skip to Main Content
Kenniscentrum met meer dan 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Psychosociale stress geeft laaggradige ontsteking

Al langer is bekend dat langdurige psychosociale stress onder andere tot chronische ziektes leidt. Onderzoek laat zien dat dit komt door de vorming van laaggradige ontstekingen (cytokinen), wat andere aandoeningen bevordert.

Iedereen ervaart wel eens lichamelijke klachten. Soms is hiervoor een duidelijke oorzaak, zoals een beschadiging of een ontsteking, maar vaak is er geen duidelijke medische verklaring te vinden. Deze onverklaarde lichamelijke klachten kunnen op zichzelf voorkomen. Met een vakterm worden het ‘functioneel somatische symptomen’ genoemd. Deze klachten kunnen ook samen in clusters voorkomen. Dat worden het ‘functioneel somatische syndromen’ genoemd.

Het ervaren van lichamelijke symptomen die niet verklaard kunnen worden door een bekende medische oorzaak wordt ‘somatisatie’ genoemd. Somatisatie is een groot probleem in de gezondheidszorg. Hoewel veel onderzoekers vermoeden dat het doormaken van stressvolle gebeurtenissen of ‘psychosociale stress’ een risicofactor is voor het ontstaan van somatisatie, is het niet goed bekend welke mechanismen hieraan ten grondslag liggen.

Mogelijke mechanismen van verstoring

Een mogelijk mechanisme zou verstoring kunnen zijn van de die op stress reageren (stress responsieve systemen). Drie belangrijke stress responsieve system zijn:

  • het autonoom zenuwstelsel (ANZ),
  • de hypothalamus-hypofyse-bijnier-as (HHB as) en
  • het immuun systeem.

Het ANZ, dat vrijwel met alle organen in verbinding staat via zenuwen, bestaat uit een parasympatisch ‘rust’ deel en een sympathisch ‘actief stress’ deel. Psychosociale stress geeft een verlaging van de parasympatische activiteit geven en een verhoging van de sympathische activiteit.

De HHB-as heeft als eindproduct het stress-hormoon cortisol. Terwijl acute stress (denk aan beroofd worden op straat) meestal een verhoging van het cortisol niveau geeft, lijkt chronische stress (denk aan mantelzorg of werkloosheid) een verlaging van het cortisolniveau (‘hypocortisolisme’) te geven.

Het immuunsysteem, ten slotte, beschermt niet alleen het lichaam tegen ziekteverwekkers, maar kan ook worden geactiveerd door psychosociale stress. Een subtiele verhoging van het ontstekingseiwit C-reactive protein (hs-CRP) is een maat voor laaggradige activatie van het immuun systeem.

Niet ingesteld op chronische stress

Op een acute stressreactie is men van oudsher ingesteld. Dat geldt echter niet voor stress die niet verdwijnt, ofwel chronische stress, die het lichaam ook als gevaar ervaart. Die voortdurende, meer latente stress kan niet alleen komen door een dieet met veel suikers, een instroom van diverse toxische stoffen (waaronder pesticiden, medicatie, etc.) of gebrek aan lichaamsbeweging, maar ook door langdurige psychosociale stress.

Uit onderzoek blijkt dat mensen die weinig compassie met zichzelf hebben, depressief of angstig zijn of een lage zelfwaardering hebben, vaak ook een chronische systemische laaggradige ontsteking blijken te hebben. [1] [2] [3]. Uit ander onderzoek kwam naar voren dat mensen die zichzelf laag op de sociale ladder vinden staan steeds gevoeliger werden voor een ontstekingsreactie, wanneer ze herhaaldelijk aan stress werden blootgesteld. [4].

Slechte vertering en lekkende darmsyndroom

Wat gebeurt er tijdens een stressreactie? Om te beginnen gaan de barrières (tight junctions) in de darmwand open om te zorgen voor een snelle beschikbaarheid van glucose, natrium en water. Dit zijn benodigde ingrediënten voor voldoende energie en een succesvolle fight-or-flight-reactie op stress. Gaat de darmwand kortdurend open dan is dit geen probleem. Bij langdurige, psychosociale stress blijven de tight juntions echter te lang openstaan en komen er allerlei ongewenste stofjes met de glucose, natrium en water mee naar binnen. Deze ongewenste stoffen kunnen cytokinen (ontstekings)reacties aanzetten.

Bovendien kunnen ook bacteriën en virussen ‘transloceren’ (door de tight junctions naar binnen verplaatsen). Normaal gesproken kunnen immuuncellen in de darmbarrière de ongewenste indringers uitschakelen door ze te fagocyteren. In het geval van langdurige stress faalt echter deze eerste afweerlinie, en dat leidt tot diverse ongewilde stofjes in het bloed.

Daarnaast loopt door langdurige stress de verteringscapaciteit terug (laag maagzuur, lage pancreasenzymen productie, etc.). Dit geeft weer rottings- of gistingsdybiose met opnieuw weer een instroom van toxische stoffen, waar de lever zijn handen aan vol heeft om te ontgiften.

Het is daarom belangrijk om de oorzaken van psychosociale stress aan te pakken om zo de laaggradige ontsteking op te lossen.

Grenzen aangeven en handhaven

Een van de belangrijkste dingen die we moeten leren is het handhaven en vaststellen van grenzen. Een thema dat die in dit tijdsgewricht bijna continue speelt. Als je om je heen luistert hoor je bijvoorbeeld veel mensen steen en been klagen over de hoeveelheid werk die het mailverkeer geeft. En hoe moeilijk het is dit in goede banen te leiden.

De mondigheid van de huidige samenleving is absoluut toegenomen. Dat is op zich een pluspunt. Het gaat echter veelal niet gelijk op met beleefdheid en geduld. De snelheid van mail roept bijvoorbeeld veel mensen op om acuut te reageren.

Een ander teken dat een verborgen probleem meespeelt is dat je verhoudingsgewijs te (vaak) moe bent. De uitspraak ‘Altijd moe en onderweg’ is een veeg teken en betekent dikwijls dat er onderhuids meer aan de hand is. Vaak moet je het dan zoeken op het gebied van omgaan met je emoties en je gedachten.

Juist het spijsverteringsstelsel reageert krachtig op meespelende emoties en gedachten. Je stoer voordoen, zaken wegdenken, door ongeduld de boel onder druk zetten, etc., is niet bevorderlijk voor een goede spijsvertering.

Langdurig hoge cortisolspiegels; burn-out en ontstekingen

Bij volwassenen wordt hyperreactiviteit in verband gebracht met onder meer angststoornissen, depressie, stress gerelateerde ziektes, slaapstoornissen, onderdrukking van het immuunsysteem en hoge bloeddruk.
Extreme stress, door bijvoorbeeld mishandeling, kan op volwassen leeftijd tot verlaagde basisstresshormoonspiegels leiden. Dit is mogelijk de reden dat bij deze volwassenen meer ontstekingen (C-reactief proteïne in het bloed) worden gemeten, een risicofactor voor hartziekten en diabetes.

Als de cortisolniveaus op jonge leeftijd langdurig hoog blijven, worden ze toxisch. Dan kunnen de hersenen beschadigd raken. Hersenscans van baby’s die intense stress ondervonden door mishandeling laten onder meer een verschrompelde hippocampus zien, de plaats waar het geheugen zetelt. [5-9]

Meditatie; niet gek laten maken

Mediteren is fijn en goed voor ontspanning; extra plezier geven vooral die andere vermogens die je krijgt dankzij meditatie. Focuskracht, veerkracht, snel emotioneel en rationeel kunnen schakelen, stabiliteit ondanks hectiek om je heen, kalmte bewaren terwijl je ondertussen emotioneel heen en weer slingert, overzicht bewaren te midden van een informatiebombardement.

Iedereen maakt tenslotte situaties mee waarbij rust en ontspanning onder druk staan. Of dat nu plezierig of akelig is, zoals een verbouwing, verhuizing, geboorte, overlijden, ontslag, nieuwe baan, examenjaar of ziekte.
Of je nu een verbouwing meemaakt waar je om de haverklap beslissingen moet nemen en herzien of een puppy hebt die telkens wat nieuws verzint wat je aandacht opeist. De kunst is mentaal en emotioneel krachtig te blijven. Concentratie is daarbij één ding, maar minstens zo belangrijk is dat je continue de juiste prioriteit stelt.

Dat lukt je met focuskracht, een van de meest waardevolle elementen die geregelde meditatie oplevert. Die focus helpt je te signaleren wat het meest belangrijk is op dat moment. Helder houden wat prioriteit heeft scheelt je bergen met energie.

Dankzij meditatie krijg je vanzelf dat emoties niet langer als een golf over je heen walsen en met je aan de haal gaan. Je signaleert ze, kunt ze helder benoemen, weet hoe sterk ze zijn en je kunt ze in de hand houden. Juist als je onder druk staat is de kans groot dat emoties de overhand krijgen. Daarmee verspil je veel energie. De stormen van emoties kun je dankzij meditatie snel kanaliseren.

Naast het mediteren zijn er drie basisregels;
1.Vaste eettijden (vooral niet te laat eten of maaltijden overslaan!)
2.Kies voeding van hoge kwaliteit (terwijl de neiging groeit om het ‘makkelijk’ te doen; kant-en-klaarmaaltijden, voorverpakt voedsel, snacks enz.)
3.Ga op tijd naar bed

Deze drie regels lijken onnozel maar ze bepalen of je op uitputting en ontstekingen aanstuurt of niet.

Tessa Gottschal

www.gottschalmeditaties.nl

Meditatie-tips

Ik geef je drie meditatietips;
Cd Emoties & Gevoel, trouw zijn aan jezelf
Cd Emotionele souplesse, lichamelijke en emotionele vertering
Cd Rust & Evenwicht, grip op je amygdala.

 

Bronnen

[1] ttps://journals.lww.com/psychosomaticmedicine/Abstract/2014/04000/Sex_Differences_in_Mental_Stress_Induced.8.aspx
[2] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763409002097
[3] https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S027858461000346 5
[4] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3812336/
[5] Caldji C, Diorio J, Meany M, Variations in maternal care in infancy regulate the development of stress reactivity. Journal of biological psychiatry, 2000; 48:1164-74.
[6] Danese A, Pariante M, Caspi A, et al. Childhood maltreatment predicts adult inflammation in a life-course study. Proceedings of the National Academy of Sciences of the US 2007; 104: 1319-24.
[7] Bremner JD. et al. The effects of stress on memory and the hippocampus throughout the lifecycle: implications for childhood development and aging, Developmental psychology 1998; 10(4): 871-85.
[8] Chugani HT, et al. Local brain functional activity following early deprivation: a study of postinstitutionalized Romanian orphans, Neuroimage. dec 2001: 1290-1301.
[9] Bugental DB, Martorell G, Barraza V. The hormonal costs of subtle forms of infant maltreatment. Hormones and behaviour, 2002; 43: 237-44.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen