Sportprestatieverhogende middelen niet altijd zonder risico

Het gebruiken van sportprestatieverhogende middelen kan leiden tot gezondheidsklachten. Deze middelen worden het vaakst genomen door jongvolwassenen, mannen en krachtsporters, vooral om beter te presteren tijdens trainingen.

Volgens onderzoek van het RIVM ervaart minimaal 15% van de Nederlandse wekelijkse sporters van vijftien jaar en ouder gezondheidsklachten door het gebruik van sportprestatieverhogende middelen.

Uit onderzoek dat het RIVM uitvoerde in opdracht van het Bureau Risicobeoordeling & onderzoek (BuRO) van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) onder wekelijkse amateursporters (15 t/m 54 jaar) bleek dat 26-30% van de ondervraagde sporters pre- en/of post-workoutsupplementen gebruiken.

Effectiviteit

De meest voorkomende pre- en post-workout producten zijn producten zoals eiwitpoeders (bijvoorbeeld whey protein) of producten die voornamelijk bestaan uit aminozuren (zoals BCAA, magnesium en creatine).
Van de meeste sportvoedingssupplementen is echter niet bewezen dat ze positieve effecten hebben voor sporters, of ze hebben niet bij iedereen effect, aldus het Voedingscentrum. Ze kunnen echter wel leiden tot bijwerkingen.

Waardoor ontstaan de meeste bijwerkingen?

• Door combinatiegebruik van pre- en post-workout producten met andere stimulerende producten, zoals koffie en energiedrank. Sporters gebruiken vaak meerdere sportprestatie-verhogende middelen (gemiddeld 3 producten per gebruiker).
• Gebruikers die bijwerkingen rapporteerden gebruikten meer verschillende workout-producten en namen vaker meer dan de aangeraden hoeveelheid dan gebruikers die geen bijwerkingen ervoeren.
• Gebruikers van pre- en post-workout producten die bijwerkingen ervoeren kochten hun producten vaker via Instagram, Facebook of in het buitenland dan gebruikers die geen klachten kregen.
• Niet altijd worden alle ingrediënten vermeld op het etiket, met name als het om verboden stoffen gaat. Daardoor weten consumenten niet precies wat ze innemen en of er een risico is op een gevaarlijke wisselwerking met andere producten of medicijnen. Onbekende ingrediënten kunnen gezondheidsklachten veroorzaken.

Gezondheidsklachten

Gemelde bijwerkingen door gebruikers van pre- en post-workout producten zijn voornamelijk zweten, hoofdpijn, slapeloosheid, hartkloppingen en maagklachten. 20% van de gebruikers die gezondheidsklachten kreeg van deze middelen zocht medische hulp.

Het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) heeft in het jaar 2024;

• 20 meldingen gekregen van pre-workout producten,
• 13 meldingen over supplementen met pure cafeïne,
• 23 meldingen over energiedranken en
• 10 meldingen over eiwitten, aminozuren of creatine.

Cafeïne en farmacologisch actieve stoffen

Pre-workout producten bevatten vaak hoge concentraties van stimulerende middelen, zoals cafeïne. Weliswaar kan cafeïne het centrale zenuwstelsel stimuleren en daarom de alertheid en concentratie verhogen en sportprestaties verbeteren, maar bij overmatig gebruik kan cafeïne bijvoorbeeld ook een verhoogde bloeddruk, hoofdpijn en rusteloosheid veroorzaken.

De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid heeft gesteld dat voor cafeïne maximaal 400 mg per dag en 200 mg per enkele dosis als veilig kan worden beschouwd (EFSA, 2015).

Veel pre-workout producten bevatten per dosis al meer dan 200 mg. In sommigen pre-workout producten worden deze beide doseringen overschreden.
Bij combinatiegebruik van meerdere (sport)voedingssupplementen die cafeïne bevatten of met andere cafeïne-houdende producten kan de overschrijding nog groter zijn.
Cafeïne zit in koffie, thee, chocolade, en in sommige frisdranken.

