuur, hartactiviteit, hormoonafscheiding, bloeddruk, zuurstofverbruik, metabolisme en vele andere functies.

Kernklokgenen en CLOCKgestuurde genen hebben een rol die relevant is voor veroudering, immuniteit, metabolisme, DNA-reparatie en het beheersen van de progressie van de celcyclus. Daarom kunnen afwijkende circadiaanse ritmes uiteindelijk leiden tot slaapstoornissen, metabole en ontstekingsziekten. De verstoring van de ritmiek kan worden veroorzaakt als gevolg van erfelijke genetische mutatie die de normale slaap-waakcycli verstoort of door milieu-externe stimulatoren en levensstijl (bijv. ploegenarbeiders).

Het MTNR1B-gen codeert voor de melatoninereceptor 1B (MT2). Deze receptor speelt een grote rol in twee belangrijke dingen: de biologische klok en hoe het lichaam suiker (glucose) verwerkt. Onze biologische klok regelt wanneer we wakker zijn en wanneer we slapen.

Onderzoek heeft aangetoond dat variaties in het MTNR1B-gen ook verband houden met hoe het lichaam suiker verwerkt, vooral glucose. Glucose is de suiker, die het lichaam gebruikt als energiebron. Als er iets misgaat in de regulering van glucose, kan dat leiden tot diabetes type 2, waarbij de bloedsuikerspiegel te hoog wordt.

Variaties in MTNR1B verhogen ook de kans op insulineresistentie, wat betekent dat de cellen niet goed reageren op insuline (het hormoon dat de bloedsuiker reguleert), wat de bloedsuikerspiegel kan verhogen.

De belangrijkste genetische spelers in de kern van de circadiaanse klok zijn CLOCK-, CRY- en PER-genen, die we hieronder zullen bespreken. Deze (en nog veel meer) kunnen ook getest worden; lees hier.

CLOCK-, CRY- en PER-genen en hun metabole effecten

CLOCK, rs3749474
Het CLOCK eiwit is een transcriptionele activator van verscheidene belangrijke genen die het circadiaans ritme reguleren. Daarmee beïnvloedt het de balans tussen energie-inzet en het metabolisme van vet, koolhydraten en eiwit, evenals andere biologische processen. Onderzoek naar het genotype-fenotype verband wijst uit dat dragers van het A-allel aanleg hebben voor een grotere calorie-inname en een hogere Body Mass Index (BMI). Zij hebben baat bij een laag calorisch dieet met een verminderde vetconsumptie om betere gewichtsverliesresultaten te behalen.

CLOCK, rs1801260
Onderzoek naar het genotype-fenotype verband wijst uit dat dragers van het C-allel aanleg hebben voor een hogere Body Mass Index (BMI) en meer problemen ervaren met gewichtsverlies.
Dit allel is ook betrokken bij korte slapers met een verhoogd niveau van het honger-activerende hormoon ghreline, evenals met een verhoogde inname van verzadigde vetten. Een goed aantal uren slapen en een regelmatig slaappatroon zijn gunstig voor een verlaagd ghrelineniveau bij personen die dit allel dragen.

CRY1, rs2287161
Het CRY1 eiwit is onderdeel van de regulering van het circadiaans ritme en beïnvloedt de balans tussen de consumptie van koolhydraten en het glucosemetabolisme. Onderzoeken naar het genotype-fenotype verband wijzen uit dat dragers van het G-allel een dieet dat is verrijkt met complexe koolhydraten beter kunnen verdragen. Deze personen in het bijzonder hebben niet meer aanleg voor insulineweerstand door een dergelijk dieet te volgen.

CRY2, rs11605924
Het CRY2 eiwit is onderdeel van de regulering van het circadiaans ritme en beïnvloedt de balans tussen energie-inzet en voedselconsumptie. Onderzoek naar het genotype-fenotype verband wijst uit dat dragers van het A-allel aanleg hebben voor een grotere energie-inzet. Zij hebben baat bij een regelmatig slaappatroon van meer dan 6-7 uur om het HDL-cholesterolniveau te verhogen.

PER2, rs2304672
Het PER2 eiwit is betrokken bij de regulering van het circadiaans ritme en beïnvloedt de balans tussen energie-inzet en het metabolisme van vetten, koolhydraten en eiwit, evenals andere biologische processen. Dragers van het G-allel die een laag calorisch dieet volgen, neigen ertoe angstig gedrag te vertonen en het dieet daardoor op te geven.

Melatonine en gezondheidseffecten

 

Marijke de Waal Malefijt

Referenties:

