skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Aandacht voor jodium

Door veranderende voedingsgewoonten en bij allergieën/ voedingsintolerantie kan er een jodiumtekort ontstaan. Hiermee komt jodium weer vol in de aandacht te staan. Jodium is een spoorelement, een mineraal waarvan het lichaam maar erg weinig nodig heeft.

Vrijwel alles wat uit de zee komt is een goede bron van jodium: zeegroenten (zeewieren, zeekraal), vis, schaal- en schelpdieren. Jodium zit ook in mindere mate in eieren, avocado’s, olijven, noten, zuivel. Maar steeds vaker vallen diverse jodiumbronnen weg uit het menu als gevolg van bepaalde diëten en
veranderende voedingsopvattingen. Jodium is cruciaal voor de gezondheid. De schildklier bevat dertig procent aan jodium. De resterende hoeveelheid jodium zit verspreid in de borst- en speekselklieren, de hersenen, het ruggenmergvocht, het maagslijmvlies, de baarmoederhals en het oog.Aandacht voor jodium

Gevolgen van een jodiumtekort

Onvoldoende inname van jodium kan leiden tot een verminderde schildklierfunctie. Maar ook aandoeningen in alle stadia van ontwikkeling, met name tijdens de zwangerschap en kindertijd. Een jodiumtekort leidt tot vertraagde groei en ontwikkeling, hypothyreoïdie, struma (vergrote schildklier) en myxoedeem.

Myxoedeem is een hypothyreoïdie met de volgende verschijnselen: een pafferig gezicht, wallen onder de ogen, dikke oogleden, een gelige en/of koude huid, een wasachtige zwelling van de huid waarbij er geen putten in kunnen worden gedrukt.
Jodium kan ook belangrijk zijn voor de functie van: het borstweefsel, de slijmvliezen van de mond en maag, de huid, de speekselklieren en de thymus.

Verschillende rauwe voedingsmiddelen verhogen de jodiumbehoefte, waaronder soja, koolsoorten, spruiten, koolrabi, mais, limabonen, pinda’s, walnoten, zoete aardappelen, cassave en lijnzaad,. Deze voedingsmiddelen zijn rijk aan zogenaamde goitrogenen. De naam ‘goitrogeen’ is ontleend aan het Engelse woord goiter, dat struma betekent. Dit zijn plantstoffen die de opname van jodium en de vorming van schildklierhormonen belemmeren. Verhitting van deze voedingsmiddelen deactiveert de werking van de goitrogenen.

Als men rookt kan extra jodium gewenst zijn. Roken verlaagt de jodiumopname, omdat sigaretten thiocyanaten bevatten (vergelijkbaar met goitrogenen). Jodium heeft connecties met andere vitaminen en mineralen. Een tekort aan vitamine A, selenium, zink, ijzer en vanadium kan hypothyreoïdie veroorzaken en de effecten van een jodiumtekort versterken. Een normale seleniumstatus  kan beschermend zijn bij een overmaat aan jodium.

Symptomen van een jodiumtekort

Een jodiumtekort is lastig te herkennen omdat de symptomen voor veel situaties geldend zijn.
De meest voorkomende symptomen zijn:Aandacht voor jodium

  • koude handen en voeten,
  • een vergrote schildklier
  • spierzwakte en spierkramp,
  • vermoeidheid,
  • lusteloosheid,
  • abnormale gewichtstoename door een tragere stofwisseling,
  • traagheid in denken en handelen,
  • concentratiestoornissen,
  • somberheid,
  • depressiviteit,
  • een droge huid,
  • droge en breekbare haren,
  • breekbare nagels,
  • haaruitval,
  • een hese of krakende stem,
  • een verhoogd cholesterolgehalte,
  • een pafferig gezicht,
  • constipatie,
  • een tragere hartslag,
  • geheugenverlies,
  • een verminderd libido,
  • oedeem,
  • gezwollen ogen,
  • dikke enkels,
  • doofheid.

Hoe stel je een jodiumtekort vast?

Er worden vier indicatoren gebruikt voor het bepalen van de jodiumstatus.

  1. Het jodiumgehalte in de urine.
  2. De grootte van de schildklier.
  3. Het gehalte aan TSH, vrij T4 en vrij T3 in het bloed.
  4. De ratio T3-Reversed T3.

Jodium en de schildklier

Schildklierhormonen zijn noodzakelijk tijdens de groei en voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel. Maar ook voor het basaalmetabolisme en voor regulatie van de koolhydraat-, vet- en eiwitstofwisseling. De schildklierhormonen reguleren via specifieke receptoren selectief genexpressie in doelweefsels, in het bijzonder de lever, de spieren, de hypofyse en de zich ontwikkelende hersenen.

De schildklier heeft ook belangrijke bemoeienis met de fructose-opname. De opname van fructose (vruchtensuiker) in de darm is verlaagd door het effect van T4-schildklierhormoon en glucose op de GLUT5-transporter in de darmwand. Tevens is de omzetting van opgenomen fructose in de lever vertraagd. Een verhoogde fructose-1-fosfaat kan worden aangetoond. In veel gevallen is foliumzuur daardoor verlaagd evenals de opname van tryptofaan en zink.

De omzetting van fructose in de darm in kort-ketige-zuren, veroorzaakt prikkeling van de darmwand. Secundaire allergische reacties en de productie van antistoffen tegen gluten (geen coeliakie), caseïne en runderserum albumine zijn het gevolg. De omzetting van fructose door darmbacteriën in waterstof en methaan kan leiden tot ernstige darmkrampen, pijnen en spasmen.

De allergische reacties, die voornamelijk op primaire voedingsmiddelen voorkomen, putten het immuunsysteem uit en zullen de functie van de bijnier verlagen. Een verlaagde bijnier is herkenbaar aan frequent plassen, lage bloeddruk en ernstige vermoeidheid. De reactie op fructose verstoort ook de bloedsuikerspiegel waardoor een sterk wisselende bloedsuikerspiegel voorkomt.

Tijdens de zwangerschap passeert jodium de placenta en wordt het via de borstvoeding in de moedermelk uitgescheiden. Jodium is belangrijk voor de normale ontwikkeling en groei van kinderen.

Schildkliervergroting is een van de vroegste en meest zichtbare tekenen van een jodiumtekort.

Schildkliervergroting: struma of kropschildklier

Eén van de vroege klinische symptomen van een jodiumtekort is een vergrote schildklier (struma of krop). Een vergrote schildklier komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Een normale schildklier is niet te zien of te voelen. Een vergrote schildklier veroorzaakt een egale of knobbelige zwelling in de nek. De traditionele methode om de schildkliergrootte te bepalen is inspectie en palpatie. Echografie is een nauwkeurigere en objectievere methode wanneer de vergrote schildklier minder goed te zien of te voelen is, vooral bij een licht tot matig jodiumtekort.

Verhoging van de jodiuminname kan over het algemeen de grootte van het struma verminderen. Echter de mate van omkeerbaarheid van de effecten van de hypothyreoïdie hangt af van de ontwikkelingsfase. Een kleine toename van de jodiuminname kan al veel effect hebben op het voorkomen van struma. Maar struma kan zowel door een te lage als door een te hoge inname van jodium worden veroorzaakt.
Voeding is een belangrijk onderdeel van de schildklierbehandeling.

Selenium en de schildklier

Er is een verband tussen de seleniumstatus en de grootte van de schildklier. Selenium is nodig voor de productie van dejodinase seleno-enzymen. Deze enzymen zorgen voor verwijdering van een jodiumatoom bij T4 bij de omzetting naar de fysiologisch actievere vorm T3. Bij een seleniumtekort wordt er geen T3 maar een antagonist (tegenhanger) van T3 geproduceerd, namelijk rT3 (reverse T3). Reverse T3 (rT3) verlaagt de schildklierfunctie. Selenium is ook verantwoordelijk voor de afbraak van T3 naar T2, nadat T3 z’n functie heeft uitgevoerd en weer inactief wordt.

Lithium en de schildklier

Lithium remt de afgifte van T4 die door TSH gestimuleerd wordt. Lithium stapelt in de schildklier en kan daardoor de jodiumopname in de schildklier remmen maar ook stimuleren. Tevens kan lithium de ruimtelijke structuur van thyreoglobuline (is de voorloper van T3 en T4) beïnvloeden, waardoor er geen T4 gevormd kan worden.

Extra inname van jodium moet vermeden worden wanneer iemand een medicijn slikt dat jodium bevat. Bijvoorbeeld het medicijn amiodaron, een antiaritmicum voor de behandeling van hartritmestoornissen, heeft een hoog jodiumgehalte.

Jodium en fibrocysteuze mastopathieAandacht voor jodium

Bij fibrocysteuze mastopathie gaat het om goedaardige knobbels of cysten in borstweefsel. Klachten zijn vaak vlak voor de menstruatie het ergst. De klachten zijn:

  • pijnlijke en gespannen borsten,
  • stug en onregelmatig aanvoelende borsten
  • er kan vocht uit de tepels komen.

Jodium ondersteunt het proces van celvernieuwing. Dan worden afstervende cellen (apoptose) afgevoerd. Bij onvoldoende jodium worden extra cellen, die tijdens de menstruele cyclus zijn ontstaan, niet allemaal afgebroken en afgevoerd. De overgebleven cellen bouwen zich langzaam op en veroorzaken op termijn (pijnlijke) knobbels. Bij voldoende jodium wordt het teveel aan cellen verwijderd en verdwijnt het fibrocysteus borstweefsel.

