skip to Main Content
Kenniscentrum met meer dan 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

De kracht van specerijen

Veel mensen denken bij geneeskrachtige kruiden vooral aan de rode zonnehoed (echinacea purpurea) of ginkgo biloba. Maar onder de noemer kruiden vallen een ook aantal specerijen, die naast een culinair gebruik mogelijk onvermoede gezondheidsbevorderende eigenschappen hebben. Daarom op onze site aandacht voor de minder bekende kant van enkele aromatische specerijen. Het andere gezicht van kruiden en specerijen.

Kaneel

Kaneel, ofwel cinnamomum aromaticum of cinnamomum cassia, is een specerij die in de Nederlandse keuken wel bekend is, als pijpkaneel of vermalen tot poeder, bijvoorbeeld in appeltaart of rode kool. Kaneel wordt gewonnen uit de binnenkant van de bast van de kaneelboom. De kaneelboom moet minimaal zeven jaar oud zijn, voor dat deze binnenbast kan worden afgeschild. De schillen worden vervolgens in de zon te drogen gelegd, waardoor ze na enkele dagen roodbruin verkleuren en omkrullen, tot de bekende kaneelpijpjes. In de zeventiende eeuw was Ceylon het enige productiegebied, waardoor het een van de belangrijkste handelsproducten voor de VOC was. In Europa werd kaneel in die tijd naast het gebruik in de keuken ook bij diverse gezondheidsproblemen ingezet. Zo werd het gebruikt bij nierproblemen, verkoudheden of een slechte adem.

Kaneel in een capsule

Kaneel wordt in drogisterijen en natuurvoedingswinkels ook als voedingssupplement verkocht. Tegenwoordig staat kaneel ook in de wetenschappelijke belangstelling. De aromatische olie van kaneel bevat circa 75% cinnamaldehyde, een stof die in reageerbuisonderzoek antibacteriële, immuunmodererende en tumorremmende eigenschappen blijkt te hebben.

Daarnaast bevat kaneel polyfenol-achtige polymeren, stoffen die van invloed zijn op de suikerstofwisseling. Enkele van deze polymeren lijken de fosforylatie van insuline receptoren te versnellen, waardoor de insuline gevoeligheid toeneemt. In diermodellen is inderdaad aangetoond dat het baseline niveau insuline na toediening van kaneel omhoog gaat, en glucose spiegels daarbij omlaag gaan. Gezien het feit dat ziekten zoals diabetes en overgewicht epidemische vormen hebben aangenomen in de Westerse wereld, was de wetenschappelijke belangstelling voor klinische studies met kaneel snel gewekt.

De eerste placebogecontroleerde klinische studie bij mensen (30 mannen en 30 vrouwen) uit Pakistan bleek positief: nuchtere bloedglucose waarden namen af met 15-30%, en ook LDL cholesterolwaarden bleken wat verlaagd. Deze studie gaf aanleiding tot verder onderzoek, door onder meer de Universiteit van Maastricht. Deze vervolgstudies lieten echter geen verschil zien tussen kaneelextract in capsulevorm en een placebo.

Kaneel in de keuken

Ook een in 2008 uitgevoerde meta-analyse bleek geen verschil tussen het kaneelsupplement en placebo te vinden in de effecten op de bloedsuikerspiegel. Bijwerkingen worden zeldzaam waargenomen, de meeste mensen blijken kaneelcapsules goed te kunnen verdragen. Echter, leverpatiënten moeten voorzichtig zijn, kaneel bevat coumarine, wat in hoge doses levertoxiciteit kan opleveren. Op basis van de huidige gegevens verdient kaneel vooral aanbeveling in de keuken, en lijken kaneelcapsules niets toe te voegen aan het culinaire gebruik van dit aromatische specerij. Men kan toch het beste genieten van kaneel in combinatie met andere lekker en gezond natuurlijk voedsel.

Kruidnagel

Kruidnagels, ofwel Eugenia caryophyllata zijn de gesloten bloemknoppen van de kruidnagelboom, die oorspronkelijk vooral in Zuid-Oost-Azie voorkwam (Indonesië).  Het is een erg sterk geurend specerij dat onder meer gebruikt wordt om dranken, marinades, en de bekende Friese nagelkaas op smaak mee te brengen. Ook worden heerlijk geurende pommanders gemaakt door kruidnagels in een sinaasappel of citroen te steken.

De etherische olie van kruidnagels bestaat voor het overgrote deel (ca 90%) uit eugenol, een stof met analgetische eigenschappen. Lokaal aangebrachte eugenol remt de prostaglandine synthese door sensorische receptoren van onder andere pijn te verdoven. Vandaar dat een kruidnagel in een met kiespijn belaste tand in het verleden als nummer 1 therapie werd gezien. De Amerikaanse Food en Drug Administration classificeerde eugenol ooit als categorie I (veilig en effectief) bij tandpijn, maar in 1996  werd de olie gereclassificeerd als categorie 3 (onvoldoende bewijs voor effectiviteit). Dit is mogelijk het gevolg van de gerandomiseerde gecontroleerde trial (RCT) als ‘gouden standaard’ voor onderzoek.

Kruidnagel bevordert liefdesleven

In Seoul, Zuid-Korea werd in 2000 een onderzoek uitgevoerd naar de werking van een crème tegen premature ejaculatie. De crème bevat diverse kruiden en daarnaast ook kruidnagelolie. Vanwege de verdovende werking op sensorische receptoren was de verwachting dat kruidnagelolie in combinatie met andere kruiden lokaal aangebracht op de glanspenis effectief tegen premature ejaculatie zou kunnen werken.

In de Koreaanse studie namen 106 mannen deel, die willekeurig in de interventiegroep of placebo groep werden geplaatst. Als uitkomstmaten werden de seksuele voldoening van de man en diens partner genomen. Daarnaast werd de ejaculatie latentie tijd gemeten met een stopwatch. Voorafgaand aan de studie bleek de gemiddelde ejaculatie latentie tijd 1.37 minuten, en waren geen van de deelnemers en partners tevreden met hun seksleven.

Na de interventie bleek deze latentietijd in de placebogroep gemiddeld 2,45 minuten te zijn, en 20 procent van de deelnemers bleek tevreden. In de interventiegroep was dit bijna 11 minuten en was 82 procent van de deelnemers tevreden met hun liefdesleven. Als bijwerkingen werd in 18% van de applicaties een milde pijn of branderig gevoel gerapporteerd. In het blad Urology werd gerapporteerd dat kruidnagelolie crème een effectief en veilig middel bij premature ejaculatie lijkt te zijn.

Karwij

Karwij (Carum carvi) is een schermbloemige plant met aromatische zaadjes, die soms ook kummel genoemd worden. Karwij wordt in diverse keukens gebruikt, waaronder de Nederlandse. Traditionele recepten van bijvoorbeeld kool zoals zuurkool maken vaak gebruik van karwijzaad. Het heeft een sterke, wat anijsachtige smaak, niet te verwarren met komijnzaad, wat milder van smaak is.
Karwijzaad kent een lange geschiedenis van traditioneel gebruik. Zo werd het ingezet bij spijsverteringsproblemen zoals dyspepsie en flatulentie, als laxeermiddel en bijvoorbeeld ook bij menstruatieproblemen.

In farmacologische toepassingen wordt vooral de aromatische olie van karwijzaad gebruikt. Deze olie bevat verschillende actieve componenten, waaronder carveol, carvone en thymol. Carvone lijkt carcinogenese tegen te gaan door glutathion-s-transferase te stimuleren. Ook lijkt karwij antihistamine en antibacteriële eigenschappen te hebben. Maar het onderzoek hiernaar is in een beginnend stadium en dat betekent dat deze studies nu nog geen waarde voor de klinische praktijk hebben.

Karwij en de bloedsuiker

In Marokko werd aangetoond dat een waterig extract van karwij en kappertjes bij ratten met diabetes de bloedglucosewaarden binnen twee weken na dagelijkse toediening van het extract normaliseerde. Bij de controlegroep (ratten zonder verhoogde bloedglucosespiegel) bleken geen veranderingen in de glucosespiegel opgetreden. Vergelijkbare studiedesigns (met positieve resultaten) met ratten werden gedaan bij onderzoek naar de invloed van karwijzaad bij colonkanker en nierproblemen. Hoewel de resultaten uit deze studies interessant zijn, moeten er natuurlijk eerst menselijke studies plaatsvinden voor er een uitspraak betreffende mensen gedaan kan worden.

Steranijs

Anijs ofwel Pimpinella anisum  is een bloeiende plant uit de familie van Apiaceae, die oorspronkelijk gevonden werd rondom de Mediterranee en in Zuid-West Azië. Anijs kent een lange traditie van geneeskundig gebruik, het werd (en wordt) vooral als hulpmiddel bij spijsverteringsklachten ingezet. Anijs heeft een smaak die aan zoethout doet denken, en wordt gebruikt in diverse gerechten en likeuren, zoals absint.

Anijszaad bevat veel aromatische olie, dat onder meer eugenol, anethol, coumarines en estrolen bevat. De geur en smaak van anijs wordt vooral door anethol veroorzaakt. Sommige van deze essentiële oliën hebben een oestrogeen effect, anderen juist weer een anti-estrogeen effect. Estragol heeft analgetische en spierontspannende eigenschappen.

Anijs bij hoofdluis

Ook lijkt anijsolie als insecticide te kunnen functioneren. Juist deze eigenschap is verder onder de loep genomen in onderzoek. In het Academisch Ziekenhuis van de Universiteit van Jeruzalem in Israël is een product ontwikkeld en getest dat hoofdluis bestrijdt. Circa 15 tot 20% van de kinderen tussen 4 en 13 jaar krijgt te maken met hoofdluis. Volgens de Israëlische onderzoekers is dit vooral een gevolg van de beperkte effectiviteit van de anti-luis middelen, steeds meer luizenstammen zijn inmiddels resistent voor de producten die op de markt te verkrijgen zijn. Ook kunnen bijwerkingen optreden vanwege neurotoxische effecten van de insecticides. Omdat onderzoek aantoonde dat kammen met een speciale luizenkam net zo effectief is als het gebruik van chemische middelen, wordt zorgvuldig kammen in Nederland gepropageerd.

Aangezien dit een erg arbeidsintensieve klus is en Israëlische kinderen waarschijnlijk net zoveel moeite hebben om langdurig stil te zitten als Nederlandse kinderen, werd een natuurproduct ontwikkeld. Een natuurlijk antiluis product, op basis van kokosolie, waaraan essentiële oliën van ylang ylang en anijs aan toegevoegd zijn. Dit product bleek even effectief als een traditioneel product, maar kende geen bijwerkingen of allergische reacties.

Saffraan

Saffraan, het specerij dat een schitterende goudgele kleur geeft aan bijvoorbeeld paella, is de stamper van de saffraankrokus, uit de familie van Iridaceae. De stampers worden handmatig geoogst, waardoor dit een uiterst arbeidsintensief proces is. Saffraan wordt onder meer rondom de Middellandse Zee geteeld, en tegenwoordig ook in Afghanistan, waar het als een alternatief voor de lucratieve papaver wordt gepromoot door het Nederlandse leger. Saffraan, verkocht als hele stampers (draadjes) of vermalen tot poeder, bevat de carotenoïde groep crocines (waaronder picrocrocine) en safranal, een etherische olie. Pirocrocine geeft saffraan de bittere smaak, waar safranal verantwoordelijk is voor het aroma.
Het meeste onderzoek naar eventuele gezondheidseffecten van saffraan is afkomstig uit Iran.

Premenstrueel syndroom

In een recente (2008) dubbelblinde, placebogecontroleerde studie is er onderzoek gedaan naar de effecten van saffraan op symptomen van het premenstrueel syndroom.
De interventiegroep blijkt significant lager te scoren dan de placebo groep op de Daily Symptom Checklist en de Hamilton Depression Scale. Vanuit de traditionele Perzische geneeskunde wordt saffraan al eeuwen ingezet bij depressie. Reden voor de afdeling Psychiatrie van het academisch ziekenhuis van Teheran om een RCT op te zetten.
Een specifiek saffraan extract dat tweemaal daags werd toegediend blijkt in hun onderzoek effectief tegen depressie, en vergelijkbaar met het traditionele middel imipramine. Er bleek geen verschil in bijwerkingen tussen de interventie en de controlegroep. De onderzoekers adviseren dan ook saffraan verder te bestuderen in andere en grotere depressie en PMS patiënt populaties.

Veel van de beschreven specerijen gebruiken we regelmatig in de keuken, vanwege de aromatische eigenschappen en hun specifieke smaak. Hier op deze site werd de andere kant van deze producten belicht. Misschien toch handig om te weten als u in de keuken ‘pittig’ aan het koken bent aan een ‘geneeskrachtig brouwsel’ er elders op de wereld onderzoekers klaar staan om de specerijen ‘in te kapselen’.
Wij westerlingen zijn zo gewend onze geneesmiddelen in pilvorm in te nemen en het ‘kruidenvrouwtje’ te vervangen. Helaas: in capsule vorm brengt het niet veel meer op, de RCT’s kosten miljoenen, en daar moeten heel wat producten voor verkocht worden en je concurrenten profiteren mee.

Vandaar dat veel van dit soort onderzoek in het land van herkomst wordt gedaan waar westerse gezondheidszorg vaak nog veel duurder is.
Zeer waardevolle studies die de geneeskrachtige werking van voeding, kruiden en specerijen aan het licht brengen. Het geeft u hopelijk meer vertrouwen vaker in uw eigen keuken te genieten van kruiden en specerijen en de werking hiervan op uw gezondheid waar te nemen. Dit is iets waar wij in het Westen in tegenstelling met het Oosten minder snel aan beginnen. Wie weet laten wij in Europa nog ‘geneesmiddelen op de plank liggen?’

Christianne Vink (biologisch psychologe)

Bronnen:

1 Khan A, Safdar M, Ali Khan M, et al. Cinnamon improves glucose and lipids of people with type 2 diabetes. Diabetes Care 2003;26:3215-8.

2 Vanschoonbeek K, Thomassen BJ, Senden JM, et al. Cinnamon supplementation does not improve glycemic control in postmenopausal type 2 diabetes patients. J Nutr 2006;136:977-80.

3 Baker WL, Gutierrez-Williams G, White CM, et al. Effect of cinnamon on glucose control and lipid parameters. Diabetes Care 2008;31:41-3.

4 Choi HK, Jung GW, Moon KH, et al. Clinical study of SS-Cream in patients with lifelong premature ejaculation. Urology 2000;55:257-61.

5 Eddouks M, Lemhardri A, Michel JB. Caraway and caper: potential anti-hyperglycaemic plants in diabetic rats. J Ethnopharmacol 2004;94:143-8.

6 Rodrigues VM, Rosa PT, Marques MO, et al. Supercritical extraction of essential oil from aniseed (Pimpinella anisum L) using CO2: solubility, kinetics, and composition data. J Agric Food Chem 2003;51:1518-23.

7 Mumcuoglu KY, Miller J, Zamir C, et al. The in vivo pediculicidal efficacy of a natural remedy. Isr Med Assoc J 2002;4:790-3.

8 Agha-Hosseini M, Kashani L, Aleyaseen A, et al. Crocus sativus L. (saffron) in the treatment of premenstrual syndrome: a double-blind, randomised and placebo-controlled trial. BJOG 2008;115:515-9.

9 Akhondzadeh S, Fallah-Pour H, Afkham K, et al. Comparison of Crocus sativus L. and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: A pilot double-blind randomized trial [ISRCTN45683816]. BMC Complement Altern Med 2004;4:12.

10 Akhondzadeh S, Tahmacebi-Pour N, Noorbala AA, et al. Crocus sativus L. in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized and placebo-controlled trial. Phytother Res 2005;19:148-51.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen