skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Het vrouwenhart

Dagelijks overlijden in Nederland bijna 60 vrouwen aan hart- en vaatziekten, doodsoorzaak nummer één. De verschillen tussen het mannen- en vrouwenhart zijn groot, maar worden niet altijd onderkend door de vrouw zelf, de arts of andere behandelaar. Met mogelijk gemiste of foutieve behandeling als gevolg. Dit komt o.a. doordat de symptomen vaak anders en minder duidelijk zijn dan bij mannen.

Duidelijke verschillen tussen mannen en vrouwen zijn:
– de signalen van een hartinfarct zijn bij vrouwen vaker minder duidelijk
– slagaderverkalking ontwikkelt zich bij vrouwen anders dan bij mannen
– vrouwen hebben vaker problemen in de allerkleinste bloedvaatjes in het hart
– vrouwen krijgen zo’n 7 – 10 jaar later hartklachten dan mannen. Vrouwelijke hormonen lijken hen tot de overgang te beschermen.

Mannen hebben vaker de typische signalen van een hartinfarct. Ze hebben plotseling een aanhoudende drukkende pijn op de borst, die kan uitstralen naar andere delen van het lichaam. Vaak gaat dit samen met misselijkheid, zweten en braken. Bij vrouwen komen deze typische signalen ook voor. Maar ze hebben ook vaker minder duidelijke signalen zoals:
* pijn in de bovenbuik, kaak, nek of rug
* pijn tussen de schouderbladen
* kortademigheid
* extreme moeheid
* duizeligheid
* onrustig gevoel, angst, snelle ademhaling

Bij mannen ontstaan vernauwingen vaker in de grotere kransslagaders in het hart. Vrouwen hebben vaker problemen in de allerkleinste vaatjes in het hart. Dat lijkt misschien minder erg, maar voor de aanvoer van zuurstof naar het hart zijn deze kleine vaatjes heel belangrijk. Als ze niet goed werken, kun je last krijgen van pijn op de borst, benauwdheid of erge vermoeidheid. Met de huidige technieken zoals hartkatheterisatie, zijn deze kleine vaatjes niet goed te zien. De diagnose is voor artsen daarom lastig te stellen.

Als vrouw heb je te maken met veel schommelingen in de hormonen tijdens de menstruatiecyclus, een zwangerschap of de overgang. Deze veranderingen kunnen van invloed zijn op het ontstaan van hart- en vaatziekten.Er zijn in de cardiologie naast de verschillen in klachten ook verschillen in de behandeling.

Minder bekende klachten bij vrouwen

Een hartinfarct wordt bij vrouwen daarom vaker gemist dan bij mannen. Hoog tijd dat hier verandering in komt, zo vinden cardiologen Angela Maas en Janneke Wittekoek. Zij pleiten voor meer bewustwording onder vrouwen zelf, maar ook bij hun collega-cardiologen en huisartsen.[bol_product_links block_id=”bol_5ad9e3fd96959_selected-products” products=”9200000074361886″ name=”Het vrouwenhart” sub_id=”” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFFFFF” border_color=”D2D2D2″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”0″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]
Vrouwen kunnen bij een hartinfarct last hebben van minder bekende klachten waaronder:pijn tussen de schouderbladen, in de bovenbuik, kaak, nek of rug
grieperig, koorts, zweten
extreem moe en pijn in de rug weken voorafgaand aan een infarct
onrust, angst
duizelig
kortademig
transpireren, misselijk, geen eetlust
tintelende handen

Verschil tussen mannen en vrouwen

Bij mannen ontstaan vernauwingen vaker in de grotere kransslagaders in het hart. Vrouwen hebben vaker problemen in de allerkleinste vaatjes in het hart. Dat lijkt misschien minder erg, maar voor de aanvoer van zuurstof naar het hart zijn deze kleine vaatjes heel belangrijk. Als ze niet goed werken, kun je last krijgen van pijn op de borst, benauwdheid of erge vermoeidheid. Met de huidige technieken zoals hartkatheterisatie, zijn deze kleine vaatjes niet goed te zien. De diagnose is voor artsen daarom lastig te stellen.

Als vrouw heb je te maken met veel schommelingen in de hormonen tijdens de menstruatiecyclus, een zwangerschap of de overgang. Deze veranderingen kunnen van invloed zijn op het ontstaan van hart- en vaatziekten. Er zijn in de cardiologie naast de verschillen in klachten ook verschillen in de behandeling.

Cardiovasculaire aandoeningen

Hart- en vaatziekten of cardiovasculaire aandoeningen is een verzamelnaam voor een aantal aandoeningen van het hart en de bloedvaten, zoals doorbloedingsstoornissen, atherosclerose, hoge bloeddruk, trombose, angina pectoris, hartritmestoornissen, hartaanval en beroerte. De grootste doodsoorzaak in de westerse wereld, waar het onderliggende mechanisme ervan nog slecht wordt begrepen.

Hoewel een hoge cholesterol nog altijd het meest genoemd wordt als oorzaak of risicofactor, zijn de twee belangrijkste factoren in het ontstaan van hart- en vaatziekten oxidatieve stress en inflammatie (ontsteking). Atherosclerose ligt aan de basis van andere cardiovasculaire aandoeningen. Preventie hiervan is daarom een van de belangrijkste factoren in het voorkomen van hart- en vaatziekten.

Atherosclerose is het dichtslippen van de bloedvaten, voornamelijk door plaquevorming in het verdikken van de gladde spieren in de bloedvatwanden. De bloedvaten vernauwen daardoor, zodat de doorbloeding vermindert, de bloeddruk stijgt en bloedvaten zelfs helemaal afgesloten kunnen worden. Atherosclerose kan de bloedtoevoer, en de zuurstoftoevoer, naar verschillende weefsels en organen blokkeren (ischemie). De plaque kan ook losscheuren en ergens anders een embolie (verstopping) veroorzaken.

Plaquevorming

Chronisch beschadigde bloedvaten geven aanleiding tot plaquevorming en calcificatie (verkalking). Immuuncellen, lipoproteďnen, LDL, fibrine en andere stoffen worden aangetrokken om de beschadigde bloedvaten tijdelijk te ‘dichten’. Bij een gebrek aan antioxidanten (waaronder vitamine C), collageen en andere stoffen die nodig zijn om de bloedvaten te herstellen, stapelen deze vetten en eiwitten zich op aan de binnenkant van de bloedvaten (plaquevorming). Ook calcium kan zich dan later ophopen in de plaque (calcificatie of verkalking).

Daarnaast gaan de gladde spiercellen en bindweefselcellen zich vermenigvuldigen om een extra barričre te vormen, zodat de bloedvatwanden nog meer vernauwen. Ook een chronisch verhoogde bloedstolling (bloedplaatjesklontering) door de chronische schade aan de bloedvaten kan ontstaan. Dit verhoogt het risico op trombose.

Factoren die de bloedvaten beschadigen

Er zijn diverse factoren die de bloedvaten kunnen beschadigen waaronder:
– roken
– oxidatieve stress
– vrije radicalen, zuurstofradicalen, stikstofradicalen
– gebrek aan antioxidanten, waaronder gebrek aan vitamine C en vitamine E
– chronische inflammatie (cytokinen)
– gebrek aan ontstekingsremmende stoffen en factoren
– te veel homocysteďne in het bloed; vaak door een te kort aan Vitamine B 12, foliumzuur, vit B 6, zink, N-acetyl cysteine, Tri-Methyl-Glycine (TMG), S-adenosylmethionine (SAMe)
– toxische stoffen, zware metalen
– chronische lichamelijke, mentale en/of emotionele stress
– gebrek aan omega-3, te veel omega-6
– chronische hoge bloedsuikerspiegel
– insulineresistentie, te veel insuline in het bloed
– te veel stollingsfactoren en/of te weinig antistollingsfactoren in het bloed
– gebrek aan vitamine D
– gebrek aan co-enzym Q10
– gebrek aan magnesium, mangaan, zink, selenium
– gebrek aan alfaliponzuur
– gebrek aan flavonoďden, polyfenolen
– gebrek aan glutathion
– gebrek aan vitamine K2

In het lichaam kan vitamine K1 in vitamine K3 en vervolgens in vitamine K2 worden omgezet. De omzetting van vitamine K3 in vitamine K2 wordt geremd door statines. Juist vitamine K2 is belangrijk voor de vorming van het matrix Gla-eiwit (MGP) dat bloedvatverkalking tegen gaat.
Voor patiënten die langdurig of hoge doseringen statines gebruiken, is daarom waarschijnlijk de vitamine-K2-inname uit de voeding extra belangrijk.

Lipoproteďne a of lp(a) is een lipoproteďne die helpt bij het dichtmaken van beschadigde bloedvatwanden. Hoewel bekend is dat lp(a) een onafhankelijke risicofactor is voor hart- en vaatziekten, wordt er nog weinig aandacht aan besteed, mede omdat er weinig geen medicijnen zijn die lp(a) effectief verlagen. Vitamine B3 (niacine), L-carnitine en coënzym Q10 kunnen interessante stoffen zijn voor het verlagen van lp(a).

De belangrijkste oorzaken van endotheel disfunctie en atherosclerose zijn oxidatieve stress en inflammatie. Alle factoren die daaraan bijdragen of die er het gevolg van zijn, verhogen samen het risico op alle cardiovasculaire aandoeningen.

Oxidatieve stress

Oxidatieve stress is een vorm van schade die ontstaat wanneer vrije radicalen of zuurstofradicalen andere moleculen beschadigen (oxidatie). Het is het gevolg van te veel (zuurstof)radicalen en een gebrek aan antioxidanten en antioxidantenzymen.

Vrije radicalen en zuurstofradicalen worden beschouwd als schadelijke moleculen, maar ze spelen een belangrijke rol in het immuunsysteem en bij de inflammatierespons. Ze vernietigen vreemde indringers (virussen, bacteriën) en helpen bij de afbraak van beschadigd weefsel.

In normale omstandigheden vernietigen vrije radicalen alleen vreemde indringers of beschadigd weefsel. Wanneer dat gebeurd is, stopt de aanmaak van vrije radicalen en worden ze geneutraliseerd door antioxidanten en antioxidantenzymen. Bij gebrek aan antioxidanten of wanneer te veel zuurstofradicalen aangemaakt worden, wordt ook gezond weefsel beschadigd. Dat proces noemt men oxidatieve stress en speelt een sleutelrol in het ontstaan van atherosclerose en hart- en vaatziekten.
Oorzaken van oxidatieve stress kunnen zijn: – roken
– te veel alcohol
– pesticiden, herbiciden, glyfosaat
– gebrek aan beweging
– gebrek aan antioxidanten en antioxidantenzymen
– hoge bloedsuikerspiegel (diabetes, insulineresistentie)
– gebrek aan zuurstof
– straling, uv-straling, radioactiviteit
– giftige stoffen, zware metalen
– milieuvervuiling
– medicijnen
– chemotherapie
– chronische lichamelijke, mentale en/of emotionele stress

Chronische oxidatieve stress en chronische weefselschade veroorzaken chronische inflammatie. Ook een gebrek aan ontstekingsremmende stoffen zoals omega-3 vetzuren, flavonoďden, vitamine C, D en E kan chronische inflammatie veroorzaken.
Natuurlijke ontstekingsremmers zijn dan ook:• Omega-3 vetzuren,
• vitamine C, vitamine D, vitamine E,
• boswellia serrata,
• knoflook, gember, curcumine,
• flavonoďden, quercetine, resveratrol,
• N-acetylcysteďne, alfa-liponzuur,
• magnesium, zink
• B-vitaminen

Oxidatieve stress urinetest

Oxidatieve stress urinetestVerkoopprijs (incl. BTW): € 47,95
Koop deze test op Yours-Healthcare.nl
Laboratoriumanalyse van isoprostanen (8-epi-prostaglandine). Ter bepaling van de belasting met reactieve zuurstofverbindingen (oxidatieve stress).
Isoprostanen ontstaan als producten van de lipide-peroxidatie, als gevolg van een zware reactie tussen vrije radicalen en lipiden. Isoprostanen geven de mate van oxidatieve schade aan. Bewijs van de toegenomen isoprostanenconcentratie maakt het ook mogelijk een inschatting te maken van de antioxidatieve capaciteit en fungeert tevens als bewijs van de risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Niacine herstelt endotheel in bloedvaten

Suppletie van niacine verbetert de werking van het endotheel wat betreft verwijding van bloedvaten. Dat blijkt uit een meta-analyse van 7 studies op bijna 500 personen, die gedaan werd door artsen van de Mashhad Universiteit te Iran. Het effect is klein, maar significant en klinisch relevant.

Het endotheel, een van de grootste organen van het lichaam, is geen passieve bekleding van de bloedvaten, maar is zeer actief betrokken in controle van bloeddruk, cholesterol en ontstekingen.

Niacine is lipideverlagend en geeft verhoging van de HDL-cholesterol. Verhoging van de HDL kan de gunstige effecten op het endotheel verklaren, want HDL-partikels dragen bij tot een betere bescherming tegen oxidatieve stress en ontstekingen.

Niacine oefent nog andere effecten uit. Het is een antioxidant en een ontstekingsremmers. Waarschijnlijk staat het gunstige effect van niacine op het endotheel los van HDL-verhoging, denken de Iraanse onderzoekers. Hun bevindingen werden gepubliceerd door het vakblad Vascular Medicine.

De ‘slechte ‘LDL

Een hoge LDL wordt gezien als een parameter voor het bepalen van het risico op atherosclerose. Het gaat dan om de geoxideerd en geglycosyleerd LDL. LDL kan geoxideerd worden door vrije (zuurstof)radicalen en/of geglycosyleerd worden door glucose (door een chronische hoge bloedsuikerspiegel).

LDL verandert dan van vorm en wordt niet meer door de LDL-receptoren van de cellen herkend. De cellen kunnen beschadigd LDL niet opnemen, zodat het niet in de bloedcirculatie blijft en een ontstekingsreactie uitlokt. Macrofagen nemen het beschadigde LDL op en veranderen het in zogenaamde schuimcellen. Dit zet een kettingreactie van oxidatieve stress en inflammatie in gang die tot plaquevorming en atherosclerose kan leiden.
Geoxideerd of geglycosyleerd LDL hecht zich gemakkelijk aan de bloedvatwanden. Het stimuleert de vorming van atherosclerotische plaque.

Lage bloedwaarden van HDL verhogen eveneens het risico op atherosclerose. HDL heeft een anti-atherosclerotische werking. HDL haalt cholesterol uit de bloedvaten, maar ook uit de macrofagen en uit de plaque en transporteert het naar de lever voor verwijdering.

Eén van de belangrijkste oorzaken van endotheel disfunctie en stijve bloedvaten is calcificatie. Dat wil zeggen; opstapeling van calcium aan de binnenkant van de vaatwanden (verkalking). Lange tijd dacht men dat dit een passief proces was. Als gevolg van te veel calcium in het bloed. Nu weet men dat calcificatie van de vaatwanden ontstaat onder invloed van diverse signaalstoffen en hormonen. Deze worden op hun beurt beďnvloed door verschillende factoren. Geoxideerd LDL, een verhoogde homocysteďne, een hoge bloedsuikerspiegel en inflammatie stimuleren de opstapeling van calcium in de vaatwanden. In tegenstelling tot HDL, antioxidanten, vitamine K en omega-3 vetzuren, die de vaatwandcalcificatie verminderen.

Mindfulness en hartgezondheid

Mannen en vrouwen die mindful zijn (‘dispositionele mindfulness’), staan gezonder in het leven. Deelnemers van een studie die een hoge mindfulscore hadden volgens vragenlijsten, kenden een 83 % betere hartgezondheid gemeten aan de hand van zeven hartparameters. Vier hartparameters toonden een significante relatie met mindfulness: BMI, lichaamsbeweging, nuchtere bloedglucose en het vermijden van tabaksrook.
Meer is te lezen over voeding die LDL en HDL reguleert op onze site:LDL cholesterolverlagende voeding.
Bloeddruk verlagende (voedings)tips.
LDL cholesterol: andere lipidenhypothese

Literatuur en links:

1. Arora S, Patra SK, Saini R. HDL-A module with a multi-farceted role in coronary artery disease. Clin Chim Acta. 2016 Jan 15;452:66-81.

2. Boydens C, Pauwels B, Vanden Daele L, et al. Protective effect of resveratrol and quercetin on in virtro-induced diabetic mouse corpus cavernosum. Cardiovasc Diabetol. 2016 Mar 18;15(1):46.

3. Sun YP, Gu JF, Tan XB, et al. Curcumin inhibits advanced glycation end product-induced oxidative stress and inflammatory responses in endothelial cell damage via trapping methylglyoxal. Mol Med Rep. 2016 Feb;13(2):1475-86.

4. Chistiakov DA, Orekhov AN, Bobryshev YV. Endothelial Barrier and Its Abnormalities in Cardiovascular Disease. Front Physiol. 2015 Dec 9;6:365.

5. Lai WK, Kan MY. Homocysteine-Induced Endothelial Dysfunction. Ann Nutr. Metab. 2015;67(1):1-12.

6. Cha J, Niedzwiecki A, Rath M. Hypoascorbemia induces atherosclerosis and vascular deposition of lipoprotein(a) in transgenic mice. Am J Cardiovasc Dis. 2015 Mar 20;5(1):53-62. eCollection 2015.

7. Perrotta I, Aquila S. The role of oxidative stress and autophagy in atherosclerosis. Oxid Med Cell Longev. 2015;2015:130315.

8. Bae JM, Yang YJ, Li ZM, Ahn YO. Low cholesterol is associated with mortality from cardiovascular diseases: a dynamic cohort study in Korean adults. J Korean Med Sci. 2012 Jan;27(1):58-63.

9. Atherosclerosis and cardiovascular disease. Disease Prevention and Treatment. Life Extension Publications, Inc.; 5th edition (August 1, 2013). ISBN 978-0965877787.

10. Ginter E, Simko V. Plant polyphenols in prevention of heart disease. Bratisl Lek Listy. 2012;113(8):476-80.

11. Karwowski W, Naumnik B, Szczepański M, et al. The mechanism of vascular calcification – a systematic review. Med Sci Monit. 2012 Jan;18(1):RA1-11.

12. Kim DS, Marsillach J, Furlong CE, et al. Pharmacogenetics of paraoxonase activity: elucidating the role of high-density lipoprotein in disease. Pharmacogenomics. 2013 Sep;14(12):1495-515.

13. Kim HY, Oi Y, Kim M, et al. Protective effect of lipoic acid against methylglyoxal-induced oxidative stress in LLC-PK(1) cells. J Nutr Sci Vitaminol (Tokyo). 2008 Feb;54(1):99-104.

14. Kotani K, Yamada S, Uurtuya S, et al. The association between blood glucose and oxidized lipoprotein(a) in healthy young women. Lipids Health Dis. 2010 Sep 21;9:103.

15. Kotani K, Yamada S, Yamada T, et al. The relationship between oxidized lipoprotein(a) and carotid atherosclerosis in asympotomatic subjects: a comparison with native lipoprotein(a). Lipids Health Dis. 2011 Oct 4;10:174.

16. Linton MF, Yancey PG, Davies SS, et al. The Role of Lipids and Lipoproteins in Atherosclerosis. Endotext.

17. Medlow P, McEneny J, Murphy MH, et al. Exercise training protects the LDL I subfraction from oxidation susceptibility in an aged human population. Atherosclerosis. 2015 Apr;239(2):516-22.

18. Parhofer KG. Lipoprotein(a): medical treatment options for an elusive molecule. Curr Pharm Des. 2011;17(9):871-6.

19. Park KH, Shin DG, Cho KH. Dysfunctional lipoproteins from young smokers exacerbate cellular senescence and atherogenesis with smaller particle size and severe oxidation and glycation. Toxicol Sci. 2014 Jul;140(1):16-25.

20. Pearson TA, Mensah GA, Alexander RW, et al. Markers of inflammation and cardiovascular disease: application to clinical and public health practive: A statement for healthcare professionals from the Centers for Disease Control and Prevention and the American Heart Association. Circulation. 2003 Jan 25;107(3):499-511.

21. Prasad K, Dhar I. Oxidative stress as a mechanism of added sugar-induced cardiovascular disease. Int J Angiol. 2014 Dec;23(4):217-26.

22. Rabbani N, Godfrey L, Xue M, et al. Glycation of LDL by Methylglyoxal Increases Arterial Atherogenicity: A Possible Contributor to Increased Risk of Cardiovascular Disease in Diabetes. Diabetes. 2001 May 26.

23. Santilli F, D’Ardes D, Davě G. Oxidative stress in chronic vascular disease: From prediction to prevention. Vascul Pharmacol. 2015 Nov;74:23-37.

24. Sumpio Be, Riley JT, Dardik A. Cells in focus: endothelial cell. Int J Biochem Cell Biol. 2002 Dec;34(12):1508-12.

25. Zhang PY, Xu X, Li XC. Cardiovascular diseases: oxidative damage and antioxidant protection. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2014 Oct;18(20):3091-6.

26. Sahebkar A. Effect of niacin on endothelial function: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Vasc Med. 2014 Feb;19(1):54-66

27. Loucks EB, Britton WB, Howe CJ et al. Positive Associations of Dispositional Mindfulness with Cardiovascular Health: the New England Family Study. Int J Behav Med. 2014 Oct 23. [Epub ahead of print]

28. Keyworth C, Knopp J, Roughley K et al. A mixed-methods pilot study of the acceptability and effectiveness of a brief meditation and mindfulness intervention for people with diabetes and coronary heart disease. Behav Med. 2014;40(2):53-64

29. Okuyama H., Langsjoen P.H., Hamazaki T. et al. (2015). Statins stimulate atherosclerosis and heart failure: pharmacological mechanisms. Expert Rev. Clin. Pharmacol. 8: 189-199.