skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Lignanenrijke voeding goed voor mannen?

Lignanen zijn fyto-oestrogenen die voorkomen in zaden, volle granen, peulvruchten, groenten en thee, in de vorm van difenolen (secoisolariciresinol diglycoside (SDG), matairesinol, pinoresinol, isolariciresinol). Door raffinageprocessen worden lignanen vaak verwijderd uit voedingsmiddelen. De hoogste concentratie lignanen is aanwezig in lijnzaad(vlies). Lignanen hebben een gunstige invloed op de hormoonhuishouding en hebben bovendien een krachtige antioxidantwerking. Uit onderzoek blijkt dat lignanen o.a. prostaatvergroting helpen te voorkomen.

Goedaardige prostaatvergroting veelvoorkomend probleem

De prostaat is een kleine, kastanjevormige klier rond de urinebuis van de man. De klier produceert een vloeistof die helpt om bij een zaadlozing de spermacellen te vervoeren. Bij de meeste mannen begint de prostaat na het veertigste levensjaar geleidelijk te groeien door goedaardige celwoekeringen in het prostaatweefsel. Dit wordt aangeduid met goedaardige prostaatvergroting (BPH oftewel Benign Prostatic Hypertrophy).

Afhankelijk van de groeirichting kan het prostaatweefsel de naastgelegen urinebuis of blaasholte vernauwen wat kan leiden tot problemen met urineren en/of het legen van de blaas. Met het ouder worden krijgen steeds meer mannen klachten. Het legen van de blaas komt traag op gang, de urinestraal is zwakker, er is vaker (loze, pijnlijke) aandrang, ook ’s nachts. Veel mannen klagen over nadruppelen en het gevoel dat de blaas niet helemaal geleegd kan worden. Wanneer urine in de blaas achterblijft (urineretentie) neemt de kans toe op blaasontsteking, die kan opstijgen naar de nieren.

Gunstige invloed lignanen op prostaatweefsel

Goedaardige prostaatvergroting treedt mede op door hormonale veranderingen die horen bij het (normale) verouderingsproces. Ondanks geleidelijke daling van de testosteronbloedspiegel wordt in de prostaat meer vrij testosteron omgezet in het actieve dihydrotestosteron (DHT) wat leidt tot overmatige celdeling. Fyto-oestrogenen uit lijnzaad (lignanen) kunnen dit proces helpen beheersen.

Een belangrijke aanwijzing is dat Aziatische mannen die een (vetarm) dieet eten rijk aan fyto-oestrogenen zoals lignanen minder vaak kampen met prostaatvergroting en prostaatkanker vergeleken met mannen met een westers voedingspatroon. Dit geldt ook voor migranten die vanuit Azië in westerse landen gaan wonen maar hun oude voedingsgewoonten aanhouden. Hun bloed en prostaatvloeistof bevat aantoonbaar meer lignanen en andere fyto-oestrogenen vergeleken met westerse mannen.

Naast epidemiologisch onderzoek hebben experimentele studies bij proefdieren en mensen aanwijzingen opgeleverd dat lignanen de hormoonstofwisseling normaliseren en het verouderingsproces in de prostaat tegengaan.

Lignanen eerst omgezet door darmbacteriën

De lignanen uit lijnzaad (secoisolariciresinol diglycoside, matairesinol) worden na inname door enzymen van dikke-darmbacteriën (bètaglucosidases) omgezet in lichaamseigen lignanen (enterolacton, enterodiol). Deze concentreren zich, nadat ze vanuit de darmen in het bloed zijn opgenomen, onder meer in prostaatweefsel. Enterolacton en enterodiol hebben een structurele overeenkomst met oestradiol (het belangrijkste lichaamseigen oestrogeen) maar hebben een veel lagere oestrogene activiteit.

Fyto-oestrogenen zoals lignanen zijn zogenaamde SERMs (selectieve oestrogeen receptor modulators). Dit betekent dat zij kunnen binden aan oestrogeenreceptoren in hormoongevoelige weefsels en daarmee de oestrogene activiteit in een cel kunnen verhogen of verlagen. Afhankelijk van het gehalte aan lichaamseigen oestrogenen en welke celreceptoren worden geactiveerd of geremd, hebben fyto-oestrogenen een oestrogene dan wel anti-oestrogene werking.

Werkingsmechanisme lignanen

De werking van lignanen berust mede op intracellulaire remming van een enzym (het enzym 5-alfareductase) waardoor omzetting van testosteron in het biologisch actieve dihydrotestosteron in de prostaat wordt geremd. Zo kan enterolacton de activiteit van 5-alfareductase met maar liefst tachtig procent verlagen. Ook twee andere enzymen die indirect bijdragen aan toename van de prostaatomvang, het aromatase en 17-bètahydroxysteroid dehydrogenase, worden door lignanen tegengewerkt.

Testosteron

Tot slot stimuleren lignanen de lever om meer SHBG (Steroïd Hormoon Bindend Globuline) aan te maken. Testosteron is in het bloed grotendeels (95-98%) inactief doordat het gebonden is aan SHBG en andere bloedeiwitten. Alleen vrij testosteron kan in de prostaat worden opgenomen en worden omgezet in DHT . Door verhoging van de SHBG-spiegel door lignanen daalt de plasmaspiegel van vrij testosteron en in het verlengde daarvan de DHT-concentratie in prostaatweefsel.

Lignanen en prostaatkanker

Goedaardige prostaatvergroting is niet hetzelfde als prostaatkanker, maar prostaatkanker kan wel gelijktijdig met een goedaardige vergroting optreden. Prostaatkanker ontwikkelt zich in de cellen van de klierbuisjes van de prostaat. Goedaardige prostaatvergroting en prostaatkanker zijn beide hormoonafhankelijke aandoeningen. In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 6500 mannen prostaatkanker vastgesteld, circa tweederde van hen is 70 jaar of ouder.

Wetenschappers vermoeden dat lignanen, door hun eigen hormonale werking en hun invloed op de (geslachts)hormonen, bescherming bieden tegen verschillende (hormoongevoelige) vormen van kanker, waaronder colonkanker, prostaatkanker bij de man en borst-, endometrium- en ovariumkanker bij de vrouw. Ook zijn er aanwijzingen dat lignanen de uitzaaiing van deze tumoren tegengaan.

Deze vermoedens zijn vooral gebaseerd op gegevens afkomstig van epidemiologisch (bevolkings)onderzoek, laboratoriumproeven en dierstudies. In twee humane (= met mensen) studies vonden onderzoekers echter geen overtuigend verband tussen de enterolactonbloedspiegel en de kans op prostaatkanker. Alleen mannen met een erg lage enterolactonbloedspiegel hadden een significant hogere kans op prostaatkanker. Andere studies wijzen wel degelijk in de richting van een beschermend effect van lignanen.

Kaalheid, ontstekingen, cholesterolspiegel, diabetes en hart- en vaatziekten

Lignanen beïnvloeden de stofwisseling van (geslachts)hormonen. Er zijn aanwijzingen dat lignanen kanker en uitzaaiing van kanker helpen voorkomen. Lignanen zijn bovendien krachtige antioxidanten en ontstekingsremmers, ze verlagen de cholesterolspiegel (totaal- en LDL-cholesterol) en verbeteren de glucosestofwisseling door het verhogen van de insulinegevoeligheid van weefsels.
Lignanen gaan atherosclerose , overgewicht en metabool syndroom tegen en zijn vermoedelijk een belangrijk wapen in de strijd tegen diabetes, hart- en vaatziekten en chronische nierziekten. In proefdierstudies is aangetoond dat lignanen beschermen tegen het ontstaan van diabetes. Ook de veelvoorkomende kaalheid bij mannen (androgene alopecia ) kan wellicht worden voorkomen of beperkt door het eten van grote porties lignanen.

Kaalheid wordt evenals goedaardige prostaatvergroting toegeschreven aan een (lokaal) verhoogde vorming en/of activiteit van dihydrotestosteron. Mogelijk mede door een lagere bloedspiegel van het testosteronbindende eiwit SHBG. Daarnaast speelt erfelijke aanleg een belangrijke rol.

Commentaar NDN

Lignanen zijn dus fyto-oestrogenen die vooral voorkomen in zaden, volle granen, peulvruchten en groenten (erwten en bonen). Praktisch gezien kunt u uw lignanenhoeveelheid in uw dagelijkse voeding vergroten door:

  • 1 tot 2 eetlepels biologische lijnzaad per persoon door de yoghurt te doen
  • 2 eetlepels zaden per persoon zoals sesamzaad, zonnebloempitten, pompoenpitten te strooien over uw salades
  • 2 eetlepels peulvruchten per persoon (kikkererwten, zwarte bonen, adukibonen, bruine bonen, ed.) door de salade te doen of dagelijks bij de warme maaltijd te reserveren of als paté op de boterham te doen.

Zie voor ideeën en tips onze receptenpagina’s en voor speciale recepten volgens de 5 elementen het kookboek ‘Energieherstelplan’ op www.energieherstelplan.nl.

Literatuur en links:

Referenties

1. Morton MS et al. Measurement and metabolism of isoflavonoids and lignans in the human male. Cancer Lett. 1997;114(1-2):145-51.

2. Thompson LU. Experimental studies on lignans and cancer. Baillieres Clin Endocrinol Metab. 1998;12(4):691-705.

3. Denis L et al. Diet and its preventive role in prostatic disease. Eur Urol. 1999;35(5-6):377-87.

4. Evans BA et al. Inhibition of 5 alpha-reductase in genital skin fibroblasts and prostate tissue by dietary lignans and isoflavonoids. J Endocrinol. 1995;147(2):295-302.

