skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Is kruidensuppletie wel veilig samen met psychofarmaca?

In Nederland worden psychofarmaca veel gebruikt. Wat is het effect van kruidensuppletie op de biotransformatie van de psychofarmaca?

Is kruidensuppletie wel veilig samen met psychofarmaca?Een supplement dat een remmende of stimulerende invloed heeft op vooral de fase 1-reacties (CYP P450-enzymen) in de lever kan de spiegel van psychofarmaca verhogen of verlagen. Nederlandse apothekers verstrekten in 2019 aan zo’n 353.000 mensen minimaal één keer een antipsychoticum. Daarnaast kregen bijna 1,4 miljoen mensen een slaap- of kalmeringsmiddel uit de groep benzodiazepinen.

In 2019 werd in Nederland aan bijna 1,1 miljoen mensen minimaal één keer een antidepressivum verstrekt . Aan 210.000 patiënten werd ruim 1,3 miljoen keer methylfenidaat verstrekt. De meeste gebruikers van psychofarmaca bevinden zich in de leeftijdsgroep 75 jaar of ouder.

Methylfenidaat is het meest gebruikte geneesmiddel bij ADHD. Wanneer men bij ADHD onvoldoende reageert op methylfenidaat, wordt Dexamfetamine aangeraden. Dit middel werd in 2019 verstrekt aan ongeveer 45.000 gebruikers.

Alternatieve middelen

Steeds vaker zoeken patiënten een natuurlijker alternatief voor een reguliere therapie met psychofarmaca omdat ze last hebben van bijwerkingen of omdat de reguliere therapie niet goed aanslaat.

De vraag rijst dan of complementaire suppletie wel veilig te combineren is met reguliere medicatie. Er zijn daarover diverse waarschuwingen in de literatuur. Toch zijn er in de praktijk wel mogelijkheden, mits men goed weet welke risico’s er zijn. Het beste is daarover te overleggen met een apotheker.

De Huizerapotheek is een voorbeeld van deskundigheid op het gebied van voorlichting over:
– interacties tussen vitaminen/mineralen en reguliere medicatie
– interacties tussen kruidensuppletie en psychofarmaca
– de effecten van medicatie en suppletie op de CYP-enzymen van de lever

Is kruidensuppletie wel veilig samen met psychofarmaca?Er zijn een aantal aandachtspunten essentieel om de inschatting op een interactie te kunnen interpreteren.

  • Op welke neurotransmitters in de hersenen grijpen supplementen en psychofarmaca in? Denk aan: dopamine, (nor)adrenaline, acetylcholine, glutamine, serotonine en GABA. Als een gelijktijdig toegediend kruid/supplement op dezelfde neurotransmitter werkt als het psychofarmacon, bestaat er een grotere kans op interacties met kans op bijwerkingen, door een stijging van de spiegel van de betreffende neurotransmitter in de hersenen.
  • Wat is het effect van de suppletie op de biotransformatie (werking in de lever) van de psychofarmaca? Een supplement (kruiden en/of vitaminen) dat een remmende of stimulerende invloed heeft op vooral de fase 1-reacties (CYP P450-enzymen) in de lever kan de spiegel van het psychofarmacon verhogen of verlagen.
    Sommige bijwerkingen zijn meteen merkbaar. Anderen manifesteren zich pas veel later. Daarom is het belangrijk om zo vroeg mogelijk te weten hoe je lichaam op medicijnen reageert. Een farmacogenetische test (DNA-test) geeft die duidelijkheid. Met zo’n test wordt het farmacogenetische DNA-profiel vastgesteld.
  • Is de therapeutische breedte van het psychofarmacon van belang? Wanneer er sprake is van een smalle breedte kunnen kleine spiegelwijzigingen een grote impact hebben op de farmacotherapie. Het risico op bijwerkingen is dan groter.
  • Wat is de ernst van de aandoening, conditie, leeftijd, co-morbiditeit, constitutie en het genetisch profiel van de patiënt? Deze interacties zijn vaak reversibel en na het staken van de combinatie kruiden/voedingssupplementen met psychofarmaca volgt doorgaans herstel binnen een paar dagen tot enkele weken.

Een voorbeeld is de combinatie van rhodiola met amitryptiline. Is iemand ingesteld op een dosis amitryptiline van 2 maal daags 50mg en voegt men daar 1000 mg Rhodiola aan toe dan is er een verhoogde kans op serotonerge bijwerkingen (serotoninesyndroom).

Het combineren van rhodiola-extract met reguliere antidepressiva zoals SSRI’s (selectieve serotonineheropnameremmers), MAO-remmers en tricyclische antidepressiva kan de serotoninespiegel te sterk verhogen en leiden tot het serotoninesyndroom.

Aan de andere kant is in humane studies waargenomen dat rhodiola- extract bijwerkingen van SSRI’s en tricyclische antidepressiva sterk vermindert en een aanvullende, dosisafhankelijke antidepressieve activiteit heeft. Gebruik rhodiola-extract uitsluitend in combinatie met een regulier antidepressivum onder begeleiding van een arts.

Het serotoninesyndroom

Het serotoninesyndroom is een met enige regelmaat voorkomende, ernstige en potentieel levensbedreigende bijwerking van medicijnen met een serotonerge werking. Het serotoninesyndroom bestaat uit een combinatie van autonome, psychiatrische en neurologische symptomen. Met name combinaties van een MAOI met klassieke antidepressiva of SSRI’s blijken aanleiding te kunnen geven tot het ontstaan van dit syndroom.

Symptomen:

  • Autonome dysfunctie (functiestoornissen autonome zenuwstelsel).
    Koorts, tachycardie (versnelde hartwerking), tachypneu (versnelde ademhaling), bloeddrukwisselingen (hoge en lage bloeddruk), transpireren, misselijkheid, diarree, urine-incontinentie
  • Psychiatrische stoornissen.
    Somnolentie (slaperigheid), coma, agitatie, angst, desoriëntatie, verwardheid, hallucinaties.
  • Neurologische symptomen.
    Spierrigiditeit, tremoren, tandradfenomeen, myoclonus (plotselinge, rukachtige spiersamentrekkingen), hyperreflexie, ataxie (coördinatiestoornis van de spieren) bewegingsonrust, insulten.

Is kruidensuppletie wel veilig samen met psychofarmaca?Gewichtstoename door antipsychotica

Medicijnen kunnen op verschillende manieren gewichtstoename veroorzaken, bijvoorbeeld door het stimuleren van de eetlust, de suikerinname of het dorstgevoel (leidt mogelijk tot een toename van consumptie van energierijke dranken), door het basaalmetabolisme te verlagen, het darmmicrobioom te verstoren, de lichaamsvetverdeling te wijzigen en/of de lichamelijke activiteit te verminderen.

In Nederland gebruiken zo’n 340.000 mensen één of meerdere antipsychotica. Ze worden voorgeschreven aan patiënten in alle leeftijdsgroepen en met verschillende diagnoses zoals psychose, depressies, bipolaire stoornissen en dementie. Antipsychotica dienen om de symptomen van de aandoeningen te bestrijden. Vaak zorgt het gebruik van antipsychotica voor gewichtstoename.

Leidraad farmacogenetica psychiatrische praktijk

Om het overleg tussen arts en patiënt, om al of niet farmacogenetisch onderzoek aan te vragen, te ondersteunen heeft de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie afgelopen najaar een Leidraad opgesteld. In deze Leidraad wordt aangegeven wanneer farmacogenetica toe te passen.

In de Leidraad is niet gekozen voor een ruimhartiger en preventief farmacogenetisch onderzoek, terwijl er inmiddels voldoende aanwijzingen zijn, dat vooraf testen in veel gevallen winst betekent voor de patiënt. Deze heeft bij preventief testen de zekerheid, dat de behandeling wordt gestart met het beste medicijn en de juiste dosering.

In de Leidraad wordt ook aangegeven het testen te beperken tot slechts 2 genen (CYP2D6 en CYP2C19), met als voornaamste argument dat er voor de andere enzymen nog te weinig gevalideerde adviezen zijn.

Dit argument doet tekort aan de praktijk, waarbij voor dezelfde kosten, meteen veel ruimer kan worden getest en op die manier een veel breder inzicht kan worden gekregen in de afbraakcapaciteit van de patiënt. Dit laatste kan van belang zijn als meerdere middelen tegelijkertijd worden ingenomen.

Marijke de Waal malefijt

 

Marijke de Waal Malefijt

Referenties

1. Siem. Interacties tussen reguliere geneesmiddelen en complementaire suppletie: synergie of tegenwerking? Orthofyto aug-sept 2016: 12-19.
2. Siem. Kruiden veilig combineren met antidepressiva. Orthofyto april 2018:10-11.
3. Siem H. GABA een slaapverwekkend stofje? Orthofyto. Februari 2018: 10-11.Stichting
4. Neurotransmitters (2021) wikipedia.org/wiki/Neurotransmitters
5. Birmes P, Coppin D, Schmitt L, Lauque D. Serotonin syndrome: a brief review. CMAJ 2003; 168: 1439-1442.
6. vd Koppel S. Ekhart C. Klachten over st Janskruid. Pharmaceutisch Weekblad 23-10-2020;156:43.
7. Bijl D. Het serotoninesyndroom. Geneesmiddelenbulletin. 2003 sep 1;37(7):82-5.
8. www.lareb.nl
9. Boyer EW, Shannon M. The serotonin syndrome. N Engl J Med. 2005 mrt 17;352(11):1112-20.
10. Farmacotherapeutisch Kompas.
11. The Natural Standard: naturalmedicines.therapeuticresearch.com
12. Ngo D-H, Vo TS. An Updated Review on Pharmaceutical Properties of Gamma-Aminobutyric Acid. Molecules. 2019 Jul 24;24(15):2678.
13. Gamma-aminobutyric acid (GABA), Monograph. Altern.Med.Rev. 2007;12:274-79.
14. Nemeroff C. De rol van GABA in de pathofysiologie en behandeling van angststoornissen. Psychopharmacol Bull. 2003; 37 (4): 133-46.
15. Farmaceutische Kengetallen. www.sfk.nl
16. Wenzel JM, Rauscher NA, Cheer JF, Oleson EB (January 2015). A role for phasic dopamine release within the nucleus accumbens in encoding aversion: a review of the neurochemical literature. ACS Chemical Neuroscience. 6 (1): 16–26.
17. Boyer, E. W. & Shannon, M. (2005) The Serotonin Syndrome. The New England Journal of Medicine, 352, 1112-1120.
18. Maarten Bak, Marjan Drukker, Shauna Cortenraad, Emma Vandenberk, Sinan Guloksuz; Antipsychotics result in more weight gain in antipsychotic naive patients than in patients after antipsychotic switch and weight gain is irrespective of psychiatric diagnosis: A meta-analysis; Plos One February 17, 2021; www.maastrichtuniversity.nl/nl/nieuws/onderzoek-%C3%A1lle-antipsychotica-zorgen-voor-gewichtstoename .
19. Helen P Booth, Martin C Gulliford, Antidepressant utilisation and incidence of weight gain during 10 years’ follow-up: population based cohort study, BMJ 2018; 361, www.bmj.com/content/361/bmj.k1951 .
20. A.C.B. van Orten-Luiten, A. Janse, E. Verspoor, E.M. Brouwer-Brolsma, R.F. Witkamp ; Drug use is associated with lower plasma magnesium levels in geriatric outpatients; possible clinical relevance; Clinical Nutrition, December 07, 2018; www.clinicalnutritionjournal.com/article/S0261-5614(18)32551-2/fulltext .
21. Catherine A Mbakwa , Lotte Scheres, John Penders, Monique Mommers, Carel Thijs, Ilja C W Arts ; Early Life Antibiotic Exposure and Weight Development in Children ; J Pediatr . 2016 Sep;176:105-113.e2; pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27402330/ .
22. Irving Zucker & Brian J. Prendergast; Sex differences in pharmacokinetics predict adverse drug reactions in women; Biology of Sex Differences volume 11, Article number: 32 (2020); bsd.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13293-020-00308-5 .
23. Sean Wharton, Lilian Raiber, Kristin J Serodio,Jasmine Lee, Rebecca AG Christensen ‘Medications that cause weight gain and alternatives in Canada: a narrative review; Diabetes Metab Syndr Obes. 2018; 11: 427–438; www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6109660/
24, Siem. Psychofarmaca complementair ondersteunen. Orthofyto 3juni 2021. 10-13.
25. www.nifgo.nl/nieuws/leidraad-farmacogenetica-voor-de-psychiatrische-praktijk/
26. Gao L et al. Antidepressants effects of Rhodiola capsule combined with sertraline for major depressive disorder: a randomized double-blind placebo-controlled clinical trial. J Affect Disord. 2020;265:99-103.
27. Van Diermen D et al. Monoamine oxidase inhibition by Rhodiola rosea L. roots. J Ethnopharmacol. 2009;122(2):397-401.
28. Limanaqi F et al. Potential antidepressant effects of Scutellaria baicalensis, Hericium erinaceus and Rhodiola rosea. Antioxidants (Basel). 2020;9(3):234.
29. Maniscalco I et al. The interaction of Rhodiola rosea and antidepressants. A case report. Neuropsychiatr. 2015;29(1):36-8.