Slominski RM, Reiter RJ, Schlabritz-Loutsevitch N, Ostrom RS, Slominski AT. Melatonin membrane receptors in peripheral tissues: distribution and functions. Mol Cell Endocrinol. 2012 Apr 4;351(2):152–66.
Dubocovich ML. Melatonin receptors: role on sleep and circadian rhythm regulation. Sleep Med. 2007 Dec;8 Suppl 3:34–42.
Peliciari-Garcia RA, Zanquetta MM, Andrade-Silva J, Gomes DA, Barreto-Chaves ML, Cipolla-Neto J. Expression of circadian clock and melatonin receptors within cultured rat cardiomyocytes. Chronobiol Int. 2011 Feb;28(1):21–30.
Cheng X-P, Sun H, Ye Z-Y, Zhou J-N. Melatonin Modulates the GABAergic Response in Cultured Rat Hippocampal Neurons. Journal of Pharmacological Sciences. 2012;119(2):177–85.
Reiter RJ, Mayo JC, Tan D-X, Sainz RM, Alatorre-Jimenez M, Qin L. Melatonin as an antioxidant: under promises but over delivers. Journal of Pineal Research. 2016;61(3):253–78.
Kumar J, Verma R, Haldar C. Melatonin ameliorates Bisphenol S induced testicular damages by modulating Nrf-2/HO-1 and SIRT-1/FOXO-1 expressions. Environ Toxicol. 2021 Mar;36(3):396–407.
Xu H, Mu X, Ding Y, Tan Q, Liu X, He J, et al. Melatonin alleviates benzo(a)pyrene-induced ovarian corpus luteum dysfunction by suppressing excessive oxidative stress and apoptosis. Ecotoxicol Environ Saf. 2021 Jan 1;207:111561.
Meng X, Li Y, Li S, Zhou Y, Gan R-Y, Xu D-P, et al. Dietary Sources and Bioactivities of Melatonin. Nutrients. 2017 Apr;9(4):367.
Tan D-X, Manchester LC, Esteban-Zubero E, Zhou Z, Reiter RJ. Melatonin as a Potent and Inducible Endogenous Antioxidant: Synthesis and Metabolism. Molecules. 2015 Oct;20(10):18886–906.
Harpsøe NG, Andersen LPH, Gögenur I, Rosenberg J. Clinical pharmacokinetics of melatonin: a systematic review. Eur J Clin Pharmacol. 2015 Aug 1;71(8):901–9.
Andersen LPH, Werner MU, Rosenkilde MM, Harpsøe NG, Fuglsang H, Rosenberg J, et al. Pharmacokinetics of oral and intravenous melatonin in healthy volunteers. BMC Pharmacol Toxicol [Internet]. 2016 Feb 19 [cited 2021 Mar 10];17. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4759723/
Ferracioli-Oda E, Qawasmi A, Bloch MH. Meta-Analysis: Melatonin for the Treatment of Primary Sleep Disorders. PLOS ONE. 2013 May 17;8(5):e63773.
Onaolapo OJ, Onaolapo AY, Olowe OA, Udoh MO, Udoh DO, Nathaniel IT. Melatonin and Melatonergic Influence on Neuronal Transcription Factors: Implications for the Development of Novel Therapies for Neurodegenerative Disorders. Curr Neuropharmacol. 2020 Jul;18(7):563–77.
Srikantha P, Mohajeri MH. The Possible Role of the Microbiota-Gut-Brain-Axis in Autism Spectrum Disorder. Int J Mol Sci [Internet]. 2019 Apr 29 [cited 2021 Mar 12];20(9). Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6539237/
Ozkalayci F, Kocabas U, Altun BU, Pandi-Perumal S, Altun A. Relationship Between Melatonin and Cardiovascular Disease. Cureus. 2021 Jan 27;13(1):e12935.
Danilov AB, Danilov AB, Kurushina OV, Shestel EA, Zhivolupov SA, Latysheva NV. Safety and Efficacy of Melatonin in Chronic Tension-Type Headache: A Post-Marketing Real-World Surveillance Program. Pain Ther. 2020 Dec;9(2):741–50.
Gelfand AA, Ross AC, Irwin SL, Greene KA, Qubty WF, Allen IE. Melatonin for Acute Treatment of Migraine in Children and Adolescents: A Pilot Randomized Trial. Headache. 2020 Sep;60(8):1712–21.
Liampas I, Siokas V, Brotis A, Vikelis M, Dardiotis E. Endogenous Melatonin Levels and Therapeutic Use of Exogenous Melatonin in Migraine: Systematic Review and Meta-Analysis. Headache. 2020 Jul;60(7):1273–99.
Burish MJ, Chen Z, Yoo S-H. Cluster Headache Is in Part a Disorder of the Circadian System. JAMA Neurol. 2018 Jul 1;75(7):783–4.
Liampas I, Siokas V, Brotis A, Aloizou A-M, Mentis A-FA, Vikelis M, et al. Meta-analysis of melatonin levels in cluster headache-Review of clinical implications. Acta Neurol Scand. 2020 Oct;142(4):356–. Rai S, Ghosh H. Modulation of human ovarian function by melatonin. Front Biosci (Elite Ed). 2021 Jan 1;13:140–57.
Hu K-L, Ye X, Wang S, Zhang D. Melatonin Application in Assisted Reproductive Technology: A Systematic Review and Meta-Analysis of Randomized Trials. Front Endocrinol (Lausanne). 2020;11:160.
Mojaverrostami S, Asghari N, Khamisabadi M, Heidari Khoei H. The role of melatonin in polycystic ovary syndrome: A review. Int J Reprod Biomed. 2019 Dec 30;17(12):865–82.
de Almeida Chuffa LG, Lupi LA, Cucielo MS, Silveira HS, Reiter RJ, Seiva FRF. Melatonin Promotes Uterine and Placental Health: Potential Molecular Mechanisms. Int J Mol Sci [Internet]. 2019 Dec 31 [cited 2021 Mar 11];21(1). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6982088/
Zhang Y, Li X, Grailer JJ, Wang N, Wang M, Yao J, et al. Melatonin alleviates acute lung injury through inhibiting the NLRP3 inflammasome. J Pineal Res. 2016 May;60(4):405–14.
Zhang R, Wang X, Ni L, Di X, Ma B, Niu S, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Life Sciences. 2020 Jun;250:117583.
Feitosa EL, Júnior FTDSS, Nery Neto JADO, Matos LFL, Moura MHDS, Rosales TO, et al. COVID-19: Rational discovery of the therapeutic potential of Melatonin as a SARS-CoV-2 main Protease Inhibitor. Int J Med Sci. 2020;17(14):2133–46.

Natuurdiëtisten.nl