5. Makela TH et al. Synthesis of enterolactone and enterodiol precursors as potential inhibitors of human estrogen synthetase (aromatase). Steroids. 2000;65(8):437-41.

6. Adlercreutz H et al. Effect of dietary components, including lignans and phytoestrogens, on enterohepatic circulation and liver metabolism of estrogens and on sex hormone binding globulin (SHBG). J Steroid Biochem. 1987;27(4-6):1135-44.

7. Arts IC et al. Polyphenols and disease risk in epidemiologic studies. Am J Clin Nutr. 2005;81(1S):317S-325S.

8. Qu H et al. Lignans are involved in the antitumor activity of wheat bran in colon cancer SW480 cells. J Nutr. 2005;135(3):598-602.

9. Thompson LU et al. Flaxseed and its lignan and oil components reduce mammary tumor growth at a late stage of carcinogenesis. Carcinogenesis. 1996;17(6):1373-6.

10. Lin X et al. Effect of mammalian lignans on the growth of prostate cancer cell lines. Anticancer Res. 2001;21(6A):3995-9.

11. Webb AL et al. Dietary lignans: potential role in cancer prevention. Nutr Cancer. 2005;51(2):117-31.

12. Vij U et al. Phyto-oestrogens and prostatic growth. Natl Med J India. 2004;17(1):22-6.

13. Yan L et al. Dietary flaxseed supplementation and experimental metastasis of melanoma cells in mice. Cancer Lett. 1998;124(2):181-6.

14. Stattin P et al. Prospective study of plasma enterolactone and prostate cancer risk (Sweden). Cancer Causes Control. 2004;15(10):1095-102.

15. Kilkkinen A et al. Serum enterolactone concentration is not associated with prostate cancer risk in a nested case-control study. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2003;12(11 Pt 1):1209-12.

16. Lin X et al. Effect of flaxseed supplementation on prostatic carcinoma in transgenic mice. Urology. 2002;60(5):919-24.

17. Bylund A et al. Anticancer effects of a plant lignan 7-hydroxymatairesinol on a prostate cancer model in vivo. Experimental Biology and Medicine 2005; 230(3): 217 – 223.

18. Demark-Wahnefried W et al. Pilot study of dietary fat restriction and flaxseed supplementation in men with prostate cancer before surgery: exploring the effects on hormonal levels, prostate-specific antigen, and histopathologic features. Urology. 2001;58(1):47-52.

19. Brouwer IA et al. Dietary alpha-linolenic acid is associated with reduced risk of fatal coronary heart disease, but increased prostate cancer risk: a meta-analysis. J Nutr. 2004;134(4):919-22.

20. Donaldson MS. Nutrition and cancer: A review of the evidence for an anti-cancer diet. Nutr J. 2004;3(1):19.

21. Kitts DD et al. Antioxidant activity of the flaxseed lignan secoisolariciresinol diglycoside and its mammalian lignan metabolites enterodiol and enterolactone. Mol Cell Biochem 1999;202:91-100.

22. Bhathena SJ et al. Beneficial role of dietary phytoestrogens in obesity and diabetes. Am J Clin Nutr 2000;206:141–9.

23. Prasad K. Reduction of serum cholesterol and hypercholesterolemic atherosclerosis in rabbits by secoisolariciresinol diglucoside isolated from flaxseed. Circulation 1999;99:1355–62.

24. Prasad K. Hydroxyl radical-scavenging property of secoisolariciresinol diglucoside (SDG) isolated from flax-seed. Mol Cell Biochem 1997;168:117–23.

25. Prasad K. Antioxidant activity of secoisolariciresinol diglucoside-derived metabolites, secoisolariciresinol, enterodiol, and enterolactone. Int J Angiol 2000;9:220–5.

26. Vanharanta M et al. Association between low serum enterolactone and increased plasma F2-isoprostanes, a measure of lipid peroxidation. Atherosclerosis. 2002;160(2):465-469.

27. Prasad K. Hypocholesterolemic and antiatherosclerotic effect of flax lignan complex isolated from flaxseed. Atherosclerosis. 2005;179(2):269-75.

28. Prasad K et al. Protective effect of secoisolariciresinol diglucoside against streptozotocin-induced diabetes and its mechanism. Mol Cell Biochem 2000;209:89–96.

29. Prasad K. Oxidative stress as a mechanism of diabetes in diabetic BB prone rats: effect of secoisolariciresinol diglucoside (SDG). Mol Cell Biochem 2000 Am J Clin Nutr. 2002;76(6):1191-201.

30. Prasad K. Secoisolariciresinol diglucoside from flaxseed delays the development of type 2 diabetes in Zucker rat. J Lab Clin Med 2001;138:32–9.

31. Vexiau P et al. Role of androgens in female-pattern androgenetic alopecia, either alone or associated with other symptoms of hyperandrogenism. Arch Dermatol Res. 2000;292(12):598-604.

32. Acatris. Pilot study suggests flax lignans help with hair loss. 2005-04-28. www.npicenter.com.