Melk uit de borsten van een moeder bevat een vier keer zo hoge jodiumconcentratie dan schildklierweefsel. Dat is noodzakelijk voor de neonatale schildklierfunctie en een normale neurale ontwikkeling bij het kind.

Jodium wordt in Azië 25 keer meer gegeten dan in het westen. Daarom vermoed men minder goed- en kwaadaardige borstziekten bij Japanse vrouwen.
Zeewier is een belangrijke dieetcomponent in Aziatische gemeenschappen en een rijke bron van jodium in verschillende chemische vormen.

Aandachtspunten bij jodiumsuppletieAandacht voor jodium

Bij een jodium-suppletieadvies moet bij iedereen een juiste dosering tussen het aanbevolen minimum en de maximale veilige bovengrens worden bepaald. Daarbij moet rekening worden gehouden met de jodiuminname uit voeding, medicijnen en andere bronnen, waaronder een multivitaminepreparaat. Voor de veiligheid kan er langzaam worden opgebouwd naar de minimale aanbevolen dosering.

Grote schommelingen in jodiuminname moeten worden vermeden en dus moet er zorgvuldig omgegaan worden met jodiumsuppletie. Te lage dosering en te hoge dosering geeft een diversiteit aan ernstige klachten.

De grootste risico’s op een te hoge jodiuminname vormen de medische toepassingen van jodium (jodiumbevattende medicijnen en ontsmettingsmiddelen en contrastmiddelen).

Symptomen van te hoge jodiumstatus zijn:

  • brandende pijnen in de mond, keel en maag,
  • diarree met bloed,
  • overgeven,
  • dorst,
  • een pijnlijke verstoorde urinelozing,
  • een verstoorde bloedsomloop.

De ADH is volgens de European Food Safety Authority (EFSA) vastgesteld voor:

  • volwassenen op 150 mcg per dag,
  • voor zwangeren en lacterende vrouwen op 200 mcg per dag
  • voor kinderen van 0 tot 10 jaar varieert de aanbeveling tussen 70 en 130 mcg per dag.

Voor een veilige jodiuminname zijn de volgende bovengrenzen (UL) vastgesteld:

  • voor volwassenen, zwangere en lacterende vrouwen 600 mcg per dag,
  • voor kinderen 1-3 jaar 200 mcg per dag,
  • voor kinderen van 4-6 jaar 250 mcg per dag,
  • voor kinderen van 7-10 jaar 300 mcg per dag,
  • voor kinderen van 11-14 jaar 450 mcg per dag,
  • voor kinderen van 15-17 jaar 500 mcg per dag.

Contra-indicaties m.b.t jodiumsuppletie zijn:Aandacht voor jodium

  • Hyperthyreoïdie, ziekte van Graves,
  • Hypothyreoïdie,
  • De belangrijkste oorzaak van primaire hypothyreoïdie (niet-functionerende schildklier) in Nederland is tegenwoordig de ziekte van Hashimoto, een auto-immuunziekte van de schildklier. De behandeling van Hashimoto bestaat uit een kleine dagelijkse dosis van het synthetische schildklierhormoon levothyroxine (T4). Levothyroxine (Thyrax, Euthyrox) kan in het bloed een constant niveau van schildklierhormoon geven. Jodium remt de afgifte van schildklierhormonen en moet worden vermeden,
  • Terughoudendheid is aan te raden bij nierdialysepatiënten,
  • Overgevoeligheid voor jodium

Jodium urinetest

Aandacht voor jodiumPrijs: € 39,50 (incl BTW)
Koop de test hier

Laboratoriumanalyse van jodium in de urine. Bij deze test wordt dus ook het creatininegehalte gemeten. Ter bepaling van de jodium spiegel.

Er wordt gemeten vanuit de eerste ochtendurine.

Indicatie:
– bij het vermoeden van een jodium tekort

Referenties

1. Zimmermann MB. et al. Iodine. Adv Nutr. 2013;4(2):262-4.
2. EFSA, European Food Safety Authority, Scientific Opinion on Dietary Reference Values for iodine. EFSA Journal 2014;12(5):3660 [57 pp.].
3. Yarrington CD Pearce EN. Dietary iodine in pregnancy and postpartum. Clin Obstet Gynecol
2011:54:459-70
4. Casteels K, Punt S, Bramswig J. Transient neonatal hypothyroidism during breastfeeding after postnatal maternal topical iodine treatment. Eur J Pediatr 2000;159(9):716-717.
5. Combet E, Ma ZF, Cousins F. Low-level seaweed supplementation improves iodine status in iodineinsufficient women. Brit J of Nutr 2014; 1-9
6. Teas J, Braverman LE, Kurzer MS et al. Seaweed and soy: companion foods in Asian cuisine and their effects on thyroid function in American women. J Med Food 2007; 10, 90–100.
7. Speeckaert MM, Speeckaert R, Wierckx K et al. Value and pitfalls in iodine fortification and supplementation in the 21st century. Br J Nutr. 2011 Oct;106(7):964- 73
8. Andersson M et al. Iodine deficiency in Europe: a continuing public health problem. World Health Organization 2007; ISBN 9789241593960.
9. Angermayr L. and Clar C. Iodine supplementation for preventing iodine deficiency disorders in children. Cochrane Database Syst Rev 2004;(2):CD003819
10. Clar C, Wu T, Liu G and Li P. Iodized salt for iodine deficiency disorders. A systematic review. Endocrinol Metab Clln North Am 2002;31(3):681-698.
11. Wu T, Liu G and Li P. Systematic review of randomised controlled trial of iodised salt for preventing iodine deficiency disorders. Zhonghua Liu Xing Bing Xue Za Zhi. 2002:23(6):461-465.
12. Wu T, Liu GJ, LI P and Clar C. Iodised salt for preventing iodine deficiency disorders. Cochrane Database Syst Rev 2002;(3):CD003204.
13. World Health Organization (WHO). Guidelines for iodine prophylaxis following nuclear accidents. www. who.int/environmental_information/Informatlon_ resources/on_line_radiation.htm. 2002.
14. Qian M, Yan Y, Chen Z, Wang D. Meta-analysis on the relationship between children’s intelligence and factors as iodine deficiency, supplement iodine and excessive iodine. Zhonghua Liu Xing.Bing.Xue.Za Zhi. 2002;23(4):246-249.
15. Qian M, Wang D, Watkins WE, Gebski V et al. The effects of iodine on intelligence in children: a meta-analysis of studies conducted in China. Asia Pac.J Clin Nutr 2005: 14(1):32·42.
16. Zimmermann MB. Iodine deficiency in pregnancy and the effects of maternal iodine supplementation on the offspring: a review. Am J Clln Nutr 2009;89(2):668S·672S.
17. Melse-Boonstra A, Jaiswal N. Iodine deficiency in pregnancy, infancy and childhood and its consequences for brain development. Best Pract ResClin Endocrinol Metab 2010:24(1):29·38.
18. Giray B, Hincal F, Tezic T, et al. Status of selenium and antioxidant enzymes of goitrous children is lower than healthy controls and nongoitrous children with high iodine deficiency. Biol Trace Elem Res 2001;82:35-52.
19. Derumeaux H, Valeix P, Castetbon K, et al. Association of selenium with thyroid volume and echostructure in 35- to 60-year-old French adults. Eur J Endocrinol 2003:148:309-315.
20. Steinmaus C, Miller MD, Howd R. Impact of smoking and thiocyanate on perchlorate and thyroid hormone associations in the 2001–2002 national health and nutrition examination survey. Environ Health Perspect 2007;115:1333-1338.
21. Skeaff SA. Iodine deficiency in pregnancy: the effect on neurodevelopment in the child. Nutrients. 2011;3(2):265-73.
22. Aceves C, Anguiano B, Delgado G. Is iodine a gatekeeper of the integrity of the mammary gland? J Mammary Gland Biol Neoplasia 2005;10:189-196.
23. EFSA NDA Panel (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies), 2010. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to iodine and contribution to normal cognitive and neurological function (ID 273), contribution to normal energy-yielding metabolism (ID 402), and contribution to normal thyroid function and production of thyroid hormones (ID 1237) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2010;8(10):1800, 15 pp.
24. EFSA NDA Panel (EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies), 2014. Scientific Opinion on the substantiation of a health claim related to iodine and contribution to normal cognitive development pursuant to Article 14 of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2014;12(1):3517, 10 pp. doi:10.2903/j.efsa.2014.3517.
25. McGregor B. The Role of Selenium in Thyroid Autoimmunity: A Review. Journal of Restorative Medicine, Volume 4, Number 1, 1 December 2015, pp. 83-92(10).
26. Melick EJM van, Wilting I. Lithium en de schildklier: vaak vertraging, soms versnelling. Psyfar, 2009; 3:10-14.
27. Laurberg P, Nohr SB, Pedersen KM et al. Thyroid disorders in mild iodine deficiency. Thyroid. 2000; 10(11):951-963.
28. Farebrother J, Naude CE, Nicol L, Andersson M, Zimmermann MB. Iodised salt and iodine supplements for prenatal and postnatal growth: a rapid scoping of existing systematic reviews. Nutr J. 2015; 14:89.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen