skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Boek: Het brein in je Buik

Het brein in je buik - Justin SonnenburgZe zijn sinds jaren betrokken bij het onderzoek naar het menselijk microbioom en zijn betekenis voor onze gezondheid en ziekten. Het microbioom is de complete collectie van micro-organismen die op en in het lichaam wonen plus het genetische materiaal dat zij bij zich dragen. Overal in onze lichaamsopeningen en –holten blijkt het te krioelen van de bacteriën. Omdat de overgrote meerderheid zich in de (dikke) darm bevindt is de focus van hun onderzoek gericht op het darmmicrobioom.

Het microbioom als onderzoeksgebied

Op dit moment is onderzoek naar het menselijk microbioom een van dé onderzoeksgebieden binnen de medische wetenschap. De inzichten die voortkomen uit dit onderzoek veranderen het begrip van de fysiologie en pathologie totaal en houden een grote belofte in zich voor het verbeteren van de gezondheid en het op nieuwe manieren omgaan met ziekten.

Bacterie- en schimmelsoorten die in de darmen leven kunnen zowel ontstekingen in het lichaam voorkómen als erger maken, ons beschermen, dan wel vatbaar maken voor allergieën, auto-immuunziekten en overgewicht. Ze kunnen zelfs van invloed zijn op ons geestelijk functioneren en emotioneel welzijn.

De vier veranderingen die het microbioom hebben beïnvloed

De auteurs richten zich op de enorme veranderingen die hebben plaatsgevonden in het microbioom gedurende de afgelopen decennia. Dat zijn de factoren in de westerse leefstijl die een grote destructieve invloed hebben op het microbioom zoals:
– de enorme toename van consumptie van industrieel bewerkt voedsel,
– het wijdverbreid gebruik van medicijnen waaronder antibiotica,
– de toename van het aantal keizersneden,
– het toenemend gebruik van flessenmelk bij zuigelingen.

In dit boek wordt uit de doeken gedaan hoe al deze factoren hebben bijgedragen aan ingrijpende veranderingen in het menselijk microbioom en hoe deze veranderingen mede hebben bijgedragen aan de stijging van tal van chronische ziekten zoals astma, autisme, inflammatoire darmziekten, auto-immuunziekten en kanker. De schrijvers gaan uitgebreid in op deze veranderingen en komen in dit boek met advies hoe het tij te keren.

De evolutie van het darmmicrobioom gedurende miljarden jaren

Het echtpaar doet uit de doeken hoe ons huidige (darm)microbioom het product is van een microbiële evolutie van miljarden jaren. De mens is, in tegenstellen tot de micro-organismen, een relatief nieuwe bewoner van onze planeet. Als we de geschiedenis van de aarde vergelijken met een dag van 24 uur waarbij de aarde om middernacht ontstond verschijnen de bacteriën iets na 4 uur ’s nachts. Terwijl de mens pas enkele seconden voor het einde van de dag het levenslicht ziet. Zonder microben zouden er geen mensen zijn.

Aan de orde komt hoe ons microbioom zich heeft geëvolueerd. Vanaf de eerste mens, de oer-eva, zo’n tweehonderdduizend jaar geleden tot de moderne hedendaagse mens. Het menselijk microbioom dat via de vaginale geboorte van moeder op dochter, van generatie op generatie, werd doorgegeven. Gedurende ontelbare generaties hebben bacteriën en andere micro-organismen zich aangepast aan de aldoor nieuwe leefomstandigheden van de gastvrouw.

Moeder geeft microbioom door

Het microbioom wordt doorgegeven door de moeder. Vóór de geboorte is het maagdarmkanaal van de baby min of meer steriel. Zodra de baby de baarmoeder verlaat start haar levenslange relatie met micro-organismen. De huid en slijmvliezen van de boorling worden gedurende de reis door het geboortekanaal gekoloniseerd met microben die leven in de vagina van de moeder. De baby wordt echter tijdens de geboorte ( vaak, maar niet altijd) met het gezicht in de vrijgekomen ontlasting van de moeder geduwd, waardoor een tweede enting van bacteriën plaatsvindt.

Vanuit onze afkeer voor poep lijkt dit misschien niet zo hygiënisch, maar zowel de fecale als de vaginale bacteriën zijn van het grootste belang voor de opbouw van de microbiële wereld op de huid en slijmvliezen van het kind. Het kind erft naast de helft van de genen van de moeder ook haar microbioom.

Deze bacteriën moeten zich vervolgens aan de nog dunne, kwetsbare en onregelmatige slijmlaag aan de binnenkant van de darm vestigen. Direct na het contact van het slijmvlies met essentiële bacteriën, onder andere van de Lactobacillus-familie, start de bekleding van de 400 m2 darmslijmvlies met een dikke slijmlaag. Door deze gigantische klus worden de darmslijmvliescellen op veilige afstand gebracht van eventueel binnengekomen kwaadwillende micro-organismen.

Deze eerste ontmoeting tussen het darmslijmvlies en de darmflora is van cruciale invloed op de kwaliteit van het slijmvlies én de ontwikkeling van het darmmicrobioom. Deze eerste bacteriën hebben de taak de zuurstof in de darm van de pasgeboren baby te consumeren om zo daar een zuurstofvrije omgeving te creëren. Deze vroege bacteriële kolonisten bewerken als het ware het land zodat de omgeving klaar wordt gemaakt voor een nieuwe lichting anaerobe bacteriën, darmflora die goed gedijt in de afwezigheid van zuurstof. Dit is de start van een levenslange, voor beide partijen winstgevende, samenwerking.

Ook de ontwikkeling van enorme hoeveelheden immuun- en zenuwcellen in het darmslijmvlies maakt onderdeel uit van deze klus. Als dit niet optimaal verloopt leidt dit bij de baby tot een onvoldoende ontwikkeling van het immuun- en zenuwstelsel.

Microbioom en industriële evolutie

Vanaf de 150.000 à 200.000 jaar dat er mensen leven op onze planeet, hebben ze de langste tijd hiervan geleefd als jager-verzamelaars. Het microbioom van deze mens werd gevoed uit dat wat ze aten door jacht op wild en gevogelte en het verzamelen van vaak zure, bittere en vezelige plantmaterialen zoals bessen, klein fruit, honing, noten, zaden, paddenstoelen, wilde kruiden en knollen, de ondergrondse opslagplaats van planten. Inclusief de bodembacteriën waar we bij het verzamelen van knollen en dergelijke mee in contact kwamen.

De komst van de landbouw, zo’n twaalfduizend jaar geleden, zorgde voor een ingrijpende verandering in het voedingspatroon van de mens. Op het dagmenu kwamen veredelde fruit- en groentensoorten die zoeter en minder vezelig waren dan hun voorgangers, evenals granen, zaden van grassen, zoals tarwe en rijst die men op het land verbouwde, alsmede vlees, zuivelproducten en eieren van dieren die naast gras ook granen te eten kregen.

Met de komst van de industriële revolutie zo’n vierhonderd jaar geleden zijn we steeds meer massaal geproduceerd voedsel gaan consumeren. Na de Tweede wereldoorlog nam de voedingstechnologie een enorme vlucht. Hetgeen van grote invloed is geweest op de gezondheid van de mens en ook haar microbioom. Het verse voedsel bij kruidenier, groentenman, slager, bakker en melkboer maakte plaats voor verpakte, ingeblikte, gesteriliseerde en gepasteuriseerde levensmiddelen die en masse in fabrieken werden bereid.

Aantasting van levensmiddelen door micro-organismen kon door deze industriële ontwikkelingen worden voorkomen door chemische conserveringsmiddelen, bestrijdingsmiddelen, verhitting en bestraling. Met als gevolg dat de mens steeds meer voedsel binnenkreeg dat zijn (verse) uiterste verkoopdatum al lang is gepasseerd, z’n vitaliteit heeft verloren, veel te zoet is en van vezels en nutriënten is ontdaan. We krijgen hierdoor steeds minder (bodem)bacteriën en vezelrijke, verse, vitale producten binnen, terwijl die van levensbelang zijn voor het behoud van de microbiële bewoners van het lichaam.

Het Westerse voedingspatroon verschilt enorm van wat we gedurende het grootste deel van de evolutionaire geschiedenis hebben gegeten. De darmmicrobiota is door deze grote veranderingen in een voedingsachtbaan terecht gekomen en heeft zich getracht aan te passen. Wat onder andere inhoudt dat ook bacteriesoorten die ooit in overvloed aanwezig waren in het verteringskanaal nu compleet zijn verdwenen. Anderzijds maken steeds meer bacteriën die goed gedijen op het huidige industriële voedsel een steeds groter deel uit van onze microbiota. En dat is niet direct een gunstige ontwikkeling.

Het lichaam als een buis met bacteriën

De Sonneburg’s schetsen het lichaam als een buis, aan de binnenkant bekleed met slijmvlies, die loopt van mond tot anus. Via de mond gaat het voedsel de buis in en wordt verteerd en afgebroken tot zodanige kleine eenheden dat ze kunnen worden opgenomen en verteerd. Wat niet kan worden verteerd komt er aan de andere kant weer uit. In dit opzicht verschillen we niet veel van een worm aldus de Sonnenburg’s.

In tegenstelling tot de worm heeft ons kanaal echter onderdelen die de buis kunnen voeden en beschermen. Zo hebben wij benen om voedsel te vinden, armen om naar voedsel te reiken, zintuigen en een brein om meer eten te vinden en de buis te beschermen en geslachtsorganen om ons voort te planten en daardoor nieuwe buizen te maken die een habitat bieden voor bacteriën om zich er te vestigen.

Dit klinkt misschien ridicuul, maar de schrijvers opperen ook de vraag wie ‘wij’ nou eigenlijk zijn, gezien het feit dat ons genetisch materiaal maar voor 10% bestaat uit DNA afkomstig van paps en mams, en voor 90% uit DNA van onze darmbacteriën. Dit laatste kregen we dus via de vaginale geboorte cadeau via onze moeder. Het genetisch materiaal van de darmbacteriën blijkt een veel grotere invloed op ons hele doen en laten te hebben, dan men tot voor kort dacht.

Vertering en micro-organismen

Voordat het voedsel in het kanaal het leeuwendeel van de microben in de dikke darm tegenkomt moet het eerst door een bad van zuur, gal en enzymen om zo voedingsstoffen aan het voedsel te onttrekken waarna het via het darmslijmvlies het bloed in gaat . In de 5 meter lange dunne darm is het aantal microben relatief klein, slechts 50 x 10 ^6 per theelepel inhoud. Dat wat niet in de dunne darm wordt verteerd wordt in een slakkengang de dikke darm in geduwd.

Hier komen de onverteerde voedselkliekjes in contact met een dichte vraatzuchtige gemeenschap microben die we microbiota noemen. De massa in de donkere, zuurstofarme, vochtige grot die we de dikke darm noemen bevat per theelepel 50 x 10^10 microben. Meer dan duizenden verschillende soorten. De microbiota tiert welig op de plantaardige polysacchariden die we kennen als voedingsvezels. Alles wat de bacteriën niet kunnen verteren, zoals zaden en de buitenkant van maiskorrels, worden zo’n 24 tot 72 uur nadat het de mond in ging uitgescheiden. Deze uitwerpselen bevatten voor bijna de helft dode en levende bacteriën. Ze laten voldoende collega’s achter om te zorgen dat de buis dichtbevolkt blijft.

In het boek komen aan bod waar de 2 kilo microbioom, een orgaan groter dan je hersenen, zich mee voedt en de sturende invloed ervan op het immuunsysteem, de stofwisseling en het zenuwstelsel. Ook komt de destructieve invloed van de moderne samenleving op de microbiota aan bod. En de rooskleurige toekomst van de therapeutische aanpak van allerlei welvaartsziekten nu men door recente onderzoeken wereldwijd steeds meer een relatie ontdekt tussen de microbiota en deze ziekten en aandoeningen.

Poeptransplantatie

Ook de behandeling van een problematische darmmicrobiota door het transplanteren van ontlasting, in de volksmond ‘poeptransplantatie’ genoemd, komt aan bod. De achteruitgang van de microbiota bij het ouder worden en hoe deze te optimaliseren is ook een groot onderwerp in dit boek.
Een van de eigenschappen van de darmbacteriën is dat ze op chemische wijze stukjes, voor darmenzymen onverteerbare voedingsvezels kunnen afbreken en omzetten in voor onze gezondheid essentiële stoffen.
Het goed voeden van deze darmbacteriën zodat de diversiteit van de darmbacteriën verbetert waardoor de bacteriële fermentatie, nodig voor onder andere een goed functionerend darmslijmvlies, blijkt dan ook een van de belangrijkste manieren te zijn om onze gezondheid, en dat van ons nageslacht, te onderhouden.

Een microbioomvriendelijke voeding

De darmbacteriën kan men koesteren door de voeding te verbeteren. Dat kan ten eerste door, blijvend, meer Microbiota Accessible Carbohydrates (MAC’s) gedurende de dag te eten. Waardoor het microbioom een optimale hoeveelheid MAC’s kan fermenteren tot stoffen die van belang zijn voor het darmslijmvlies, maar ook voor het immuunsysteem, hart en vaten, zenuw- en hormoonstelsel.

Bij een tekort aan MAC’s in de voeding eten de darmbacteriën de MAC’s die in de beschermende darmslijmlaag zitten. Met als gevolg dat deze laag in gevaar komt. Een MAC-rijk dieet met een gevarieerd assortiment koolhydraten uit groenten, fruit, peulvruchten en granen helpt om het aantal microben te verhogen om zo een diverse en stabiele bacteriegemeenschap te creëren. Die goede bescherming kan bieden tegen binnendringende pathogenen en lichaamsvreemde stoffen.

De auteurs adviseren, op basis van de voedingsrichtlijnen van het Amerikaanse ministerie van Landbouw, om dagelijks ongeveer 33 tot 39 gram voedingsvezels uit verschillende bronnen te consumeren. In een bijlage van het boek vindt u een advies voor een meer gepersonaliseerde hoeveelheid vezels, gebaseerd op geslacht en leeftijd, en tevens een weekmenu met voorbeeldmaaltijden.

Een tweede belangrijk onderdeel van een darmbacterievriendelijke voeding is het in beperkte mate eten van vlees. Met name rood vlees bevat L-carnitine dat door darmbacteriën kan worden omgezet in trimethylamine-N-oxide (TMAO) wat bij een langdurig hoog gehalte de kans op hart- en vaatziekten kan vergroten. De Sonneburg’s adviseren daarom het eten van met name rood vlees te beperken. Hun advies is de meeste dagen vleesloos te eten.

Een derde pijler voor een vriendelijke voeding voor het microbioom is het beperken van verzadigde dierlijke vetten. De darmbacterien die hierop floreren zijn de pathobionten (=) die ontstekingen in de darm kunnen veroorzaken. In hun voorbeeldmenu’s en recepten is de gebruikte vetbron olijfolie.
De vierde component van een goede voeding voor het microbioom is het eten van gunstige bacteriën. Deze zitten in gefermenteerd voedsel zoals ongezoete yoghurt, kefir en gefermenteerde groenten zoals tafelzuur en zuurkool. Het voedingsadvies is om dagelijks in ieder geval één probiotisch product te gebruiken.

Vanuit de gedacht dat er geen ‘one-size-fits-all’ probioticum bestaat raden de auteurs aan om hiermee te experimenteren totdat men een goed individueel probioticum heeft gevonden. Probiotica waar u een pijnlijke, opgeblazen gevoel of spijsverteringsproblemen van krijgt zijn geen goede match voor uw darm of microbiota. In het ideale geval zorgen probiotica voor een regelmatige stoelgang, waarbij u makkelijk naar het toilet kunt. Het kan echter, aldus de auteurs, even duren voordat de probiotica voor een merkbaar positieve verandering zorgen.
Anke Gooskens

Commentaar Natuurdietisten Nederland

Laboratoriumtesten urine bloed ontlasting en speekseltesten Wij werken samen met het grote Duitse laboratorium Ganzimmun (leverancier van Medivere laboratorium zelftesten). Medivere levert laboratorium diagnostische diensten waarbij de conventionele geneeskunde als ook aanvullende (complementaire) medische diagnostica en therapieën optimaal worden gecombineerd.

 

Op onze pagina over voedings- en laboratoriumtesten kunt u alle Medivere zelftesten bekijken en zelf bestellen.

Darm Microbioom ontlastingtest

Darm Microbioom ontlastingtestVerkoopprijs (incl. BTW): € 129,95
Koop deze test op Yours-Healthcare.nl
Microbiologische bepaling van de samenstelling van de menselijke darmflora ter beoordeling van de invloed van de darmbacteriën op het ontstaansrisico van microbioom-geassocieerde aandoeningen.

Het intestinaal microbioom, het geheel van alle in de darm gekoloniseerde micro-organismen, is voor de gezondheidstoestand van de mens van essentieel belang.

Verstoringen van het microbioom (dysbiose), een verminderde diversiteit of overgroei kunnen ook als risicofactoren voor tal van ziekten in aanmerking komen. Deze omvatten verstoorde peristaltiek (diarree resp. obstipatie), prikkelbare darm syndroom, metabole aandoeningen zoals Diabetes Mellitus, cardiovasculaire ziektes, adipositas of vetstofwisselingsstoornissen, auto-immuunziektes zoals allergieën of psoriasis, chronische ontstekingen van de darm (Colitis Ulcerosa resp. Morbus Crohn), kwaadaardige ziektes of zelfs neurologisch-psychiatrische aandoeningen. De basis voor deze waargenomen processen kan van verschillende aard zijn. Dit kunnen wisselwerkingen tussen receptoren van de epitheel- en immuuncellen van het darmslijmvlies en de producten van het bacterieel metabolisme zoals kortketenige vetzuren of lipolysacchariden zijn.

Bovendien vormt het merendeel van de bacteriële genen in de menselijke darm een zogenaamd kernmicrobioom. Dit kernmicrobioom kan per dominerende bacteriesoort in drie enterotypes onderverdeeld worden.

De tot nu toe geldende standaard van de microbiologische ontlastingsdiagnostiek omvat echter slechts een paar anaërobe bacteriën. Deze bacteriëngroep is echter goed voor meer dan 99% van de soorten ontlastingsflora.

Een nieuwe analysemethode die is gebaseerd op de Next-Generation-Sequencing (verzamelnaam van technieken die snel en relatief goedkoop de volledige volgorde van de menselijke DNA-code kunnen bepalen), maakt nu het onderscheiden van bijna alle tot nu toe bekende darmbacteriën en significant betere risicobeoordeling met betrekking tot de geassocieerde aandoeningen mogelijk.

Indicaties:

– Overgewicht
– Abdominale klachten
– Klachten na antibiotica
– Diarree resp. Obstipatie
– Onderzoek van de darmdysbiose
– Risicobeoordeling van bacteriegeassocieerde aandoeningen
– Algemene gezondheidspreventie