skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Topsport zonder doping

Sporters dienen al vanaf het begin van hun carrière goed (op)gevoed te worden met informatie over sportvoeding voor het verbeteren van hun prestatie, om blessures te voorkomen en voor het behoud en verbeteren van hun gezondheid.

Sportvoeding- en sportsuppletieadvies op maat

Iedere sport vereist een eigen aanpak en dat geldt ook voor de individuele (top)sporter. De hongerklop en te weinig drinken kunnen de prestatie ondermijnen. Vaak wordt er bij sportvoeding alleen gedacht aan sportvoedingssupplementen, maar er is nog heel veel winst te behalen met een natuurlijke basisvoeding op maat (zie ook tien vitaliserende voedingtips).

Ook aanvullende suppletie (vetzuren, aminozuren, vitaminen en mineralen) dient individueel uitgezocht te worden voor het verkrijgen van een optimale voedingsstatus. Natuur(sport)diëtisten doen dit aan de hand van diverse soorten bloedonderzoeken in specialistische laboratoria. Bloedcontroles voorkomen over- en onderdosering, niet alleen voor de topsporter, maar ook voor de recreatiesporter.

Wereldwijd kunnen voedingssupplementen vervuild zijn met doping. Het NZVT is een zekerheidssysteem dat de voedingssupplementen controleert op deze mogelijke verontreiniging. Door extra kwaliteitseisen en laboratoriumanalyses op zowel steroïden als stimulantia, loopt een (top)sporter het minste risico op een positieve test.

Product-batch combinatie

De verpakkingen die tijdens een aaneengesloten periode worden gemaakt, maken deel uit van dezelfde batch. Deze batch is te herkennen aan een houdbaarheidsdatum (vaak aangeduid als “THT”), vergezeld van een eigen batchnummer.

Als er binnen het NZVT een uitspraak wordt gedaan over de kwaliteit van een bepaald product, geldt deze uitspraak uitsluitend voor de betrokken product-batch combinatie. Alleen goedgekeurde product-batch combinaties worden op de NVZT-site gezet.

De hoogst mogelijke zekerheid op dopingvrije producten

In het buitenland zijn de laatste jaren slechts een handjevol initiatieven ontplooid, die vergelijkbaar zijn met het NZVT. Van deze initiatieven voldoet alleen het Engelse ‘Informed Sport’ ; aan de hoge eisen die ook in Nederland gelden. Ze verplichten batch-per-batch controle van de voedingssupplementen en testen het productieproces en de bedrijven zelf. Informed Sport is dan ook het enige buitenlandse zekerheidssysteem dat door de Dopingautoriteit wordt erkend bij de keuring van voedingssupplementen op doping.

In Duitsland heeft het Olympisch Steunpunt Rheinland de Kölner Liste opgezet. Het goede van deze lijst is dat er ook op batches getest wordt en dat de resultaten beschikbaar worden gesteld aan de sporters. Daarentegen mogen de bedrijven zelf kiezen waar ze de batches op laten testen (anabolen en/of stimulantia) en er vindt verder geen controle plaats van het productieproces en de bedrijven zelf.

Voedingssupplementen leveren nog altijd een groot risico op onbewust dopinggebruik. Wilt u dus de hoogst mogelijke zekerheid op dopingvrije producten, gebruik dan alleen de product-batch combinaties van het NZVT – en eventueel Informed Sport. De zekerheidssystemen van Informed Choice en de Kölner Liste worden door de Dopingautoriteit niet erkend, al geven de producten binnen deze lijsten natuurlijk wel een hogere zekerheid dan niet gecontroleerde voedingssupplementen.

Voedingssupplementen versus medicijnen

Het verschil tussen voedingssupplementen en medicijnen is dat medicijnen vallen onder de Geneesmiddelenwet. Hierin staan strenge reinheidseisen waar bij de productie aan voldaan dient te worden. Hierdoor krijgt een medicijn de hoogst mogelijke zekerheid dat het geen stoffen bevat die niet op het etiket staan.

De kans op vervuiling van een geneesmiddel met doping is daardoor zo goed als nihil. Voedingssupplementen vallen echter niet onder deze geneesmiddelenwet, maar onder het Warenwetbesluit Voedingssupplementen en daarvoor gelden minder strenge eisen. Daardoor bestaat het risico dat voedingssupplementen wél vervuild zijn. Uit onderzoek blijkt dat dit risico bovendien vrij groot is; 2-25% van alle supplementen bevat dopinggeduide stoffen zonder dat dit op het etiket vermeld staat.

Als (top)sporter kunt u niet alle geneesmiddelen zomaar gebruiken. Er zijn namelijk redelijk veel geneesmiddelen die dopinggeduide stoffen bevatten. Daarom heeft de Dopingautoriteit de Dopingwaaier App ontwikkeld.

Bij geneesmiddelen controleren in de App kunt u alle in Nederland geregistreerde geneesmiddelen (en de bijhorende werkzame stoffen) controleren op de aanwezigheid van doping. Deze middelen zijn te herkennen aan een RVG-nummer op de verpakking. Uit het zoekresultaat blijkt direct of het toegestaan is. Hierbij wordt ook onderscheid gemaakt tussen binnen wedstrijdverband en buiten wedstrijdverband.

Ook voedingssupplementen kunt u controleren. U kunt al bekijken welke batches van supplementen op de NZVT-lijst staan.

Intensief sporten en oxidatieve stress

Intensief sporten veroorzaakt oxidatieve stress in hart- en skeletspier door intensivering van de stofwisseling (er komen meer zuurstofradicalen vrij uit celmitochondriën); na afloop treedt een milde ontsteking op in spierweefsel doordat vrije radicalen een ontstekingsreactie opwekken door NF-κB-activering. Vermoeide en pijnlijke spieren zijn het gevolg.

Door het zuurstofverbruik tijdens het sporten ontstaan er vrije radicalen die schade veroorzaken aan de lipiden in het celmembraan. Dit wordt ook wel oxidatieve stress genoemd. Antioxidanten zijn in staat om vrije radicalen te neutraliseren en het schadelijke effect ervan tot een minimum te beperken.

Verschillende antioxidanten en bijbehorende enzymen hebben dit effect, waaronder glutathion, magnesium, cysteïne, carotenoïden, bioflavonoïden, astaxanthine, co-enzym Q 10, tocoferol, vitamine C en glutathionperoxidase.

Supplementatie met weiproteïne-isolaat (bij koemelk-allergie is er ook geiten- plus schapen wei-isolaat) vermindert bij duursporters het aantal vrije radicalen. Daarnaast leidt het tot een beter spierherstel, verhoogde spierkracht en een hoger percentage vetvrije lichaamsmassa.

Er is aangetoond dat supplementatie met omega-3-vetzuren de membraanlipiden effectief beschermt en daarnaast een positief effect heeft op de krachttoename.

Prestatieverhogende stoffen

Een studie [1] uitgevoerd met 100 Duitse atleten toont aan dat dagelijkse suppletie van 300 mg C0Q10 van ubiquinol een significante verbetering geeft van kracht. CoQ10 suppletie resulteerde in een korte termijn maximumprestatie, wat wijst op een verhoogde anaerobe energieproductie, waarschijnlijk door een verhoogde productie van ATP en creatinine-fosfaat-synthese.

Er is geconstateerd dat een gebrek aan magnesium de sportprestaties negatief beïnvloedt. Een duidelijk voorbeeld zijn spierkrampen als gevolg van magnesiumtekort. Het is nodig om na fysieke inspanning vloeistoffen in te nemen en de voorraad magnesium, zink, vitamine C en (in water oplosbare) B-vitaminen aan te vullen.

Zo wordt niet alleen het effect van zweten en transpireren tegengegaan, maar wordt ook een ontstekingsremmend effect bereikt, terwijl de eerder genoemde oxidatieve stress op voorhand wordt verminderd.

BCAA’s (Branched Chain Amino Acids: L-leucine, L-isoleucine en L-valine) ondersteunen de energiestofwisseling en leveren stikstof voor de productie van de aminozuren die nodig zijn voor de aanmaak en het herstel van spierweefsel. Daarnaast zijn ze belangrijk voor de goede werking van het immuunsysteem en het spier- en zenuwstelsel.

Supplementatie van deze aminozuren [2] met een vertakte keten wordt daarom niet alleen aanbevolen om de fysieke prestaties te verbeteren, maar ook voor sporten waarbij psycho-emotionele factoren de prestaties beïnvloeden.

Kruiden en topsport

Suppletie met een ashwagandha-supplement kan volgens een nieuwe gerandomiseerde, prospectieve, dubbelblinde, placebo-gecontroleerde klinische studie [3] onder andere bijdragen aan het verbeteren van spierkracht, -grootte en -herstel. Ashwagandha kan verder uitkomst bieden als ondersteuning bij stress en slaap, het draagt bij aan het verbeteren van de hormoonbalans, helpt bij gewichtsbeheersing en ondersteunt daarnaast de stofwisseling en het uithoudingsvermogen.

Inspanningsgeïnduceerde spierschade, spierpijn en stijfheid na het sporten is van invloed op de daaropvolgende trainingen. In een Amerikaanse studie [4] is het effect onderzocht van suppletie met curcumine op spierpijn en (indirecte) biomarkers van spierbeschadiging na krachttraining (van de quadriceps ofwel de vierhoofdige dijspier).

De geëvalueerde biomarkers zijn de pro-inflammatoire cytokines[5] TNF-α (tumornecrosisfactor-alfa), IL-6 (interleukine-6) , IL-8 en IL-10 en het enzym creatinekinase (CK), dat verhoogd is bij spierschade en verhoogde spierafbraak. Het onderzoek laat zien dat suppletie met curcumine de ontstekingsreactie in het spierweefsel vermindert (mede door remming van het ontstekingsenzym cyclooxygenase-2), maar dat het in deze dosis (en suppletieduur) geen significant effect heeft op de mate van spierpijn na krachttraining.

De minder sterke stijging van CK, TNF-α en IL-8 leidt naar verwachting tot een sneller herstel en daardoor betere prestaties tijdens latere trainingssessies. Er is vervolgonderzoek nodig om nog meer inzicht te krijgen in het verband tussen curcumine-dosis, ontstekingsmarkers en inspanningsgeïnduceerde spierschade en spierpijn. Hierbij zou men een grotere steekproefomvang kunnen kiezen en de duur van de onderzoeksperiode kunnen verlengen.

Veel sporters gebruiken ontstekingsremmers om de symptomen van (chronische) ontstekingen te onderdrukken. Daardoor sukkelen ze maandenlang voort met blessures en presteren ze onder de verwachting.
De gedachte dat een ontsteking fout is, ligt aan de basis van de ‘ontstekingsremmende geneeskunde’. Wanneer er schade optreedt aan weefsels na intensieve inspanning, komen er onmiddellijk vetzuren (EPA/DHA/arachidonzuur) vrij. Deze vetzuren kunnen echter worden omgezet in zogenaamde ‘stopsignalen’ (lipoxines, resolvines) die de ontsteking kunnen beëindigen.

De weefsels moeten vooraf  (vóór de blessure) wel geladen zijn met de juiste vetzuren en andere voedingsstoffen om een natuurlijk proces van beëindiging van de ontsteking [5] in gang te kunnen zetten. Het streven naar een optimale voedingsstatus geeft dus snellere herstelkansen. Hier ligt een belangrijke taak van de sportdiëtist.

Ook in de topsport gonst het helaas van de tegenstrijdige adviezen. Iedere (top)sport vereist een eigen voedings- en suppletieaanpak en dat geldt ook voor de individuele (top)sporter.
Marijke de Waal Malefijt

Voedings- en laboratorium zelftesten

Laboratoriumtesten urine bloed ontlasting en speekseltesten Wij werken samen met de grote Duitse fabrikant van laboratoriumtesten Medivere. Medivere levert laboratorium diagnostische diensten waarbij de conventionele geneeskunde als ook aanvullende (complementaire) medische diagnostica en therapieën optimaal worden gecombineerd.

Op onze pagina over voedings- en laboratoriumtesten kunt u alle hierboven genoemde Medivere testen bekijken en zelf bestellen.

Literatuur en links:

[1] Ubiquinol supplementation enhances peak power production in trained atheletes: a double-blind placebo controlled study. Dietmar Alf et al. Journal of the international Society of Sports Nutrition. 2012

[2]Lees meer in ‘Sport & Suppletieboekje’ op www.orthokennis.nl; http://www.orthokennis.nl/nieuws/Sport-en-suppletie-boekje

[3] Wankhede S et al. Examining the effect of Withania somnifera supplementation on muscle strength and recovery: a randomized controlled trial. J Int Soc Sports Nutr. 2015 Nov 25;12:43. doi: 10.1186/s12970-015-0104-9. http://jissn.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12970-015-0104-9

[4] Brian K. McFarlin et al. Reduced inflammatory and muscle damage biomarkers following oral supplementation with bioavailable curcumin. BBA Clinical 2016;5:72–78.

[5] Natuurlijke remming van ontstekingen door Marijke de Waal Malefijt; https://www.natuurdietisten.nl/natuurlijke-remming-ontstekingen-2/

Lees meer op onze site over Voeding & Sport:

Sportvoeding en suppletie; https://www.natuurdietisten.nl/kenniscentrum/natuurvoeding-beweging-en-sport/sportvoeding-en-suppletie/

Voeding bij duursportprestatie: https://www.natuurdietisten.nl/voeding-bij-duursportprestatie/

Verhoogde BCAA inname bij duursport: https://www.natuurdietisten.nl/verhoogde-bcaa-inname-duursport/

Niet te veel drinken en toch goed koelen: https://www.natuurdietisten.nl/drinken-en-toch-goed-koelen/

Sportvoeding deel 1: https://www.natuurdietisten.nl/sportvoeding-deel-1/

Sportvoeding deel 2: https://www.natuurdietisten.nl/sportvoeding-deel-2/

Sportvoeding deel 3: https://www.natuurdietisten.nl/sportvoeding-deel-3/

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen