skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

In een studie (1) bleken antihypertensiva, waaronder diuretica (plaspillen), calciumblokkers, bètablokkers en ACE remmers, de bloeddruk bij 16 procent van de 945 patiënten te verhogen. Dit geeft reden tot bezorgdheid, omdat deze patiënten de middelen juist kregen vanwege een gevaarlijk hoge bloeddruk.

Onderzoekers van het Albert Einstein College of Medicine van de Yeshiva University in New York, zijn van mening dat het probleem wordt veroorzaakt doordat artsen er ten onrechte van uitgaan dat één pil helpt bij iedereen, terwijl ze bij iedere individuele patiënt het juiste middel zouden moeten zoeken. Een eenvoudige voorzorgsmaatregel is om allereerst bij iedereen in een eenvoudige bloedtest het gehalte van het enzym renine te meten, aldus het onderzoeksteam (1).

Bijwerkingen

Een andere veel gehoord advies is het nemen van aspirine. Het dagelijkse aspirientje werkt alleen bij een normale bloeddruk (2). Mannen met een verhoogde bloeddruk hebben door aspirine, zelfs in lage doses van 75 mg per dag, meer kans op ernstige, niet cerebrale bloedingen. Daarnaast ondervinden zij er geen enkel voordeel van omdat het aantal hartaanvallen of beroertes er niet door vermindert (2).
Antihypertensiva (bloeddrukverlagende middelen) worden in enkele onderzoeken genoemd als mogelijke oorzaak van nierkanker. Vastgesteld is, dat bij patiënten die de bètablokker atenolol gebruikten twee keer zoveel nierkanker voorkwam. Een bekende bijwerking van atenolol is kortademigheid en huiduitslag (2).

Welke complementaire adviezen zijn er te geven bij hoge bloeddruk?

Meditatie verlaagt bloeddruk

Uit diverse studies is gebleken dat Transcendente Meditatie (TM), één van de meest toegepaste mind-body technieken om psychische klachten aan te pakken, effectief is in het verlagen van de bloeddruk en het verminderen van angst en depressie en er bovendien voor zorgt dat mensen beter opgewassen zijn tegen het dagelijks leven.
In een gerandomiseerde gecontroleerde studie (5) die verscheen in de American Journal of Hypertension werden 298 universiteitsstudenten willekeurig ofwel op een mind-body programma met TM gezet, ofwel op een wachtlijst die diende als controle.
Een subgroep van 159 studenten met een verhoogd risico op hoge bloeddruk werd apart bekeken. Na drie maanden waren in meditatiegroep de systolische en diastolische bloeddruk verminderd met gemiddeld 2,0 mm Hg, terwijl deze in de controlegroep met 0,4 mm Hg gestegen waren. In de subgroep met verhoogd risico op hypertensie was er een gemiddelde daling van maar liefst 5,0 mm Hg bij diegenen die mediteerden, tegenover een stijging van 1,3mmHg in de controlegroep.

In de meditatiegroep werden bovendien significante verbeteringen waargenomen in psychologische stress, angst, depressie, woede/vijandigheid en het aankunnen van stress. Ook de psychologische stress, die aan de basis ligt van een verhoogde bloeddruk, verminderde aanzienlijk bij diegenen die mediteerden (zie meer tips hieronder in de pdf).

Voedingadviezen bij hoge bloeddruk

Een dieet met veel fruit en groenten (rijke bronnen van kalium en magnesium), blijkt heilzaam bij de behandeling van een verhoogde bloeddruk. Uit een studie bleek (20) dat een verhoogde inname van de hoeveelheid kalium met de voeding een substantiële positieve invloed op de bloeddrukverlaging heeft. Wat goed nieuws is, omdat er sprake is van een geleidelijke stijging van de bloeddruk in de gehele bevolking.
Ook diëten met weinig dierlijk vet met veel onverzadigde vetten en een ruime hoeveelheid aan EPA/DHA (16) werken bloeddrukverlagend. Dit komt o.a. door een positief effect op de prostaglandinen aanmaak die bij mensen met een verhoogde bloeddruk afwijkend kunnen zijn. De prostaglandinen die uit EPA gevormd worden, verzachten de wand van de bloedvaten, waardoor de bloedvaten niet dichtslippen en hebben een bloeddruk verlagend effect (11).

Een dieet rijk aan suiker belemmert de opname van kalium. Wanneer de voeding minder suiker bevat, daalt de bloeddruk. In een Israëlische studie (21) werd aangetoond dat een ontbijt met een hoge glycemische index (GI) de endotheelfunctie van de bloedvaten aantast. De bevindingen wijzen er volgens de onderzoekers op dat hoog-glycemische maaltijden mogelijk aan een verhoogd risico van hart- en vaatziekten bijdragen. Een verstoorde endotheelfunctie leidt namelijk tot minder soepele vaten, wat de bloeddruk kan verhogen.

Vezels (14) verbeteren het cholesterolgehalte, de bloeddruk, ontstekingen en het glucosegehalte in het bloed. Ook zijn vezels in staat om gifstoffen aan zich te binden en uit het lichaam te verwijderen. Daarnaast zorgt vezelrijke voeding voor een vol gevoel, waardoor het gemakkelijker is om gewicht te verliezen. Gewichtsverlies verlaagt de bloeddruk.

Vitamine C rijke voeding

Veel mensen met hoge bloeddruk hebben baat bij vitamine C rijke voedingsmiddelen (plus vit C suppletie van 500 mg als calcium, magnesium ascorbaat). Regelmatig eten van bessen houdt hart en bloedvaten gezond. Dit bleek uit een studie (22) met 72 personen van middelbare leeftijd die geen medicijnen gebruikten. Ze hadden allen één of meer van de volgende risicofactoren voor hart- en vaatziekten: een matig hoge bloeddruk, een verhoogde bloedglucosespiegel, een verhoogde concentratie totaal-cholesterol, een verhoogde concentratie triglyceriden of een lage concentratie HDL-cholesterol in het bloed.
Er werden twee willekeurige groepen geformeerd. Eén groep nam gedurende 8 weken dagelijks twee porties bessen waarin hele bosbessen, een zoete saus van lingonbessen, een puree van zwarte bessen, een puree van aardbeien, koudgeperste zwarte appelbessen en frambozensap zat verwerkt. De controlegroep kreeg in dezelfde periode een zoet niet-bessenproduct met vergelijkbare energie-inhoud.

Na 8 weken liet de groep die bessen had gegeten, vergeleken met de controlegroep, significante verbeteringen zien in de functie van de bloedplaatjes, de concentratie HDL-cholesterol in het bloed en de systolische bloeddruk.

Knoflook

knoflook Julia Rovagnati Dreamstime.comKnoflook heeft een gunstig effect op de bloeddruk. Dat blijkt uit een meta-analyse (13) van 10 gerandomiseerde en gecontroleerde studies waarin het effect van knoflook op de bloeddruk werd onderzocht. De studies betroffen een selectie afkomstig van verschillende medische databanken en literatuur. Alleen onderzoeken die zowel informatie gaven over de boven- als onderdruk werden in de analyse meegenomen.
Het bleek dat alleen personen die bij aanvang een verhoogde bovendruk (hoger dan 140 mm Hg) hadden, een positief effect van knoflook op de bloeddruk ondervonden. Gebruik ervan leidde bij hen tot een gemiddeld 16,3 mm Hg gedaalde boven- en een gemiddeld 9,3 mm Hg gedaalde onderdruk. Dit vergeleken met degenen die alleen een placebo kregen.

Olijfboom Olea Europaea

Een aftreksel van de altijd groene bladeren van de olijfboom Olea Europaea wordt met succes gebruikt als een middel tegen hoge bloeddruk. Hierin komt de substantie oleuropeïne voor, een stof die de bloeddruk verlaagt, de bloedvaten van het hart verwijdt en de hartslag regelmatig maakt (4).

Co-enzym Q10

Co-enzym Q10 bevordert een normale bloeddruk. Dit is in diverse wetenschappelijke studies aangetoond. Mogelijk heeft dit te maken met een betere cellulaire energieproductie, membraanstabilisatie en het wegvangen van schadelijke peroxynitrietradicalen (6,7).

Magnesium bij verhoogde bloeddruk

Het is bekend dat magnesium een vaatverwijdend en bloeddrukverlagend effect heeft. Magnesium kan namelijk calcium van het oppervlak van de gladde spiercellen van de bloedvaten verdringen en het interfereert met het metabolisme van de neurotransmitter acetylcholine in de neuronen die voor concentratie van de bloedvaten zorgen. Mensen met lage magnesiumniveaus hebben meestal meer medicatie tegen hoge bloeddruk nodig dan normaal. Normale serummagnesium waarden sluiten overigens verlaagde cellulaire-magnesium waarden niet uit. Plaspillen (Thiazidediuretica) bevorderen de uitscheiding van magnesiumionen, waardoor een magnesiumgebrek kan ontstaan.

Magnesium en insulinegevoeligheid

Suppletie met magnesium verbetert de insulinegevoeligheid en het vetspectrum bij personen met een lichte vorm van hoge bloeddruk (12). Aan de studie namen 48 personen deel met milde hypertensie. De helft van de deelnemers kreeg gedurende 3 maanden dagelijks 600 mg magnesium naast leefstijladviezen (suppletiegroep). De andere deelnemers kregen alleen een leefstijladvies (controlegroep). Voor aanvang en na afloop van de studie werd de nuchtere bloedglucose, insulinespiegel en het cholesterol bepaald. Daarnaast werd een Orale Glucose Tolerantie Test (OGTT) uitgevoerd om de insulinegevoeligheid te bepalen.
In de suppletiegroep bleek de insulinegevoeligheid (gebaseerd op de OGTT) te zijn toegenomen ten opzichte van het begin van de studie. In de controlegroep werd geen verandering waargenomen. Daarnaast was het totale cholesterolgehalte, LDL-cholesterol (‘slechte’ cholesterol) en triglyceridengehalte gedaald na suppletie met magnesium. Tevens steeg het HDL-cholesterol (‘goede’ cholesterol). In de controlegroep was er geen verandering van het vetspectrum.

De insulinegevoeligheid, het cholesterol en triglyceriden verbeteren door suppletie met magnesium bij personen met een milde vorm van hypertensie. Magnesium kan zodoende bij deze doelgroep het risico op hart- en vaataandoeningen verkleinen.

Alfaliponzuur en angiotensine II

Het metabole syndroom is de naam die gegeven wordt aan de combinatie van overgewicht, insulineresistentie, een verhoogde bloeddruk en hart- en vaatziekten. Bij deze mensen worden een verhoogde spiegel van angiotensine II, verschijnselen van een verhoogde ontstekingsactiviteit en vrije radicalen en een gestoorde endotheelfunctie gevonden. In dit onderzoek kregen 58 personen gedurende 4 weken 300 mg alfa-liponzuur, 150 mg ibersartan (een angiotensine II-antagonist), een combinatie van beiden of een placebo. Beide middelen apart of in combinatie genomen, verbeterde de endotheelfunctie en zorgde voor een vermindering van de markers voor ontstekingsactiviteit in het bloed. De combinatie van ibesartan en alfa-liponzuur verminderde bovendien de hoeveelheid 8-isoprostanen in het bloed, een teken van een verminderde blootstelling aan vrije radicalen (8).

Spirulina en quercitine

Uit een Spaanse studie (9) blijkt dat spirulina in staat is om de bloeddruk en het cholesterolniveau op een natuurlijke wijze te verlagen. Spirulina zorgde voor een gemiddelde systolische bloeddruk daling van 10 mm Hg . De diastolische druk verminderde met 8 mm Hg.
Quercetine (behorende tot de bioflavonoïden) heeft bij obese personen met het fenotype apoE3 een bloeddrukverlagend effect. Dit effect werd niet vastgesteld bij personen met het apoE4-fenotype. Daarnaast bleek quercetine (17) het HDL-cholesterol en apoA1 te verlagen bij personen uit de apoE4-groep.
Aan de studie namen 93 obese personen deel die kenmerken hadden van het metabool syndroom gerelateerd aan het apolipoproteïne E-gen.

De proefpersonen waren in de leeftijd van 25 tot 65 jaar. Ze werden willekeurig in twee groepen verdeeld. De personen in de eerste groep kregen gedurende 6 weken 150 mg quercetine per dag. De personen in de tweede groep kregen een placebo. Na een tussenperiode van 5 weken werd de behandeling in beide groepen omgedraaid. De proefpersonen werden ingedeeld naar 3 varianten van het gen: apoE2, apoE3 en apoE4. Uiteindelijk werden van de apoE3 en apoE4 groepen de gegevens geanalyseerd.

Bij de personen uit de apoE3-groep bleek de systolische bloeddruk significant met 3,4 mm Hg te dalen onder invloed van quercetine. In de apoE4-groep werd geen verschil waargenomen. Daarentegen werd in de apoE4-groep een significante daling van het HDL-cholesterol en apoA1 vastgesteld en bleek de LDL:HDL-cholesterolratio toe te nemen. In de apoE3-groep werd geen verandering waargenomen.

Quercetine had daarnaast in beide groepen een verlagend effect op het geoxideerde LDL-cholesterol en de tumornecrosefactor-alfa. Quercitine bleek niet van invloed op het CRP, lichaamsgewicht, de middelomtrek, vetmassa en vetvrije massa. Quercitine is ruim aanwezig in: appels, uien, rode kool, rode druiven, frambozen, groene thee en knoflook.

Quercetine vermindert eveneens symptomen van allergieën. Wanneer een allergeen of lichaamsvreemde stof het lichaam binnendringt, wordt door speciale cellen (mestcellen) in het afweersysteem histamine vrijgemaakt. Histamine veroorzaakt een ontsteking door aderen te verwijden en de doorlaatbaarheid van bloedvaten en capillairen te vergroten.

Quercetine verhindert ook de productie van histamine door beïnvloeding van een tweetal enzymen die betrokken zijn bij het vrijmaken ervan door die mestcellen. Quercetine verlaagt tevens de aanmaak van een groep ontstekingsbevorderende stoffen die leukotriënen heten. Deze leukotriënen veroorzaken een aantal symptomen die met allergieën gepaard gaan. Een hoge bloeddruk kan mede veroorzaakt worden door voedselallergie. Dan kan het inzetten van extra Quercitine interessant zijn.

Taurine

Taurine heeft een regulerende invloed op het calciummetabolisme. Vermoedelijk speelt taurine een belangrijke rol bij de flux van kationen door membranen. Tijdens tekorten van elektrolyten kan het membraangebonden calcium door taurine gestabiliseerd worden. In de hartspier kan taurine de beschikbaarheid van calcium voor contracties verhogen, maar beschermt tevens tegen te hoge calciumconcentraties. Deze regulatie wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat taurine een interactie aangaat met fosfolipiden of bepaalde receptoren in de celmembranen. Zowel bij hartzwakte als bij hypertensie zijn van taurine gunstige effecten gedocumenteerd.

Vitamine D

Een lage vitamine D-concentratie kan bij gezonde personen leiden tot een stimulering van het renine-angiotensinesysteem (RAS). RAS is het systeem dat verantwoordelijk is voor de regulatie van de bloeddruk, elektrolytenbalans en het bloedvolume. RAS zorgt ook voor de groei van spiercellen in onder andere de wand van bloedvaten en nieren. Een overactief systeem leidt tot een verdikking van de bloedvatwand en kan zodoende hoge bloeddruk veroorzaken.
Voor de studie (18) werd bij 184 personen met een normale bloeddruk de invloed van vitamine D op RAS onderzocht. De activiteit van renine en angiotensine II werd bepaald. Daarnaast werd de respons bepaald van de nierdoorbloeding onder invloed van toediening van angiotensine II. Dit is een maat voor de activiteit van RAS in de nieren.

Mensen met een lage vitamine D-concentratie (37,5-75 nmol/l) of een deficiëntie (<37,5 nmol/l) hadden een duidelijk hogere concentratie angiotensine II, in vergelijking met personen met een normale vitamine D-status (> 75 nmol/l). Daarnaast leidde een vitamine D-deficiëntie tot een significant verminderde respons van de nierdoorbloeding op toediening van angiotensine II in vergelijking met een optimale vitamine D-concentratie.

Commentaar NDN

Een mediterraan voedingspatroon draagt mogelijk bij aan het behoud van een gezonde bloeddruk op oudere leeftijd. Dat blijkt uit de resultaten van een Spaanse studie (19). Voor het onderzoek werd met behulp van een vragenlijst informatie ingewonnen over de eetgewoonten van 9408 Spaanse mannen en vrouwen.
De bloeddruk kan echter met diverse soorten voedingsinterventies dalen afhankelijk van de oorzaak(en). De voeding dient dus op diverse manieren bekeken te worden. We noemen hieronder ook nog een paar bijzondere voedingsmaatregelen die u in samenwerking met een natuurdiëtist kunt nagaan.
1. Verhoogde homocysteïneBij een verhoogde bloeddruk is er vaak sprake van een verhoogd homocysteïnegehalte in het bloed. Groente, fruit en vooral kiemen (alfalfa, taugé, broccoli kiemen e.d.) bevatten stoffen die de waarden doen dalen. De meest effectieve anti-homocysteïne producten zijn o.a. : groentekiemen, avocado, cottage cheese, ricotta, vis, oesters, peulvruchten, ei, uien, knoflook, noten, zaden (tahin), algen, tarwekiemen, gevogelte, broccoli, koolsoorten, witlof, bladgroenten, muesli en asperges. Als er, ondanks verandering van de voedingsgewoonten, nog steeds sprake is van een verhoogd homocysteïnegehalte dan is suppletie raadzaam. Neem voor eventuele suppletie contact op met natuurarts en/of natuurdiëtist.
2. Biogene aminenBiogene aminen kunnen veroorzakers zijn van een hoge bloeddruk; zie de checklist hieronder in pdf. Neem voor het zoeken naar eventuele biogene amine reacties op de bloeddruk contact op met natuurvoedingskundigen of natuurdiëtisten.
3. ExorfinenExorfinen(gluten en melk) zijn opiaatachtige voedingsstoffen die de werking van de lichaamseigen endorfine afremt, met gevolg dat de vrijgave van dopamine en serotonine wordt geblokkeerd.

Het gebruik van tarwe en melkproducten zijn de laatste jaren fors toegenomen. De gluten concentraties in tarwe zijn eveneens toegenomen. Ook worden er meer sojaproducten gegeten. Al deze voedingsmiddelen bevatten de zogenaamde exorfinen. Exorfinen zijn opiaatachtige voedingsstoffen die de werking van de lichaamseigen endorfine afremt.

Endorfines zijn lichaamseigen stoffen, vaak polypeptides (een kleine keten aan aminozuren), die als neurotransmitter fungeren. β-casomorphin-7- is een voorbeeld van een exorfine die werkt als een 5-HT2 serotonine receptor antagonist. 5-HT2 staat voor de soort receptor en heeft o.a. een functie in bloedvatverwijding en -vernauwing (10).
Neem voor een nader onderzoek naar eventuele exorfinen reacties op de bloeddruk contact op met natuurdiëtisten die hierin zijn gespecialiseerd.

Boekentips

Literatuur en links:

1. Am J Hypertens, 2010; doi: 10.1038/ajh.2010.114
2. BMJ, 2000; 321: 13-7.; http://www.bmj.com/content/321/7252/13.full
3. WDDTY, vol 4 no 12, Drug of the Month; http://www.healthy.net/scr/article.aspx?Id=3039
4. Handboek Gemmotherapie; Ted Gerretzen; ISBN; 978-90-80778-44-3.
5. Nidich SI et al. A randomized controlled trial on effects of the Transcendental Meditation program on blood pressure, psychological distress, and coping in young adults. Am J Hypertens. 2009 Dec;22(12):1326-31. Epub 2009 Oct 1.
6. Burke BE, Neuenschwander R, Olson RD. Randomized, double-blind, placebo-controlled trial of coenzyme Q10 in isolated systolic hypertension. South Med J 2001;94(11):1112-7.
7. Dhanasekaran M, Ren J. The emerging role of coenzyme Q-10 in aging, neurodegeneration, cardiovascular disease, cancer and diabetes mellitus. Curr Neurovasc Res. 2005;2(5):447-59. Review.
8. Srikanth Sola, Muhammad Q S Mir, Faiz A Cheema, Nadya Khan-Merchant, Rekha G Menon, Sampath Parthasarathy, and Bobby V Khan. Irbesartan and Lipoic Acid Improve Endothelial Function and Reduce Markers of Inflammation in the Metabolic Syndrome. Results of the Irbesartan and Lipoic Acid in Endothelial Dysfunction (ISLAND) Study. Circulation, January 17, 2005
9. Torres-Duran PV, Juarez-Oropeza MA, et al. Antihyperlipemic and antihypertensive effects of Spirulina maxima in an open sample of Mexican population: a preliminary report. Lipids Health Dis, 2007 Nov 26
10. http://www.ntvg.nl/publicatie/serotonine-en-hart-en-vaatziekten/volledig
11. Omega-3 Fatty Acids. Chemistry, Nutrition and Health Effects. Edited by Fereidoon Shahidi and John W. Finley. ACS Symposium Series 788, ISBN 0-8412-3688-7. Published by American Chemical Society, 2001.
12. Hadjistavri LS, Sarafidis PA, [..], Lasaridis AN. Beneficial effects of oral magnesium supplementation on insulin sensitivity and serum lipid profile. Med Sci Monit 2010; 16(6):CR307-312
13. Reinhart KM, Coleman CI, [..], White CM. Effects of garlic on blood pressure in patients with and without systolic hypertension: a meta-analysis. Ann Pharmacother 2008; 42(12):1766-71
14. de Koning L, Hu FB. Do the Health Benefits of Dietary Fiber Extend Beyond Cardiovascular Disease?: Comment on “Dietary Fiber Intake and Mortality in the NIH-AARP Diet and Health Study”. Arch Intern Med 2011 [Epub ahead of print]
15. Dai YL, Luk TH, [..], Tse HF. Reversal of mitochondrial dysfunction by coenzyme Q10 supplement improves endothelial function in patients with ischaemic left ventricular systolic dysfunction: A randomized controlled trial. Atherosclerosis 2011 [Epub ahead of print]
16. Ramel A, Martinez JA, [..], Thorsdottir I. Moderate consumption of fatty fish reduces diastolic blood pressure in overweight and obese European young adults during energy restriction. Nutrition 2010; 26(2):168-74
17. Egert S, Boesch-Saadatmandi C, […], Müller MJ. Serum lipid and blood pressure responses to quercetin vary in overweight patients by apolipoprotein E genotype. J Nutr 2010; 140(2):278-84
18. Forman JP, Williams JS, Fisher ND. Plasma 25-hydroxyvitamin D and regulation of the renin-angiotensin system in humans. Hypertension 2010; 55(5):1283-8
19. Núñez-Córdoba JM, Valencia-Serrano F, [..], Martínez-González MA. The Mediterranean diet and incidence of hypertension: the Seguimiento Universidad de Navarra (SUN) Study. Am J Epidemiol 2009; 169(3):339-46
20. Braschi A, Naismith DJ. The effect of a dietary supplement of potassium chloride or potassium citrate on blood pressure in predominantly normotensive volunteers. Br J Nutr 2008; 99(6):1284-92
21. Lavi T, Karasik A, [..], Shechter M. The acute effect of various glycemic index dietary carbohydrates on endothelial function in nondiabetic overweight and obese subjects. J Am Coll Cardiol 2009; 53(24):2283-7
22. Erlund I, Koli R, Alfthan G, Marniemi J, Puukka P, Mustonen P, Mattila P, Jula A. Favorable effects of berry consumption on platelet function, blood pressure, and HDL cholesterol. Am J Clin Nutr 2008; 87(2):323-31
23. Rosenfeldt FL, Haas SJ, [..], Watts GF. Coenzyme Q10 in the treatment of hypertension: a meta-analysis of the clinical trials. J Hum Hypertens 2007; 21(4):297-306

Tip; wordt lid van de ortho bibliotheek; www.ortho.nl

Zie meer over exorfinen op www.de-poort.be

Lees meer over Biogene aminen in het boek; Eet wat bij je past van Natuurdiëtist Christine Toback.