Ga naar hoofdinhoud
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementen

CBD-Onderzoek ondersteunt het therapeutische potentieel van CBD bij diverse aandoeningen, waaronder chronische pijn, angststoornissen en psychose.

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementenCBD is een vetoplosbare fytocannabinoïde. Het heeft dezelfde chemische formule als THC, maar de driedimensionale structuur en de werking zijn anders. CBD heeft uiteenlopende biologische effecten die gunstig zijn voor de gezondheid. Het lijkt veilig in gebruik en veroorzaakt geen ‘high’ of ‘stoned’ gevoel zoals THC. Om deze effecten is CBD momenteel de meest onderzochte cannabinoïde.

CBD heeft onder andere pijnstillende, ontstekingsremmende, immunomodulerende, antioxidatieve, angstremmende, antidepressieve, neuroprotectieve, antipsychotische en anti-epileptische effecten. Bovendien moduleert CBD via interactie met receptoren en door remming van de heropname de niveaus van diverse neurotransmitters, zoals glutamaat, GABA, serotonine en dopamine.
Ondanks het grote aantal studies zijn nog lang niet alle fysiologische effecten van CBD volledig opgehelderd.

Interacties

Via de orale route wordt CBD in de lever gemetaboliseerd door enzymen van het cytochroom P450 (CYP)-systeem, waarbij CBD deze enzymen kan remmen of activeren. CBD-gebruik kan hierdoor leiden tot een interactie met medicijnen die worden gemetaboliseerd via CYP-enzymen van met name de 2C- en 3A-subfamilies, waaronder slaapmiddelen, antidepressiva, benzodiazepines en statines.

Omega 3-vetzuren (visolie) kunnen goed worden gecombineerd met cannabinoïden. Omega 3-vetzuren zijn direct betrokken bij de synthese van endocannabinoïden en vullen daardoor de werking van CBD goed aan.

Endocannabinoïden en hun receptoren bevinden zich voornamelijk in het centrale zenuwstelsel maar ook in andere organen en weefsels. Ze zijn betrokken bij vele processen, waaronder pijnbeleving, bloeddruk, hongergevoel, stemming en geheugen.

Cytochroom P450-genen

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementen(CYP)- genen zijn betrokken bij de afbraak van verschillende medicaties. De CYP-enzymen doen hun werk voornamelijk in de lever. Deze enzymen zijn betrokken bij onder andere oxidatie en reductie van edogene lipofiele stoffen en exogene stoffen, met als doel deze meer hydrofiel (wateroplosbaar) te maken om op deze manier uitscheiding via de urine te bewerkstelligen. Het humane genoom bevat 57 CYP-genen.

De CYP-genen bevatten veel genetische varianten die zowel een verhoogde als een verlaagde activiteit van de CYP-enzymen kunnen geven. De CYP-genen zijn betrokken bij de omzetting van circa 90% van de medicijnen die regelmatig worden voorgeschreven. Tevens kan de enzymactiviteit beïnvloed worden door omgevingsfactoren zoals voedsel, supplementen, sigaretten, etc.

Omdat de activiteit van CYP-enzymen geremd of gestimuleerd kan worden door geneesmiddelen, zijn er veel interacties mogelijk. Veel van deze interacties zijn niet klinisch relevant, maar een aantal kan ernstige gevolgen hebben. In het informatiesysteem van de voorschrijver en/of apotheker verschijnt een melding bij interacties met CYP-enzymen.

De CYP-enzym-interactiemelding wordt echter alleen getoond als er een risico bestaat op klinisch relevante gevolgen voor de patiënt. Maar vervelende bijwerkingen (geneesmiddelen, kruiden, supplementen, CBD) bij de patiënt die men (nog) niet klinisch relevant vindt worden (nog) niet vermeld.

Cytochroom P450-enzymen (CYP-enzymen) maken endogene en exogene stoffen, zoals geneesmiddelen, door biotransformatie (ontgifting) geschikt voor uitscheiding via de lever en de nieren. CYP-enzymen zijn met name aanwezig in de lever, maar kunnen ook elders in het lichaam aanwezig zijn. Zo is bijvoorbeeld CYP2B6 ook aanwezig in de hersenen, en bevinden CYP2C9 en CYP3A4 zich behalve in de lever, ook in de darmwand.

Geneesmiddelen kunnen de activiteit van CYP-enzymen beïnvloeden. Er zijn (genees)middelen (ook kruiden, CBD en supplementen) die zorgen voor een verminderde metabole activiteit van het betreffende enzym. Maar er zijn ook (genees)middelen die de metabole activiteit verhogen.

CBD remt diverse CYP-enzymen

Cannabis

Het gebruik van medicinale cannabis is exponentieel toegenomen door de wijdverbreide legalisering over de hele wereld. Op cannabis gebaseerde producten worden gebruikt voor tal van gezondheidsproblemen, vaak in combinatie met voorgeschreven medicijnen. Het risico op klinisch significante geneesmiddelinteracties (DDI’s) neemt toe in deze setting van polyfarmacie, wat aanleiding geeft tot bezorgdheid bij zorgverleners. Ernstige bijwerkingen kunnen het gevolg zijn van DDI’s, met name die welke het CYP-gemedieerde metabolisme van geneesmiddelen beïnvloeden.

CBD remt de volgende cyp-enzymen: Cyp1A1, Cyp1A2, Cyp1B1, Cyp2A6, Cyp2B6, Cyp2C9, Cyp2C19, Cyp2D6, Cyp3A4. Zowel cannabidiol (CBD) als Δ 9 -tetra-hydrocannabinol (Δ 9-THC), belangrijke bestanddelen van cannabis, remmen krachtig CYP’s. Op cannabis gebaseerde producten bevatten een scala aan cannabinoïden, waarvan vele beperkte gegevens beschikbaar hebben over mogelijke DDI’s. Deze studie beoordeelde het remmende potentieel van 12 cannabinoïden tegen CYP-gemedieerd medicijnmetabolisme om de waarschijnlijkheid van klinisch significante DDI’s tussen op cannabis gebaseerde therapieën en conventionele medicijnen te voorspellen.

Twaalf cannabinoïden werden beoordeeld op de belangrijkste geneesmiddelmetaboliserende isovormen: CYP3A4, CYP2D6, CYP2C9, CYP1A2, CYP2B6 en CYP2C19. De cannabinoïden vertoonden verschillende effecten en potenties met betrekking tot de CYP-isovormen. CYP2C9-gemedieerd metabolisme werd geremd door bijna alle cannabinoïden met geschatte K iwaarden van 0,2-3,2 M.

De meeste cannabinoïden remden CYP2C19, terwijl CYP2D6, CYP3A4 en CYP2B6 niet of slechts gedeeltelijk werden geremd door de cannabinoïden. De effecten van de cannabinoïden op het metabolisme van CYP2D6, CYP1A2, CYP2B6 en CYP3A4 waren beperkt. CYP2C9-gemedieerd metabolisme werd geremd door cannabinoïden bij klinisch relevante concentraties.

CBD en de UDP-glucuronosyltransferase (UGT)- enzymenfamilie

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementenDe UDP-glucuronosyltransferase (UGT)-familie van enzymen speelt een centrale rol in het metabolisme en de ontgifting van een breed scala aan endogene en exogene verbindingen. UGT’s vertonen een hoge mate van structurele gelijkenis en vertonen overlappende substraatspecificiteit, waardoor schattingen van potentiële geneesmiddelinteracties vaak moeilijk volledig te verklaren zijn.

Een dergelijke interactie die nog moet worden onderzocht, kan zich voordoen tussen UGT’s en cannabinoïden. Dit is van belang, aangezien de legalisering van recreatieve en medicinale cannabis en het daaropvolgende gelijktijdige gebruik van cannabis en therapeutische drugs internationaal toeneemt.
In deze studie is het remmingspotentieel van de belangrijkste cannabinoïden Δ 9-tetrahydrocannabinol (THC), cannabidiol (CBD) en cannabinol (CBN), evenals hun belangrijkste metabolieten bepaald.

De hoogste remming werd waargenomen door CBD tegen de glucuronideringsactiviteit van UGT’s 1A9, 2B4, 1A6 en 2B7. Sterke remming van UGT1A9 werd ook aangetoond door THC en CBN.
Sterke remming van UGT2B7 werd ook waargenomen voor THC en CBN; er werd geen of zwakke remming waargenomen bij cannabinoïdemetabolieten. Deze remming van UGT-activiteit suggereert dat blootstelling aan cannabinoïden niet alleen een belangrijke rol speelt bij interacties tussen geneesmiddelen, maar ook belangrijke implicaties kan hebben bij patiënten met een verminderde lever- of nierfunctie.

De belangrijkste cannabinoïden die in het plasma van cannabisgebruikers worden aangetroffen, remmen verschillende UDP-glucuronosyltransferase (UGT) -enzymen, waaronder UGT1A6, UGT1A9, UGT2B4 en UGT2B7. Deze studie is de eerste die het potentieel aantoont van cannabinoïden en hun metabolieten om alle belangrijke nier-UGT’s te remmen, evenals de twee meest voorkomende UGT’s in de lever. Deze studie suggereert dat de drie belangrijkste nier-UGT’s worden geremd door cannabinoïden.

Enzyminductie

Met enzyminductie wordt in de farmacologie meestal bedoeld dat het gebruik van een geneesmiddel leidt tot de aanmaak van meer enzymen (veelal in de lever) waardoor het geneesmiddel wordt afgebroken of ontgift (secundaire metabole route). De patiënt ‘went’ eraan. Dit treedt bijvoorbeeld op bij gebruik van alcohol en bij bepaalde medicatie zoals anti-epileptica (middelen tegen epilepsie).

Behalve het middel dat de enzyminductie veroorzaakt, worden soms ook andere middelen die men aan de patiënt toedient sneller afgebroken, als het metabole afbraakpad van die middelen van dezelfde enzymen gebruikmaakt. Bij het voorschrijven moet men daar op bedacht zijn.

Wanneer is CYP-enzyminteractie risicovol?

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementenOf een (genees)middelinteractie met CYP-enzymen klinisch relevant is, hangt af van verschillende factoren.

1. Specificiteit voor een CYP-enzym
Er is een specificiteit voor de metabole route. Als een geneesmiddel voor een grootste deel onveranderd wordt uitgescheiden door de nieren, heeft remming (inductie) van het deel dat door CYP-enzymen in de lever wordt gemetaboliseerd een minder groot effect bij een interactie.

Daarnaast speelt de specificiteit voor één bepaald enzym een belangrijke rol. Als het geneesmiddel in sterke mate door één CYP-enzym wordt afgebroken, zal de concentratie des te meer worden beïnvloed wanneer het betrokken CYP-enzym wordt geremd (geïnduceerd).

2. Sterkte CYP-remming of CYP-inductie
De mate waarin een geneesmiddel (kruid, supplement) een CYP-enzym induceert of remt, kan aanzienlijk verschillen. Sterke CYP-enzymremmers kunnen bijvoorbeeld de concentratie van een substraat met meer dan 5 keer verhogen (of de ontgifting met 80% doen afnemen).

3. Therapeutisch venster geneesmiddel
Als een geneesmiddel een smal therapeutisch venster heeft, betekent het dat de concentratie in het bloed van het geneesmiddel voor het gewenste effect dicht bij de concentratie van een toxisch effect ligt.

Meldingen van interacties van (genees)middelen

CBD-interacties met geneesmiddelen en supplementenDe meldingen van interacties van geneesmiddelen in de G-Standaard zijn beoordeeld door een multidisciplinaire werkgroep van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP). Alleen bij potentieel ernstige gevolgen verschijnt een melding in het ziekenhuis-, huisarts- of apotheekinformatiesysteem. Alle interactiebeoordelingen zijn verwerkt in de G-Standaard. Het ligt aan het informatiesysteem of de beoordeling volgens de G-Standaard is in te zien.

Wij raden aan om je m.b.t interacties bij gebruik van kruiden, suppletie, CBD, te laten informeren door o.a. de apotheker. Sommige bijwerkingen zijn meteen merkbaar. Anderen manifesteren zich pas veel later. Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk te weten hoe je lichaam op middelen reageert. Een farmacogenetische test (DNA-test) geeft daarover nog meer duidelijkheid. Met zo’n test wordt het farmacogenetische DNA-profiel vastgesteld.

CBD veilig en effectief bij diverse aandoeningen

Verschillende in-vivo- en in-vitrostudies hebben de brede toepassingsmogelijkheden van CBD (cannabidiol) laten zien. Een interessante studie geeft een overzicht van verschillende klinische studies, waaruit blijkt dat CBD veelbelovend kan zijn bij de behandeling van uiteenlopende fysieke en psychische klachten. Naast de effectiviteit van CBD hebben de onderzoekers ook de veiligheid van CBD-gebruik in kaart gebracht.

Het onderzoek wat tot nu toe gedaan is wijst erop dat de meest voorkomende bijwerkingen bij CBD de volgende zijn: misselijkheid, vermoeidheid en prikkelbaarheid, verhoogde hartslag, hoofdpijn, droge mond, duizeligheid en rode ogen (ervaringen gemeld bij natuurdiëtisten). Tot slot kan CBD-olie de concentratie van sommige medicijnen verhogen (meer informatie op de site van Jellinek).

CBD heeft ontstekingsremmende, antioxidatieve, neuroprotectieve, pijnstillende en immunomodulerende eigenschappen. Daarom is het niet ondenkbaar dat CBD gunstige effecten heeft bij bijvoorbeeld pijnklachten, chronische ontstekingsziekten, slaapproblemen, diabetes mellitus en cardiovasculaire aandoeningen. Maar ook bij auto-immuunziekten, multiple sclerose, reumatoïde artritis, neurodegeneratieve aandoeningen. Er moet echter nog veel meer klinisch onderzoek worden gedaan naar de werkzaamheid van CBD bij de diverse aandoeningen om hier iets over te kunnen zeggen.

Ook wat betreft de interacties met geneesmiddelen. Uit de praktijk blijkt bijvoorbeeld dat diverse patiënten die niet kunnen slapen CBD afwisselen met 2 maal in de week reguliere slaapmiddelen. Gezien de hierboven beschreven ingewikkelde materie betreffende de verwerking in het lichaam van al deze stoffen lijkt een betere registratie van de korte en langere termijn effecten op zijn plaats.

Marijke de Waal malefijt

 

Marijke de Waal Malefijt

 

 

Cannabis Meer lezen?

Medicinale Cannabis: een overzicht deel 1

Therapeutische toepassing medicinale cannabis deel 2

De rol van terpenen bij medicinale cannabis

Medicinale cannabis effectief bij ziekte van Crohn

CBD-olie mogelijk even effectief als antibiotica

Referenties

Atalay S et al. Antioxidative and anti-inflammatory properties of cannabidiol. Antioxidants. 2020;9:21.
Nichols JM et al. Immune responses regulated by cannabidiol. Cannabis Cannabinoid Res. 2020;5:12-31.
Freeman AM et al. How does cannabidiol (CBD) influence the acute effects of delta-9-tetrahydrocannabinol (THC) in humans? A systematic review. Neurosci Biobehav Rev. 2019;107:696-712.
Oberbarnschneidt T et al. The impact of cannabidiol on psychiatric and medical conditions. J Clin Med Res. 2020;12:393-403.
Stout SM et al. Exogenous cannabinoids as substrates, inhibitors, and inducers of human drug metabolizing enzymes: a systematic review. Drug Metab Rev. 2014;46:86-95.
McDougle DR et al. Anti-inflammatory ω-3 endocannabinoid epoxides. Proc Natl Acad Sci U S A. 2017;114:E6034-43.
Watson JE et al. Emerging class of omega-3 fatty acid endocannabinoids & their derivates. Prostaglandins Other Lipid Mediat. 2019;143:106337.
Cannabinoid Interactions with Cytochrome P450 Drug Metabolism: a Full-Spectrum Characterization. 2021 Jun 28;23(4):91. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34181150/
Inhibition of UDP-Glucuronosyltransferase Enzymes by Major Cannabinoids and Their Metabolites. Drug Metab Dispos. 2021 Dec;49(12):1081-1089. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34493601/
Zanger UM, Schwab M. Cytochrome P450 enzymes in drug metabolism: regulation of gene expression, enzyme activities, and impact of genetic variation. Pharmacol Ther. 2013;138:103-41.
Swen JJ, Nijenhuis M, de Boer A, Grandia L, Maitland-van der Zee AH, Mulder H, Rongen GA, van Schaik RH, Schalekamp T, Touw DJ, van der Weide J, Wilffert B, Deneer VH, Guchelaar HJ. Pharmacogenetics: from bench to byte­an update of guidelines. Clin Pharmacol Ther. 2011;89:662-73
https://www.orthokennis.nl/artikelen/cbd