skip to Main Content
Kenniscentrum met meer dan 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Kaliumhuishouding

Kalium speelt onder meer een belangrijke fysiologische rol bij de werking van het hart, de spieren en het zenuwstelsel. Daarnaast ook bij de regulatie van de bloeddruk en stress, de pH (zuurtegraad) en het elektrische (membraan-)potentiaal in en buiten de cellen en de complete vochthuishouding. Door verarming van de landbouwgronden en gewijzigde landbouwmethoden bevat de huidige voeding minder kalium dan wordt verondersteld. Tijdens stress, door het gebruik van diuretica (plaspillen) en cafeïnegebruik gaan grote hoeveelheden kalium met de urine verloren. Ook bij diarree kan veel kalium en natrium met de ontlasting uitgescheiden worden. Tijdens de zwangerschap (in het bijzonder bij eclampsie), bij chronische vermoeidheid, hypertensie, hartritmestoornissen en spierkrampen kan kaliumdeficiëntie optreden.

Concentratieverschillen

De totale hoeveelheid kalium in het menselijk lichaam (bij een persoon van 70 kg) is circa 140 gram. In de intracellulaire vloeistof bedraagt de kaliumconcentratie circa 150 mmol/l en in de extracellulaire slechts 4 à 5 mmol/l; kalium is daarmee het in hoogste concentratie aanwezige positief geladen ion (kation) in onze cellen. De intra- en extracellulaire concentratieverschillen van kalium worden mede in stand gehouden door de actieve, energiekostende (ATP) Na+/K+-ATP-ase-proteïnen; deze in de celmembraan gesitueerde eiwitten pompen natrium uit en kalium in de cel. De cellen streven naar een zo constant mogelijke kaliumconcentratie; de concentratie kan echter door diverse factoren gewijzigd worden. Onder andere insuline, de catecholamines, maar ook verandering in de pH van de cel en het plasma kunnen de trans-membraan distributie van kalium wijzigen.

Kalium en de gemoedstoestand.

Cellen hebben een evenwicht nodig tussen natrium en kalium. Stijgt de natriumconcentratie in het lichaam, dan stijgt de behoefte aan kalium. Omdat de voedingsindustrie kwistig omspringt met keukenzout is de natrium inname spectaculair gestegen.  Onderzoekers van de Australische Deakin University publiceerde in 2008 een trial met honderd proefpersonen die met een dieet met weinig natrium en ruim kalium een verbeterde gemoedtoestand hadden.

Kalium en magnesium en elektrische cellading

Samen met magnesium (Mg2+) zorgt kalium (K+) dat er intracellulair voldoende positieve lading aanwezig is om de overwegend negatieve lading van (in-)organische fosfaten, fosfolipiden, carboxyl- en sulfaatgroepen, diverse eiwitten en nucleïnezuren te neutraliseren. Dit is fysiologisch van groot belang omdat diverse biologische processen aan een celmembraan en in het cytoplasma bij een elektrische dysbalans niet correct kunnen verlopen. Onder meer in cellen die belast zijn met zware metalen en in bepaalde tumorcellen kunnen de kaliumhuishouding en de elektrische cellading verstoord zijn.

Commentaar NDN

Kalium komt vooral voor in groente, fruit, aardappelen en in mindere mate voor in noten, brood en melk. Normaal gesproken levert een gezonde, gevarieerde voeding met ruim groenten en fruit voldoende kalium. Als aardappelen en groente worden gekookt in veel water, kan kalium onnodig verloren gaan. Het is daarom beter om bij het koken niet meer water te gebruiken dan nodig is. Het stomen van groenten en het gebruik van rauwkost en kiemgroenten verdient de voorkeur.

Een kaliumtekort ontstaat als het evenwicht tussen opname en uitscheiding verstoord is. Bij hevig braken, ernstige diarree, teveel zoutgebruik en weinig gebruik van groenten en fruit en door het gebruik van bepaalde plaspillen kan een tekort aan kalium ontstaan. Driekwart van alle zoutconsumptie komt uit industrieel bereide producten zoals brood, kaas, vleeswaren, sauzen, soepen en kant-en-klaar maaltijden. De verschijnselen van een tekort zijn: een verminderde eetlust, spierzwakte, misselijkheid, lusteloosheid, hoge bloeddruk en in ernstige gevallen hartritmestoornissen. In Nederland is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor kalium 2000mg/dag en in het buitenland worden kalium aanbevelingen gedaan van circa 3500 mg per dag.

Kalium en Ménière

De ziekte van Ménière is kort samengevat een gehoor/evenwichtsaandoening, die gepaard gaat met de symptomen van aanvalsgewijze draaiduizelingen, toenemende slechthorendheid en oorsuizen. Deze aandoening kent nog geen genezing en levert vaak uiteindelijk een bijna totale doofheid op. Een regelmatig leven, een gezond eetpatroon, meditatie en een geringe stressbelasting kan helpen om de symptomen te verlichten.

Er bestaan verdenkingen dat een teveel aan de vloeistof endolymfe in de scala media (een kanaal in het slakkenhuis), een belangrijke rol speelt bij het ontstaan van de symptomen van de ziekte van Ménière. Uit diverse onderzoeken blijkt dat endolymfe een lichaamsvloeistof is met een hoge kaliumconcentratie. In dierenstudies worden proefdieren om de optredende druktoename [endolymfatische hydrops] in de scala media te onderzoeken op een kaliumrijk dieet gezet, waardoor ze Ménière verschijnselen gaan vertonen.

Kaliumrijke voedingsmiddelen zijn echter vaak ook rijk aan biogene aminen (zie artikel elders op deze site). Biogene rijke voedingsmiddelen kunnen ook Ménière doen toenemen. De volgende voedingsmiddelen bevatten stoffen zowel histamine, salicylaten, benzoaten, jodium, gallaten als  kalium: bessen, aardbeien, abrikozen, ananas, druiven, frambozen, peren, pruimen, rozenbottel, witlof, augurken, komkommer, kruiden, amandelen, pinda, kaas, zuurkool, tomaten, spinazie, sardines, haring, makreel, tonijn.

De vraag blijft dus of de klachten worden veroorzaakt door een kaliumrijk dieet of een biogeen amine rijk dieet. Natuurdiëtisten zien in ieder geval in de praktijk deze verschijnselen en wijzen er nog maar een keer op dat een voeding op biochemische individualiteit gemaakt moet worden om te voorkomen dat zowel teveel als te weinig van bepaalde stoffen ontregelend kunnen werken.

Bronnen:

Bron: Eetwaar = eetbaar. Over voedsel en allergie (waaronder biogene aminen). Dr Kamsteeg. Uitgeverij Becht.

Torres SJ, Nowson CA, Worsley A. Dietary electrolytes are related to mood. Br. J Nutr.2008 Nov:100(5):1038-45.

Hajjar, Im, et al. Impact of diet on blood pressure and age-related changes in blood pressure in the US population: analysis of NHANES III. Arch Intern Med, 2001. 161(4): p. 589-93.

Stipnauk MH. Biochemical and Physiological Aspects of Human Nutrition, ISBN 0-7216-4452-X, 2000.

Sjögren A et al. Reducend concentrations of magnesium, potassium and zinc in skeletal muscle from women during normal pregnancy or eclampsia. Abstract. J. Am. Coll. Nutr. 7(5):408, 1988.

Snively WD. The clinician views potassium deficit. Minn. Med. June, 1965, pp. 713-719.

Krishna GG et al. Increased blood pressure during potassium depletion in normotensive men, N. Engl. J. Med. 320:1177-1182, 1989.

Siani A et al. Controlled trial of long term oral potassium supplements in patients with mild hypertension, Br. Med. J. 294:1453-1456, 1987.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen