Eerste (natuurlijke) hulp bij zwemmerseczeem

Zwemmerseczeem, of zoals het met een mooi woord in het Engels wordt genoemd ‘athlete’s foot’, heeft zijn naam te danken aan het feit dat het vaak bij zwemmers en sporters voorkomt. Dit komt doordat de schimmels die het veroorzaken goed gedijen in gedeelde ruimtes zoals zwembaden, kleedkamers en sauna’s waar het vaak warm en vochtig is. De schimmel verspreidt zich makkelijk door besmetting via huidcontact of huidschilfers.

Ondanks dat zwemmerseczeem meestal onschuldig is kan het wel hinderlijk, of zelfs pijnlijk zijn door jeuk, schilfering of het ontstaan van kloven in de huid (1).

Verschillende soorten zwemmerseczeem

Zwemmerseczeem is een voetschimmel en wordt in het Latijn aangeduid als ‘tinea pedis’. De schimmels veroorzaken oppervlakkige infecties op de huid. Doordat ze een voorkeur hebben voor een vochtige, warme omgeving ontwikkelt het eczeem zich meestal tussen de tenen, vooral tussen de vierde en vijfde teen. Deze vorm van zwemmerseczeem wordt interdigitale tinea pedis genoemd.

Het eczeem kan ook een mocassinachtig patroon aannemen, waarbij de hielen, voetzolen en randen van de voet zijn aangetast, de zogenaamde hyperkeratotische tinea pedis.

De vesiculaire tinea pedis vorm veroorzaakt bultjes of met vocht gevulde blaren (vesikels) die zich meestal vooral aan de onderkant van de voeten bevinden, terwijl er bij de ulceratieve vorm open wonden ontstaan tussen de tenen en/of aan de onderkant van de voet (2).

De boosdoeners

In een studie uit 2019 werden de microbiële gemeenschappen van mensen met en zonder tinea pedis met elkaar vergeleken. Hieruit bleek dat de mensen zonder zwemmerseczeem een grotere schimmeldiversiteit hadden dan mensen met dit eczeem. Vergeleken met gezonde controles was de schimmel Corynebacterium tuberculostearicum afgenomen en Trichophyton rubrum toegenomen.

Bovendien vermeldt deze studie dat de schimmels die bij de verschillende vormen van zwemmerseczeem werden aangetroffen van elkaar verschilden. Zo kwam bij vesiculaire tinea pedis Corynebacterium tuberculostearicum vaker voor dan bij de andere twee vormen en werd bij interdigitale tinea pedis Corynebacterium minutissimum en Trichophyton rubrum vaker aangetroffen (3). Een andere studie vermeldt dat Trichophyton rubrum verantwoordelijk is voor 70% van de gevallen van zwemmerseczeem (4).

Risicofactoren

Naast sporters en zwemmers, die door regelmatig gebruik te maken van gedeelde douche- en kleedruimten een verhoogd risico lopen op besmetting, zijn er nog een aantal factoren die het risico op het oplopen van tinea pedis verhogen.

Zo zijn mensen met een verzwakte huidbarrière vatbaarder voor schimmelinfecties zoals tinea pedis. Aandoeningen zoals psoriasis en eczeem die zorgen voor een droge huid en allergieën die de huid aantasten kunnen de huidbarrière verzwakken wat het voor schimmels makkelijker maakt om te groeien.

Ook kan een auto-immuunziekte, gebruik van medicatie zoals steroïden, een huid- of darmdysbiose zorgen voor een zwakker immuunsysteem. Het lichaam kan zich hierdoor minder goed verweren tegen indringers zoals schimmels. Aandoeningen zoals diabetes en neuropathie die doorgaans zorgen voor een slechtere doorbloeding vergroten de kans op infectie van de huid eveneens.

Andere risicofactoren die worden genoemd zijn een genetische aanleg, aanwezigheid van zweetvoeten en het frequent dragen van slecht ventilerende schoenen zoals veiligheidsschoenen of rubberlaarzen (1,2).

Traditionele antischimmelmiddelen

Vaak worden voor de behandeling van voetschimmel antischimmelmiddelen ingezet die de synthese van ergosterol remmen; een belangrijke stof die schimmels en gisten gebruiken bij de opbouw van hun celmembraan. Clotrimazol, Ketoconazol en Miconazol zijn voorbeelden van antischimmelcrèmes die worden ingezet voor lokale behandeling van de aangedane huid en deze zijn vaak zonder recept verkrijgbaar.

Wanneer lokale behandeling niet effectief blijkt te zijn en aanvullende systematische behandeling nodig is zijn Terbinafine, Itraconazol of Fluconazol de enige relevante opties. Opgemerkt wordt echter dat dit middelen zijn die de CYP-enzymen van de lever remmen waardoor interacties met andere geneesmiddelen veroorzaakt kunnen worden. Ook kunnen ze mogelijk bijwerkingen veroorzaken zoals maag-, darmklachten, leverschade of hartfalen (2).  Lees ook dna-paspoort geeft minder risico opernstige bijwerking medicatie.

Daarnaast vormt de resistentie van schimmels tegen geneesmiddelen een uitdaging waar de huidige gezondheidszorg voor staat. Zo wordt in een studie uit 2024 aangegeven dat in India 14,3% van de Trichophyton rubrum isolaten resistent is tegen terbinafine. Deze resistentie kan leiden tot een wereldwijde behoefte aan ontwikkeling van nieuwe antischimmelmiddelen (5).

Natuurlijke antischimmelmiddelen

Er zijn verschillende natuurlijke middelen die zich richten op het verlichten van de symptomen van een schimmelinfectie, zoals jeuk, pijn en schilfering.

Tea tree olie

Tea tree olie is een van de meest gebruikte natuurlijke behandelingen en staat bekend om zijn antiseptische eigenschappen. De effectiviteit van tea tree olie tegen voetschimmel wordt ondersteund door klinische studies. Tea tree olie wordt door de Aboriginals in Australië al eeuwenlang gebruikt voor de behandeling van huid- en andere infecties. Het bevat Melaleuca; een stof die van nature antimicrobiële en schimmelwerende eigenschappen heeft (2).

In een dubbelblind, placebogecontroleerd onderzoek werden 158 mensen met voetschimmel behandeld met een placebo, een oplossing van 25% tea tree-olie of een oplossing van 50% tea tree-olie. Gedurende vier weken werden de behandelingen tweemaal daags uitgevoerd. De twee tea tree oplossingen bleken effectiever te zijn bij het bestrijden van de voetschimmel dan de placebo. In de groep die behandeld werd met 50% tea tree-olie bleek 64% genezen; in de groep die behandeld was met 25% tea tree-olie was dit percentage 55% en in de placebogroep 31%. Deze verschillen werden statistisch significant bevonden (6).

Kokosolie

Uit een onderzoek is gebleken dat kokosolie als plaatselijk verzachtend en als behandeling tegen schimmels kan worden gebruikt. Wanneer extra vierge kokosolie werd toegepast bleek dit net zo effectief te zijn bij het verminderen van de symptomen van zwemmerseczeem als Clotrimazol, een traditioneel antischimmelmiddel.

Kokosolie kan door zijn schimmelwerende, antibacteriële en antioxiderende eigenschappen in combinatie worden gebruikt met bijvoorbeeld tea tree olie om de aangedane huid te behandelen.

Naast tea tree olie is ook oregano olie een essentiële olie die antiseptische fenolen bevat, waaronder thymol en carvacrol. Deze fenolen kunnen mogelijk helpen bij de bestrijding van schimmels. Ook deze olie kan daardoor goed gecombineerd worden met een basis van kokosolie (2).

Knoflook

Knoflook staat niet alleen bekend om zijn krachtige ontstekingsremmende en antioxiderende eigenschappen. Het kan ook de groei van schimmels, bacteriën, gisten en virussen remmen. In een studie werden gedurende een week de deelnemers twee keer per dag lokaal behandeld met een oplossing die ofwel 0,6% knoflook, 1% knoflook of 1% van het traditionele middel terbinafine bevatte. De schimmelinfectie verdween bij 72% van de groep die de oplossing van 0,6% knoflook kreeg en volledig bij de groep die de oplossing van 1% kreeg (2).

Tot slot: enkele tips

De volgende tips kunnen helpen bij de genezing van een bestaande infectie of om te voorkomen dat de voeten opnieuw wordt geïnfecteerd:

• Droog je voeten goed af nadat deze door zwemmen, douchen of baden nat zijn geworden.
• Draag in een zwembad, sauna en gemeenschappelijke douche- en kleedruimte slippers.
• Draag sokken van natuurlijke materialen, zoals katoen of wol. Deze materialen absorberen vocht en voorkomen dat je voeten vochtig worden.
• Vermijd het langdurig dragen van slecht ventilerende schoenen zoals rubberen laarzen of veiligheidsschoenen en probeer schoenen dagelijks af te wisselen. Trek verder je schoenen zo vaak mogelijk uit zodat ze kunnen ventileren.
• Deel handdoeken, sokken en schoenen niet gezien de gemakkelijke verspreiding van schimmels door huidschilfers.
• Was handdoeken, beddengoed en sokken bij voorkeur op 60 graden of hoger. Was je op lagere temperaturen dan is het raadzaam om een antischimmelmiddel zoals bijvoorbeeld azijn of soda aan de was toe te voegen (1,2).

Petrie Koenen, orthomoleculair therapeut
Darmtherapeut, Lever Farmaco/Nutrigenomics, voedingsadviezen

Zie voor nog meer zelftesten hier op onze site.

Voedingsgenen zelftesten.
Voedselintolerantie zelftesten.
Ontlasting zelftesten en darmmicrobioomtesten.
Speeksel hormoontesten.
Urine zelftesten.
Laboratoria onderzoeken (divers).