skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

(Vlier)bessen en vlierbloesem

Veel bessen waaronder de zwarte bes (Ribes Nigrum), vlierbes (Sambucus Nigra), de braam en de bosbes zijn rijk aan Anthocyaninen. Anthocyaninen remmen de activatie van NF-κB en dus de inflammatoire respons. De plasmaconcentraties van de ontstekingsbevorderende cytokinen IL-4, IL-8 en IL-13 en IFN-alfa dalen. Anthocyaninen kunnen een rol spelen in de preventie en behandeling van chronische inflammatoire aandoeningen door remming van NF-κB en een daling van allerlei ontstekingsmediatoren.

Ribes Nigrum

Een andere naam voor Ribes nigrum is de zwarte aalbes of zwarte bes. Deze behoort tot de familie van de Glossulariaceae. De Ribes nigrum struik is inheems in Europa en delen van Azië en is vooral populair in Oost-Europa en Rusland.
De toepasbare delen van de Ribes nigrum zijn de olie, bessen, bloem en blad. De bessen bevatten de anthocyanidinen delfinidine-3-rutinoside, cyanidine-3-rutinoside en delphinidine-3-glucoside. Maar deze anthocyanidinen lijken niet goed te worden geabsorbeerd (1). Ze worden in de urine uitgescheiden na eten van de bessen (2). Zwarte bessen verhogen de bloedspiegels met quercetine (remt ontstekingen) (3).

De olie wordt verkregen door het persen van de zaden in het fruit van zwarte bessen. Ribes nigrum zaadolie en ook het extract van de bladeren bevat 6% tot 19% gamma-linoleenzuur (GLA), een omega-6 vetzuur, en 13% tot 15% alfa-linoleenzuur (ALA), een omega-3 vetzuur (4,5.6)). GLA kan gunstig zijn voor mensen die niet in staat zijn om cis-linoleenzuur te metaboliseren tot GLA, en tot adequate prostaglandine E1 (PGE-1).

Mensen die hier niet toe in staat zijn hebben een onevenwichtige verhouding tussen inflammatoire en niet-inflammatoire prostaglandines. GLA is in staat deze verhouding te verbeteren en ontstekingen te verminderen (6). Uit onderzoek blijkt dat de olie de productie van enkele cytokinen (IL-13, IL-1β en TNF-α) verlaagt, en vermindert in vivo de ochtendstijfheid bij mensen met reumatoïde artritis.

Anthocyaninen

Anthocyaninen uit zwarte aalbessen en bosbessen oefenen een ontstekingsremmende activiteit uit bij dagelijkse inname van 300 mg. Onderzoek toont aan dat anthocyaninen een rol kan spelen in de preventie en behandeling van chronische inflammatoire aandoeningen, omdat het een daling geeft van allerlei ontstekingsmediatoren (7-10).

Anthocyanidinen van zwarte aalbessen verminderen oxidatieve stress bij inspanning: o.a. minder carbonylproteïnen in het plasma. Men stelt ook een daling vast van de ontstekingsbevorderende cytokines TNF-alfa en IL-6 in plasma verzameld na inspanning. Daarnaast bevatten de bessen van Ribes nigrum allerlei actieve stoffen die gunstig kunnen zijn voor onze ogen.
Proanthocyanidinen van Ribes nigrum verminderen de door IL-4 en IL-13 gestimuleerde secretie van ontstekingsbevorderende chemokines. IL-4 en IL-13 zijn bekende ontstekingsfactoren bij o.a. atopische astma.

Anthocyaninen verbetert de doorbloeding in de oogzenuwknop en de retina (netvlies). Ribes nigrum rijk aan anthocyaninen uit kan bijdragen aan een vertraging en het voorkomen van glaucoom en kunnen een waardevolle aanvulling zijn bij antiglaucoom medicatie (11, 12). Gedurende een maand 250 ml bessensap bij het ontbijt en 250 ml bij het avondeten drinken geeft daling van C-reactief proteïne (CRP) met 11% en van fibrinogeen met 3%.

De referentiedrank deed het CRP- en het fibrinogeengehalte toenemen met respectievelijk 13% en 2%. Een verhoogd gehalte aan CRP en fibrinogeen wordt in verband gebracht met perifere arteriële aandoeningen, een verhoogd risico op myocardinfarct, beroertes en cardiovasculaire ziekten.

Vlierbes en vlierbloesem

De gewone vlier, Sambucus nigra L is een hoge struik die algemeen voorkomt in wallen, de duinen en op ruderale terreinen. Hij bloeit in juni en juli, de vruchten verschijnen in augustus en september.
De vlierbes heeft veel gezondheidseigenschappen die momenteel weer helemaal herontdekt worden (13-20).

Vlierbessen worden al eeuwenlang uitwendig gebruikt om wonden mee te behandelen. Zowel de bloemetjes als de vruchtjes helpen mee om keelontstekingen en griep te genezen. Van vlierbes wordt door wetenschappers vermoed dat het antivirale eigenschappen heeft en anti-ontstekend werkt.

Voor vlierbes wordt gewaarschuwd dat je er geen onrijpe vruchten van mag eten omdat er cyanide in kan zitten. Van cyanide moet je echter erg veel eten om iets van het gif te merken. De rijpe vlierbesjes worden gekookt zodat ze geen cyanide meer bevatten. Vlierbessen worden in Nederland niet al te veel gegeten maar in andere Europese landen des te meer. In vlierbessen zitten net als de Ribes Nigrum veel anthocyaninen.

In het verleden werd vlierbloesem voor allerlei doeleinden gebruikt. Trosjes werden binnenshuis opgehangen om vliegen te weren. Ze werden verwerkt in het beslag van cake en gebak om de smaak ervan te verbeteren.
Snij de vlierbloesemtrossen in zijn geheel af met nog ongeveer 5 cm steel eraan. Controleer of de trossen vrij zijn van insecten en gooi aangetaste exemplaren weg. Was de bloemen echter niet, want daardoor zal veel van de geurigheid verdwijnen. Pluk de trossen de laatste weken van juni of in de eerste dagen van juli.

Recept vlierbloesemlimonade

Meng 2 liter verse vlierbloesem met 2 liter water. Voeg een in plakjes gesneden citroen of sinaasappel toe. Los eventueel een theelepel honing op in wat water. Mocht je van azijn houden: voeg een eetlepel mout- of appelciderazijn toe. Roer alles goed elkaar en laat het 24 uur staan.
Laat het uitlekken en kook het vocht zachtjes, 15 minuten lang.
Laat het afkoelen en doe het over in een fles of kan.
Serveer ijskoud.
(Recept is afkomstig uit The Urban Dweller’s Country Almanac door Bernard Schofield, 1978)

Vlierbloesem-waterijs

7,5 dl water
een eetlepel honing
1,75 dl citroensap*
2 eetlepels geraspte citroenschil*
25 g gedroogde vlierbloesem
* of sinaasappel of limoen naar eigen keuze

Breng water, en honing in een pan op een matig hoge vlam aan de kook.
Voeg het citroensap en de geraspte citroenschil toe.
Leg de vlierbloesem op een dubbel stukje kaasdoek en bind het doek met een touwtje bij elkaar.
Voeg dit bij het vocht en laat het 5 minuten mee warmen.
Haal het doekje eruit en pers boven de pan al het vocht uit de bloesem.
Stop het mengsel in bakjes en laat het bevriezen.
Roer dit mengsel elke 4 uur, of net zolang tot het ijs goed gemengd is en stevig aanvoelt.

Dit recept is van Pamela Harlech, eerder gepubliceerd in Vogue, 1975Bron

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Literatuur:

(1)Bitsch I, Janssen M, Netzel M, et al. Bioavailability of anthocyanidin-3-glycosides following consumption of elderberry extract and blackcurrant juice. Int J Clin Pharmacol Ther 2004;42:293-300.
(2)Tahvonen RL, Schwab US, Linderborg KM, et al. Black currant seed oil and fish oil supplements differ in their effects on fatty acid profiles of plasma lipids, and concentrations of serum total and lipoprotein lipids, plasma glucose and insulin. J Nutr Biochem 2005;16:353-9.
(3)Erlund I, Marniemi J, Hakala P, et al. Consumption of black currants, lingonberries and bilberries increases serum quercetin concentrations. Eur J Clin Nutr 2003;57:37-42.
(4)Foster S, Tyler VE. Tyler’s Honest Herbal, 4th ed., Binghamton, NY: Haworth Herbal Press, 1999.
(5) Wu D, Meydani M, Leka LS, et al. Effect of dietary supplementation with black currant seed oil on the immune response of healthy elderly subjects. Am J Clin Nutr 1999;70:536-43.
(6) Furse RK, Rossetti RG, Seiler CM, Zurier RB. Oral administration of gammalinolenic acid, an unsaturated fatty acid with anti-inflammatory properties, modulates interleukin-1beta production by human monocytes. J Clin Immunol 2002;22:83-91.
(7) Hurst SM. et al. Blackcurrant proanthocyanidins augment IFN-gamma-induced suppression of IL-4 stimulated CCL26 secretion in alveolar epithelial cells. Mol Nutr Food Res. (2010) Jul;54 Suppl 2:S159-70
(8) Desjardins J. et al. Anthocyanin-Rich Black Currant Extract and Cyanidin-3-O-Glucoside have Cytoprotective and Anti-Inflammatory Properties. J Med Food. (2012) Jun 27.
(9)Boivin et al. Inhibition of cancer cell proliferation and suppression of TNF-induced activation of NFkappaB by edible berry juice. Anticancer Res (2007) vol. 27 (2) pp. 937-948
(10) Takata et al. Immunostimulatory effects of a polysaccharide-rich substance with antitumor activity isolated from black currant (Ribes nigrum L.). Biosci Biotechnol Biochem (2005) vol. 69 (11) pp. 2042-50
(11) Ohguro et al. Two-Year Randomized, Placebo-Controlled Study of Black Currant Anthocyanins on Visual Field in Glaucoma. Ophthalmologica Journal international d’ophtalmologie International journal of ophthalmology Zeitschrift fur Augenheilkunde 2012)
(12) Nakaishi H. et al. Effects of black current anthocyanoside intake on dark adaptation and VDT work-induced transient refractive alteration in healthy humans. Altern Med Rev. (2000) Dec;5(6):553-62
(13) Advanced research on the antioxidant and health benefit of elderberry (Sambucus nigra) in food – a review. Journal of Functional Foods Volume 18, Part B, October 2015, Pages 941-958
(14) Bioactive properties of Sambucus nigra L. As a functional ingredient for food and pharmaceutical industry. Article (PDF Available)  in Journal of Functional Foods 40(C):377-390 · January 2018
(15) BMC Vet Res. 2014 Jan 16;10:24. doi: 10.1186/1746-6148-10-24.
(16) Sambucus nigra extracts inhibit infectious bronchitis virus at an early point during replication. Chen C, Zuckerman DM, Brantley S, Sharpe M, Childress K, Hoiczyk E, Pendleton AR1.
J Diet Suppl. 2014 Mar;11(1):80-120. doi: 10.3109/19390211.2013.859852. Epub 2014 Jan 10.
(17) An evidence-based systematic review of elderberry and elderflower (Sambucus nigra) by the Natural Standard Research Collaboration.
(18) Ulbricht C1, Basch E, Cheung L, Goldberg H, Hammerness P, Isaac R, Khalsa KP, Romm A, Rychlik I, Varghese M, Weissner W, Windsor RC, Wortley J. Elderberry Supplementation Reduces Cold Duration and Symptoms in Air-Travellers: A Randomized, Double-Blind Placebo-Controlled Clinical Trial.
(19) Evelin Tiralongo,1,2,* Shirley S. Wee,2,3 and Rodney A. Lea4. Nutrients. 2016 Apr; 8(4): 182. Published online 2016 Mar 24. doi: 10.3390/nu8040182. The Phenolic Contents and Antioxidant Activities of Infusions of Sambucus nigra L.Plant Foods Hum Nutr. 2017; 72(1): 82–87. Published online 2017 Jan 13. doi: 10.1007/s11130-016-0594-x
(20) Effect of Elderberry (Sambucus nigra L.) Extract Supplementation in STZ-Induced Diabetic Rats Fed with a High-Fat Diet. Int J Mol Sci. 2017 Jan; 18(1): 13. Published online 2016 Dec 22.

Bron Vlierbloesem

Puur Natuur op tafel, Roger Phillips ISBN 90.274.7737.x oorspronkelijke titel Wild Food