Darmbacterie Akkermansia voor een gezond gewicht en sterke immuniteit

Onderzoekers van Wageningen University ontdekten de darmbacterie Akkermansia Mucinphila in 2004 en hebben de bacterie vernoemd naar microbioloog Antoon Akkermans. Deze Nederlandse ontdekking is iets om trots op te zijn: darmbacterie Akkermansia heeft zich namelijk bewezen als cruciaal onderdeel van de microbiota in onze dikke darm.

Hoge aantallen van Akkermansia in de dikke darm kan helpen bij het behouden van een gezond gewicht en het ondersteunt de slijmvliezen van de darm. Dit verhoogt onze immuniteit en dankzij een ‘hoge weerstand’ zijn we dan meer beschermd tegen het ontwikkelen van diverse ziektes en aandoeningen.

Wat is Akkermansia Mucinphila voor bacterie?

Akkermansia is een anaerobe gramnegatieve bacterie en behoort tot het phylum Verrucomicrobia, een aparte groep binnen het darmmicrobioom. Bij gezonde mensen varieert de aanwezigheid van Akkermansia van 1 tot 4% van de totale microbiota. Dit verschilt per persoon en is afhankelijk van de eet- en leefstijl, de aanwezigheid van ziektes en medicijngebruik.

De naam Akkermansia Mucinphila betekent letterlijk: mucine minnend. Mucine is een onderdeel van de slijmlaag die de binnenkant onze darmen bekleedt. Akkermansia leeft in de slijmlaag van de dikke darm. Deze slijmlaag verzorgt hij dan ook goed – door de aanwezigheid van Akkermansia wordt de slijmlaag goed afgebroken en opnieuw opgebouwd.

Dit afbraak- en opbouwproces zorgt voor een continue verversing van deze beschermende slijmlaag, wat resulteert in sterke en gezonde darmslijmvliezen. Akkermansia heeft het vermogen de dikte van de slijmlaag te vergroten, wat de darmbarrièrefunctie behoudt, herstelt of verbetert.

De aanwezigheid van Akkermansia wordt gezien als biomarker voor een gezonde darm. Sinds de ontdekking van deze bacterie zijn er talloze wetenschappelijke studies gepubliceerd, die hebben aangetoond dat een tekort of een lage aanwezigheid van deze commensale (“vriendelijke” microben die in je darmen leven zonder je te schaden) bacterie kan leiden tot diverse ziekten. Het ontwikkelen van obesitas, diabetes, leververvetting, ontstekingen en de respons op kankerimmunotherapieën hebben een sterk verband met de aan- of afwezigheid van Akkermansia.

Eigenschappen van Akkermansia:

• Een lage aanwezigheid van Akkermansia is ongunstig voor de gezondheid en wordt in verband gebracht met diverse ziekten.
• Akkermansia is bewezen effectief bij de verbetering van obesitas, diabetes mellitus type 1 en 2, insuline resistentie, leververvetting, darmontsteking en verschillende vormen van kanker.
• Er zijn verschillende mechanismen ontdekt die Akkermansia verbindt, zoals specifieke metabolieten, membraaneiwitten, gastheerceltypen en receptoren.
• Akkermansia kun je in aantallen verhogen door middel van gezonde voeding, die rijk is aan vezels en polyfenolen.
• Akkermansia als supplement in gepasteuriseerde vorm is een bewezen efficiënte en veilige manier om obesitas te behandelen.
• Akkermansia draagt bij aan het behoud van een gezonde darmwand, reguleert daarmee de immuniteit en beperkt tevens het ontstaan van ontstekingen, die de oorzaak zijn van talloze ziekten.

Wat doet Akkermansia?

Akkermansia beschikt over enzymen die mucine kunnen afbreken. Omdat deze bacterie leeft van de natuurlijke slijmlaag in de dikke darm, is Akkermansia niet alleen afhankelijk van voedingsvezels of andere voedselresten, zoals de meeste darmbacteriën. Akkermansia consumeert mucineglycoproteïnen en beïnvloedt daarmee de dikte en de vernieuwing van de slijmvliesbarrière. Zo heeft Akkermansia een effect op de darmpermeabiliteit (de doorlaatbaarheid van de darm) wat belangrijk is bij het voorkomen van een lekkende darm of ‘leaky gut’.

Akkermansia staat direct in contact met de cellen van de darmwand, door zijn positie in de slijmlaag. Zo is deze darmbacterie in staat om te communiceren met het lichaam en kan het bepaalde cellen aansturen, doordat het specifieke metabolieten produceert.

De aanwezigheid van Akkermansia bevordert de productie van korteketen vetzuren (short chain fatty acids oftwel SCFA’s). Deze vetzuren zijn gunstig voor de darmwand en andere darmbacteriën. Daarnaast reguleert Akkermansia het lipiden- (bloedvetten zoals cholesterol) en glucosemetabolisme. Ook is Akkermansia in staat aangeboren immuunreacties te moduleren.

Akkermansia en gewichtsverlies

Sinds de ontdekking van Akkermansia is het aantal wetenschappelijke publicaties over deze darmbacterie geëxplodeerd. Van een onbekende naam naar één van de meest onderzochte micro-organismen in de darmflora. Onlangs is Akkermansia weer onder de aandacht gekomen, in relatie tot overgewicht en obesitas.

Zo hebben de onderzoekers van Universiteit Maastricht (UM) en Wageningen University (WU) recentelijk een veelbelovende ontdekking gedaan. Zij hebben ontdekt dat Akkermansia kan helpen om gewicht beter op peil te houden na afvallen.

Uit een nieuwe klinische studie blijkt dat specifiek Akkermansia kan helpen in de strijd tegen overgewicht. Zij ontdekten dat hogere aantallen van Akkermansia in de darm, kan helpen om gewichtstoename na een dieet te beperken. De resultaten zijn gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Medicine.

Veel mensen worstelen met gewichtstoename na succesvol afvallen. Vaak komt (een deel van) hun gewicht weer terug. Het lichaam past zich aan en probeert het oude gewicht te herstellen, wat een ‘baseline’ of homeostase was.

Daarom is het belangrijk om manieren te vinden om het gewicht stabiel te houden, ná een dieet.

Akkermansia effectief als supplement bij overgewicht

In de studie deden 90 volwassenen met overgewicht of obesitas mee. Ze vielen gemiddeld 11 kilo af na een streng dieet van 8 weken. Nadien volgden zij 24 weken lang een gezond voedingspatroon. Tijdens deze tweede fase kreeg de helft van de deelnemers dagelijks een Akkermansia supplement in gepasteuriseerde (niet-levende) vorm. De andere helft kreeg een placebo.

De resultaten waren positief: de deelnemers die het supplement kregen wisten hun gewichtsverlies beter te behouden. Ze kwamen significant minder aan dan de groep zonder supplement. Gemiddeld resulteerde dit in ongeveer 3 kg extra gewichtsverlies na 24 weken, in vergelijking met de placebogroep.
Opvallend was dat ongeveer 40% van de deelnemers met het supplement zelfs nòg verder afviel, terwijl dit in de placebogroep amper voorkwam.

Gezond gewicht behouden met Akkermansia

De wetenschappers denken dat de bacterie op verschillende manieren helpt:

1. Het lichaam lijkt iets meer energie kwijt te raken via de ontlasting.
2. Vetweefsel vertoont minder ontstekingsactiviteit en een actievere stofwisseling.
3. Insulinegevoeligheid wordt beter behouden, wat belangrijk is voor de bloedsuikerregulatie.

De effecten waren het sterkst bij de mensen die van nature lage aantallen Akkermansia in hun darmen hadden. Na 6 maanden was deze groep ongeveer 5 kg meer afgevallen dan mensen met van nature hoge aantallen Akkermansia in de darm. Het verbeteren van de gezondheid bleek ook het groots bij de groep met de lage aantallen Akkermansia.

“De vinding dat mensen met een laag niveau van deze darmbacterie de beste respons geven is goed nieuws”, zegt Willem M. de Vos, emeritus-hoogleraar Microbiologie aan de Wageningen University die dit effect van Akkermansia ontdekte. “Dat zijn juist vaak mensen die overgewicht hebben.”

Obesitas behandelen met Akkermansia

Het effect van het Akkermansia supplement op obesitas en overgewicht is géén vervanging voor een gezonde levensstijl, hebben de onderzoekers van Wageningen University benadrukt. De resultaten laten wel zien dat deze bacterie mogelijk een extra hulpmiddel kan zijn voor een langdurig gezond gewicht. “Onze resultaten tonen aan dat deze darmbacterie in de context van een gezonde voeding bij kan dragen aan een betere controle van het lichaamsgewicht”, zegt Ellen Blaak, hoogleraar Humane Biologie in Maastricht. “Daarmee kan het dagelijks toedienen van supplementen met deze bacterie een goede strategie zijn voor preventie en behandeling van obesitas.”

Hoe werkt Akkermansia?

De werking van Akkermansia zit niet specifiek in de bacterie zelf, maar in de eiwitten op het buitenmembraan. Een van de best onderzochte eiwitten is Amuc_1100. Het eiwit speelt een rol in de vorming van ‘pili’, kleine uitsteeksels waarmee de bacterie zich kan aanhechten in de slijmlaag van de darm.

Het eiwit Amuc_1100 communiceert met een receptor genaamd Toll Like Receptor 2 (TLR 2). Deze receptor speelt een belangrijke rol bij het in stand houden van een gezonde darmbarrière. Door de interactie van Amuc_1100 met TLR 2 wordt de darmwand versterkt, wat de passage van ongewenste stoffen voorkomt. Zo hebben giftige endotoxines zoals lipopolysacchariden (LPS) geen kans om via de darmwand in de bloedbaan terecht te komen. Dit voorkomt het ontstaan van laaggradige ontstekingen.

Het is opvallend dat het eiwit Amuc_1100 stabiel blijft na pasteurisatie. Onderzoekers vermoeden dat door pasteurisatie de toegankelijkheid van dit eiwit zelf wordt vergroot, doordat de celwand opent zonder dat de eiwitstructuur beschadigt. Dit verklaart waarom gepasteuriseerde Akkermansia in studies minstens zo effectief blijkt te zijn als supplement, als de levende variant.

Akkermansia als supplement

Levende Akkermansia is in de EU is niet toegestaan als voedingssupplement. De gepasteuriseerde vorm verdient sowies de voorkeur, omdat de bacterie dan wordt gedood, maar het buitenmembraan volledig intact blijft . Zo blijft de interactie van Amuc_1100 met de darmwand mogelijk.

Een ander voordeel is dat levende Akkermansia zeer gevoelig is voor vocht en zuurstof. De gepasteuriseerde vorm als supplement is echter stabiel bij kamertemperatuur, vereist geen koeling en het behoudt de positieve eigenschappen tijdens transport en opslag.

Akkermansia verhogen: voeding heeft de voorkeur

Het inzetten van Akkermansia als supplement kan ondersteunend zijn bij de behandeling van obesitas. Het heeft echter de voorkeur om Akkermansia via de voeding te verhogen, omdat u op deze manier de gezondheid van uw darmmicrobioom in bredere zin versterkt.

Gezonde voeding en een gevarieerd eetpatroon verbeteren de algehele darmflora en geveneen grotere diversiteit aan verschillende bacterie stammen. Een hoge diversiteit aan bacteriën geeft een sterke, weerbare darm wat leidt tot:

• Volledige vertering van voedsel
• Goede opname van voedingsstoffen
• Productie van gunstige metabolieten, neurotransmitters en vitaminen
• Minder ontstekingen en gifstoffen
• Hoge immuniteit of ‘weerstand’

Akkermansia komt in tegenstelling tot andere darmbacteriën, zoals Lactobacillus en Bifidobacterium, niet van nature voor in onze voeding. Er bestaan geen voedingsmiddelen die rijk zijn aan Akkermansia. Dat betekent dat je Akkermansia niet kunt binnenkrijgen door bepaalde voedingsmiddelen te eten. Het is belangrijk om met de juiste voedingsmiddelen een omgeving te creëren in de darm, waarin Akkermansia zich thuis voelt en goed kan groeien.

Het microbioom wordt voor een groot deel beïnvloed door wat je dagelijks eet. Met een eetpatroon rijk aan polyfenolen, prebiotische- en voedingsvezels krijg je een gunstige samenstelling van het microbioom. Hiermee creëer je een gunstig milieu, waarin Akkermansia in aantallen kan toenemen.

Akkermansia verhogen met gezonde voeding

• Zorg voor een goede variatie aan prebiotische vezels in uw dagelijkse eetpatroon. Ze dienen als voedingsbron voor verschillende gunstige darmbacteriën. Zo dragen ze bij aan een gezond darmmicrobioom en ondersteunen ze indirect de groei van Akkermansia.
• Groenten en fruit zijn rijk aan polyfenolen, dit zijn natuurlijke plantaardige stoffen met antioxidatieve eigenschappen. Een eetpatroon rijk aan polyfenolen geeft een gunstige samenstelling van het microbioom, waaronder een grotere hoeveelheid van Akkermansia.
• Oligosachariden zijn complexe koolhydraten die voorkomen in groenten, fruit en sommige zuivelproducten. Het zijn prebiotische voedingsstoffen, ook wel glyconutriënten genoemd, en ze worden in de dikke darm gefermenteerd door darmbacteriën. Hierdoor kunnen ze bijdragen aan een goede omgeving voor Akkermansia.

Vanuit uw keuken kunt u zelf werken aan hoge aantallen Akkermansia in de dikke darm, door een ruime variatie van groenten, fruit en vezels in uw dagelijkse eetpatroon.

Zie hieronder een uitgebreid overzicht met voedingsmiddelen die de groei van Akkermansia kunnen ondersteunen:

Voedingsmiddel- Werkzame stof – Waarom het gunstig is voor Akkermansia.

Artisjok, asperges Inuline, FOS Levert fermenteerbare fructanen, stimuleert microbiële fermentatie.
Ui, prei, knoflook Inuline, FOS Fermentatie van fructanen in de dikke darm, creëren een gunstige microbiële omgeving.
Haver (mout of vlokken) β-glucanen, oplosbare vezels β-glucanen worden gefermenteerd tot SCFA’s, gunstige beïnvloeding van de microbiële omgeving
Gerst β-glucanen Rijk aan fermenteerbare β-glucanen; ondersteunt productie van microbiële metabolieten.
Groene banaan Resistent zetmeel Resistent zetmeel bereikt de dikke darm en wordt gefermenteerd; kan Akkermansia en andere gunstige bacteriën ondersteunen.
Afgekoelde aardappelen Resistent zetmeel Na koken en afkoelen ontstaat meer resistent zetmeel dat de dikke darm bereikt.
Afgekoelde rijst Resistent zetmeel Afkoeling verhoogt de hoeveelheid resistent zetmeel en daarmee het fermenteerbare substraat voor het microbioom.
Peulvruchten (linzen, kikkererwten, bonen)  Resistent zetmeel, GOS, oplosbare vezels Combinatie van verschillende prebiotische substraten; stimuleert fermentatie en ondersteunt SCFA-productie
Bosbessen, zwarte bessen Anthocyaninen, polyfenolen, vezels Zeer rijk aan anthocyaninen. Worden door het microbioom gemetaboliseerd en beïnvloeden de microbiële samenstelling, waaronder Akkermansia,.
Frambozen, aardbeien Ellagitanninen, anthocyaninen, vezels Combinatie van polyfenolen en vezels; leveren zowel microbiële metabolieten als fermentatie-substraat.
Granaatappel Ellagitanninen, ellaginezuur Interessante polyfenolbron; microbiële omzetting levert urolithinen en kan Akkermansia ondersteunen.
Cranberry Proanthocyanidinen, anthocyaninen Polyfenolrijk; verschillende studies laten veranderingen in Akkermansia en andere gunstige bacteriën zien.
Druiven Resveratrol, anthocyaninen, flavonoïden Polyfenolen kunnen de microbiële samenstelling en metabolieten beïnvloeden.
Rode druivenschil Resveratrol, anthocyaninen Hoge concentratie polyfenolen; belangrijk voor microbiële modulatie.
Appel Pectine, flavonoïden Pectine is een fermenteerbare vezel; flavonoïden leveren aanvullende polyfenolen.
Peer Pectine, polyfenolen Pectine ondersteunt fermentatie en de vorming van microbiële metabolieten.
Kiwi Pectine, polyfenolen, vezels Levert oplosbare vezels en polyfenolen; ondersteunt een gevarieerd microbioom.
Groene thee EGCG en andere catechinen Catechinen beïnvloeden de microbiële samenstelling en worden gedeeltelijk door darmbacteriën gemetaboliseerd.
Noten (Walnoten, pecan, amandelen, pistache) Ellagitanninen, polyfenolen, flavonoïden, vezels, ALA Combinatie van polyfenolen en vezels; meer microbiële modulatie.
Lijnzaad Mucilage, lignanen, vezels, ALA Fermenteerbare vezels en lignanen worden door microbiota omgezet; ondersteunt een gunstige darmomgeving.
Chiazaad Oplosbare vezels, mucilage Vormt een vezelrijke matrix die fermentatie-substraat levert.
Extra vierge olijfolie Polyfenolen, oleuropeïne-achtige fenolen Polyfenolen kunnen de microbiële samenstelling beïnvloeden
Groene groenten Vezels, polyfenolen Diverse vezels en plantaardige bioactieve stoffen; bevorderen microbiële diversiteit.
Broccoli Glucosinolaten, vezels, polyfenolen Microbiële omzetting van glucosinolaten en vezelfermentatie kunnen het darmecosysteem beïnvloeden.
Rode kool Anthocyaninen, vezels Zeer rijk aan anthocyaninen en fermentatiebare vezels.
Biet Betalaïnen, polyfenolen, vezels Polyfenolen en vezels ondersteunen microbiële diversiteit; indirect gunstig voor Akkermansia.
Wortel Pectine, carotenoïden, vezels Pectine en vezels leveren fermentatiesubstraat; carotenoïden zijn aanvullende bioactieve stoffen.
Pompoen Pectine, polysachariden, carotenoïden Vezels en complexe koolhydraten kunnen microbiële fermentatie ondersteunen.
Zoete aardappel Resistent zetmeel, vezels Vooral wanneer gekookt en afgekoeld ontstaat er meer resistent zetmeel.

Belangrijk om te vermelden is het voorzichtig opbouwen van de FOS en GOS vezels. Deze vezels hebben een gunstige werking op het darmmicrobioom, maar geven bij veel mensen een hoge gasproductie. Vooral bij mensen met bestaande, complexe buikklachten is het slim om slechts (zeer) kleine hoeveelheden van deze vezels te nemen. GOS en FOS worden vaak als prebiotische vezels toegevoegd aan probiotica, wat onbedoeld kan bijdragen aan meer buikklachten.

Lees meer over resistent zetmeel als goede vezel voor de darm.

Waarom een goede urolithine productie belangrijk is voor de darm.

Gerechten om Akkermansia te verhogen

Hieronder ziet u een aantal voorbeelden van eenvoudige en smakelijke gerechten die een gunstige samenstelling hebben van voedingsvezels, polyfenolen en een goede productie van korteketen vetzuren geven. Zo weet u dat Akkermansia en andere positieve darmbacteriën kunnen groeien, omdat ze goed worden gevoed.

• Aardappelsalade van gekookte en afgekoelde aardappels.
• Haverpap (hele korrel, vlok of mout) met gehakte amandelen, lijnzaad en blauwe bessen.
• Salade van gekookte biet, met rucola, walnoten, granaatappelpitjes en olijfolie.
• Kokosyoghurt met chiazaad en cranberry.
• Quinoasalade met asperges.
• Appelcompote met fijngehakte pecannoten.

Maaike Soetermans, Natuurdiëtist