Pre-workout producten kunnen ook farmacologisch actieve stoffen (zoals levadopa uit fluweelboonextract, higenamine, N,N-DMPEA, phenethylamine, octopamine of halostachine) bevatten (Razenberg et al., 2021; NVWA, 2025) en die worden niet altijd op het etiket vermeld.
De genoemde stoffen kunnen gevaarlijk zijn, omdat ze bepaalde functies in het lichaam beïnvloeden, zoals de bloeddruk of de stofwisseling.

Toename aanbod

Door het grote aanbod van sportvoeding, inmiddels zelfs verkrijgbaar in supermarkten, en de invloed van sociale media met de daaraan gekoppelde invloed op de sociale norm rondom het gebruik van deze middelen, is er sprake van een toenemende vraag naar deze producten.

Prestatieverhogende drugs en hun effect op de gezondheid

• Doping, vooral anabole steroïden, is populair in Nederlandse gyms. 400.000 krachtsporters en 80.000 vechtsporters gebruiken het, zo concludeerde, het Mulier Instituut eerder in een steekproef onder 2200 sporters. De producten, die meestal online verkocht worden, zijn vaak onbetrouwbaar met allerlei gezondheidsrisico’s van dien.
• Anabole steroïden zijn synthetische varianten op het mannelijk geslachtshormoon testosteron. Zij vergroten de spiermassa en spierkracht, maar kunnen ook leiden tot onder andere leverafwijkingen, problemen met het hart en de bloedsomloop, huidproblemen, stemmingswisselingen en hormoonverstoringen en daarnaast brengen ze schade toe aan de hersenen.
• Androstenedion, ook wel andro genoemd, is een hormoon dat in ieder lichaam wordt aangemaakt. Het lichaam zet andro om in het hormoon testosteron en een vorm van het hormoon oestrogeen. Andro kan ook in een laboratorium worden gemaakt.
  Sommige farmaceutische bedrijven en fitnessmagazines beweren dat andro-producten atleten helpen harder te trainen en sneller te herstellen. Maar er zijn studies die aantonen dat andro de testosteronproductie niet verhoogt en dat spieren er niet sterker van worden. Andro kan wel het hart en de bloedvaten beschadigen.
• Human growth hormone, ook wel somatotropine genoemd, wordt gebruikt om meer spiermassa op te bouwen en betere sportprestaties te leveren. Maar studies bewijzen niet duidelijk dat menselijk groeihormoon de kracht vergroot of mensen helpt langer te sporten. Dit hormoon kan wel leiden tot gewrichtsklachten, diabetes, hartvergroting en hoge bloeddruk.
• Erythropoietin verbetert de zuurstofopname in de spieren, maar verhoogt ook het risico op ernstige gezondheidsproblemen, waaronder beroerte, hartaanval en verstopte longslagaders.
• Diuretica verhogen het risico op gevaarlijke gezondheidsproblemen zoals beroerte, hartaanval, verstopte lange slagaders, kramp, daling van de bloeddruk, magnesiumtekort, dehydratie en duizeligheid.
• Stimulerende middelen verhogen de hoeveelheid van bepaalde chemische stoffen in de hersenen. Ze zorgen er ook voor dat het hart sneller gaat kloppen en de bloeddruk stijgt.
  Bij veel sporters zijn energiedranken populair. Die bevatten echter vaak hoge doses cafeïne en andere stimulerende middelen.
  Slapeloosheid, hoge bloeddruk, dehydratie, gewichtsverlies, beroerte, hartaanval of hallucinaties kunnen het gevolg van het gebruik ervan zijn.

Peptiden voor spieropbouw?

Peptiden zijn korte eiwitketens die van nature in het lichaam voorkomen. Er zijn goede peptiden, zoals insuline, maar ook schadelijke peptiden. Webwinkels bieden tientallen verschillende soorten peptiden aan voor onderhuidse injecties met een breed scala aan effecten. Populaire varianten zijn GHK-CU, om huidveroudering tegen te gaan; retatrutide, om af te vallen, en melanotan, waar je een bruinere huid door zou krijgen. Maar er worden ook peptides aangeboden die zouden zorgen voor spieropbouw.

Gevaarlijke peptide injecties

Het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) heeft in opdracht van Pointer vijf injecteerbare peptiden onderzocht die waren gekocht bij webwinkels.
Uit hun analyse blijkt dat alle door hen aangeschafte peptiden meer van de werkzame stof bevatten dan op het label vermeld staat, soms zelfs veertien keer meer.

Ook bleken er bij drie van de vijf bestelde peptiden meer stoffen in het potje te zitten dan werd vermeld door de verkopers. Deze onbekende stoffen zouden een mogelijk extra gezondheidsrisico met zich kunnen meebrengen.

Daarnaast bleken twee meegeleverde potjes ‘bacteriostatisch water’, dat gebruikt zou worden om het peptidepoeder klaar te maken voor injectie, niet geschikt voor dit doel, omdat het benodigde benzylalcohol ontbrak.

Illegale handel?

De websites die handelen in peptiden proberen reguliere geneesmiddelen na te bootsen met stoffen die een vergelijkbaar effect hebben, maar die niet onder de wet vallen. Hoewel de verkoop op deze manier misschien niet illegaal is, kunnen de verkopers niet instaan voor de veiligheid bij gebruik, want de producten zijn namelijk niet op mensen getest. Er is ook geen garantie dat wat deze websites verkopen een zuiver product is dat is goedgekeurd door het Europees Medicijn Agentschap (EMA).
Geneesmiddelen zijn alleen legaal wanneer het EMA het gebruik ervan voor een specifieke aandoening heeft goedgekeurd.

Peptiden die in het lichaam kunnen worden opgenomen zijn in principe alleen legaal te gebruiken voor onderzoeksdoeleinden in een laboratorium en voor medicinaal gebruik uitsluitend onder begeleiding van een arts.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) laat weten samen met de NVWA onderzoek naar de verkoop van peptide injecties door webwinkels te gaan doen.

Aardappels voor glycogeenherstel?

Sportsupplementen helpen spieren niet beter herstellen dan simpele aardappels, zo bleek uit twee kleinschalige studies [1,2].
De resultaten gaven aan dat voedingsmiddelen, zoals aardappelproducten, net zo effectief kunnen zijn bij glycogeenherstel als commercieel verkrijgbare sportsupplementen.

Aardappelen (biologisch) blijken een alternatief voor sporters omdat ze een kosteneffectieve, nutriëntenrijke en volwaardige bron van koolhydraten vormen.

Supplementenwijzer

Sportvoedingssupplementen vallen niet onder de Geneesmiddelenwet, maar onder het Warenwetbesluit voedingssupplementen. Er gelden bij de productie van voedingssupplementen minder strenge eisen en daardoor bestaat er een risico dat ze vervuild zijn.

Het afgelopen decennium is de markt voor sportvoedingssupplementen explosief gegroeid. Het enorme aanbod maakt het lastig om een verstandige keuze te maken, vooral omdat supplementen in toenemende mate farmacologische en dopinggeduide stoffen bevatten.

In de Supplementenwijzer App worden meer dan 3000 ingrediënten beschreven en beoordeeld. Icoontjes geven aan of een ingrediënt wel of geen nut heeft, misschien zelfs schadelijk is voor de gezondheid, of op de dopinglijst staat. Zo krijg je een beter beeld van het product en kun je een afgewogen keuze maken.

Om vooral ook topsporters de hoogst mogelijke zekerheid te geven op het gebruik van dopingvrije supplementen, is in Nederland het Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport (NZVT) opgezet. De voedingssupplementen die op de NZVT-lijst staan, zijn per batch gecontroleerd op de aanwezigheid van dopingstoffen.

Pas op met het zomaar via sociale media of webshops aanschaffen van producten die beweren allerlei gezondheidsvoordelen te bieden.
Kies voor bedrijven met NZVT-goedgekeurde producten, waarbij het NZVT keurmerk op de verpakking staat.

Marijke Verstege

Lees ook:

NDN Archief sportvoeding.
NZVT-gekeurde producten.

Strenge wetgeving voor fabrikanten van voedingssupplementen

In Nederland geldt strenge wetgeving voor fabrikanten van voedingssupplementen. Zo gelden er strikte normen voor productie en etikettering. Onder deze strenge normen vallen ook de maximale hoeveelheden van een vitamine of mineraal die in een dagdosering mogen zitten. Autoriteiten op het gebied van voedselveiligheid beoordelen deze en houden dit goed in de gaten.

Dopingsstoffen in voedingssupplementen kunnen leiden tot een positieve dopingcontrole, zelfs als de hoeveelheid zo klein is dat het de gezondheid niet beïnvloedt. Dit kan namelijk grote gevolgen hebben voor (top)sporters, zoals een schorsing of uitsluiting van wedstrijden. Door supplementen te gebruiken met het NZVT-keurmerk kunnen (top)sporters met een gerust hart deze supplementen gebruiken. 

Het belang van vitamine D en magnesium voor atleten

Vitamine D en magnesium zijn essentiële voedingsstoffen die een belangrijke rol spelen in de prestaties, het herstel en de algehele gezondheid van een sporter. Vitamine D is cruciaal voor de gezondheid van de botten (het helpen van calciumabsorptie en het voorkomen van stressfracturen), spierfunctie (het voorkomen van zwakte en letsel) en het verminderen van luchtweginfecties.

Magnesium is fundamenteel in de spierfunctie, adenosinetrifosfaatproductie voor spiercontractie, elektrolytenbalans, botsterkte en cardiovasculaire gezondheid. De magnesiumbehoefte van gezonde volwassenen wordt geschat op 300-400 mg / dag, maar er zijn aanwijzingen dat atleten hogere magnesiumbehoeften kunnen hebben in vergelijking met zittende personen. Magnesium en vitamine D zijn nauw met elkaar verbonden – vitamine D helpt de opname van magnesium, terwijl magnesium van vitaal belang is voor vitamine D-synthese, transport en activering. Gezien hun belang voor atleten, onderzoekt dit artikel hun functies, interacties en de effecten van tekortkomingen en suppletie bij atletische populaties.

Magnesium, essentieel in alle levende cellen, werkt als een belangrijke cofactor voor ATP – de belangrijkste bron van cellulaire energie – waaraan het nauw verbonden is. De rollen van magnesium in energieproductie, spierfunctie en glucoseregulatie maken het een potentiële prestatiebemiddelaar en -versterker voor atleten.

Vitamine D en magnesium zijn essentiële elementen voor het behoud van de gezondheid van atleten vanwege hun belangrijkste effecten op bewegingsapparaat, cardiovasculaire en ademhalingsfuncties. Deze elementen zijn ook essentieel voor het ondersteunen van atletische prestaties. Tekorten in beide cruciale verbindingen komen vaak voor bij atleten en kunnen hun training en fysieke prestaties in gevaar brengen, blessures bevorderen (bijvoorbeeld stressfracturen), aritmieën, plotselinge hartdood, astma en infecties veroorzaken, evenals een goed herstel belemmeren.
The Importance of Vitamin D and Magnesium in Athletes. Nutrients 2025.
https://www.mdpi.com/2072-6643/17/10/1655

Magnesium: betrokken bij meer dan 300 enzymatische reacties

Magnesium is betrokken bij meer dan 300 enzymatische reacties in het lichaam. Magnesium is belangrijk voor de stofwisseling van eiwitten, koolhydraten en vetten, de zenuwgeleiding, spiercontractie, cholesterolstofwisseling, temperatuurregulatie, detoxificatie en gezonde botten en tanden. Ook op hart en bloedvaten heeft magnesium een gunstige invloed: het helpt het bloed dun te houden, ontspant de bloedvaten en gaat verhoging van de bloeddruk tegen. Een te lage inname van magnesium met de voeding komt geregeld voor. Lees meer hier (ook over testen van magnesium in urine en bloed. 

The effect of long-term magnesium intake on inflammatory markers in patients with metabolic syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Front. Nutr., 31 October 2025. Sec. Nutrition and Metabolism. https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2025.1692937/full

Marijke de Waal Malefijt