skip to Main Content
Kenniscentrum met meer dan 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Voeding & Mentale gezondheid

Een internationale samenwerking tussen verschillende universiteiten leverde een opmerkelijke publicatie op in The Lancet Psychiatry. In deze publicatie met de titel ‘Nutritional Medicine as Mainstream in Psychiatry’ (1) erkennen de auteurs, dat voeding een doorslaggevende rol speelt in het behoud van een goede mentale gezondheid. Volgens de auteurs staat de psychiatrie nu voor een cruciale stap omdat de huidige medicinale aanpak relatief weinig heeft opgeleverd.

De laatste jaren zijn duidelijke verbanden tussen voeding en mentale gezondheid aan het licht gekomen in de wetenschappelijke literatuur. Specifieke nutriënten die geviseerd worden, zijn omega-3-vetzuren, B-vitaminen, choline, ijzer, zink, magnesium, SAMe, vitamine D en aminozuren.

De impact van voeding tijdens de zwangerschap vormt daarbij een onderzoekstraject dat zeker in het oog moeten worden houden (17, 18).
Welke voedingsinterventies zijn er nu bekend die positieve effecten hebben op de hersenen? Verschillende studies hebben reeds aangetoond dat mensen die veel fruit en groenten eten minder getroffen worden door hersenaandoeningen. Wetenschappers van Tufts University in Boston (2) hebben aan de hand van laboratoriumonderzoek vastgesteld dat antioxidantrijke groenten- en fruitextracten (van o.a. bosbessen, aardbeien, walnoten en druiven) de verhoogde kwetsbaarheid van de hersenen voor oxidatieve stress kunnen verminderen.

Vitaminen B  en homocysteine

Een hoog homocysteïnegehalte in het bloed vormt een risicofactor voor de hersenen. Voldoende vitaminen B6, B12 en foliumzuur kan het homocysteïnegehalte verlagen. Wetenschappers van de University of Oxford (3) onderzochten het effect van vitaminen B op het functioneren van de hersenen. Het onderzoek betrof een groep van 266 proefpersonen.

Suppletie met de B-vitaminen stabiliseerde het uitvoerend vermogen van de proefpersonen significant ten opzichte van placebogebruik. Er was sprake van een duidelijk gunstig effect op de globale cognitie, episodisch geheugen (geheugen voor gebeurtenissen in het verleden) en semantisch geheugen (geheugen voor begrippen en feiten).

Phospholipiden zijn essentieel o.a. voor de opbouw en functie van cellulaire membranen en receptoren. Van alle phospholipiden is lecithine (phosphatidylcholine) de bekendste. Phosphatidylserine kan een gunstige invloed uitoefenen op geheugenzwakte en bij verminderde cognitieve functies.

Phospholipiden

Phosphatidylserine is een voor het lichaam onontbeerlijke stof en beschikt vooral voor de hersenen over gunstige eigenschappen. Phosphatidylserine (4, 5, 6) zorgt op verschillende manieren voor een goede hersenstofwisseling. Onder meer bevordert deze lichaamseigen stof de vorming en de beschikbaarheid van acetylcholine, een neurotransmitter die onder meer voor het geheugen belangrijk is.

Verder houdt phosphatidylserine  de elasticiteit en de stabiliteit van hersencelmembranen in stand. Tevens bevordert phosphatidylserine de afgifte van de neurotransmitter dopamine. De stof speelt verder een belangrijke rol bij het door middel van gereguleerd afsterven (apoptose) en opruimen van hersencellen die in een slechte conditie verkeren.

Ook de omzetting van de B-vitaminen thiamine, riboflavine en pyridoxine in hun biochemisch actieve co-enzymvorm (resp. thiaminedifosfaat, riboflavinefosfaat en pyridoxaal-5-fosfaat) is afhankelijk van de beschikbaarheid van voldoende fosfaatgroepen. Bij diverse (erfelijke) stofwisselingsziekten kunnen omzettingen van de B vitaminen in hun co-vormen  en andere fosforyleringsprocessen suboptimaal verlopen.

Choline

Phosphatidylcholine is één van de belangrijkste bronnen van choline (8). Choline is een precursor voor de neurotransmitter acetylcholine en een vooraanstaande donor van methylgroepen voor metyhyleringsprocessen. Acetylcholine is de voornaamste chemische drager van gedachten en het geheugen. Deze opwekkende neurotransmitter is belangrijk voor zowel de opslag als het gebruik van het geheugen, en deels verantwoordelijk voor het concentratievermogen (10).

In tegenstelling tot andere belangrijke neurotransmitters wordt acetylcholine niet opgebouwd uit aminozuren; de belangrijkste bouwsteen is choline. Choline komt in alle natuurlijke vetten voor en is alomtegenwoordig in, voornamelijk dierlijke, voeding. De rijkste bronnen zijn eieren, lever en ander orgaanvlees, soja en vet vlees.

Desondanks zijn tekorten niet ongebruikelijk. Een reden hiervoor is bijvoorbeeld dat veel mensen in een poging hun gewicht te beheersen afzien van het eten van voedingsmiddelen die rijk zijn aan natuurlijke vetten. Het gebruik van alcohol en een suikerrijke voeding hebben bovendien een negatief effect op de cholinewaarden.

Daarnaast hebben zwangere vrouwen een sterk verhoogde behoefte aan choline. Tot slot zijn er mensen die genetische polymorfismen hebben, waardoor hun behoefte aan choline hoger is.

Witte stof hyperintensiteiten (WMH’s)

Witte stof hyperintensiteiten (WMH’s) komen voor bij 90 procent van alle personen met vasculaire dementie en alzheimer. Vasculaire dementie wordt gekenmerkt door het afsterven van hersengebieden ten gevolge van een verstoorde bloedtoevoer. Uit onderzoek is gebleken dat personen met een hoger gehalte aan WMH’s een significant slechtere cognitieve functie en meer hersenatrofie hebben. Onderzoek heeft aangetoond dat er een omgekeerde relatie bestaat tussen choline-inname en het volume van WMH’s: hoe meer choline werd ingenomen, hoe kleiner het volume WMH’s (11).

Choline kan ook een rol spelen bij tardieve dyskinesie (9).  Tardieve dyskinesie komt vooral voor bij patiënten die gedurende langere tijd met antipsychotica behandeld zijn. Het is een bewegingsstoornis waarbij onvrijwillige bewegingen optreden van onder andere tong, lippen, gezicht en de romp. De oorzaak ligt in een verstoring van de neurotransmissie op het niveau van de cholinergische interneuronen in het striatum, een gebied in de grote hersenen.

De bekendste functie van het striatum is de rol in het plannen en moduleren van beweging. Hoge doses choline worden gebruikt om cholineniveaus in de hersenen boven normale waardes te krijgen. Dit bevordert de aanmaak van acetylcholine in de zenuwuiteinden, waardoor de symptomen van dyskinesie afnemen.

Choline, maar ook andere vitaminen en antioxidanten, worden daarom tegenwoordig vaker als aanvullende therapie ingezet bij behandeling met antipsychotica van bijvoorbeeld psychose en schizofrenie. Er is beperkt bewijs dat patiënten met bipolaire stoornis en snel wisselende stemmingen baat hebben bij toediening van choline.

Vitamine D, visolie en bewegen goed voor de hersenen

Steeds vaker zien we bij mensen een vitamine D tekort in het bloed. Via genetische studies zijn diverse eiwitten geïdentificeerd die betrokken zijn in de relatie tussen vitamine D en de hersenen. Maar ook niet-genetische factoren zijn geïdentificeerd. Gebleken is dat suppletie met de vitamine D bij sommige patiënten kan leiden tot een verbetering van het cognitief functioneren (21).

In de lunchpauzes buiten wandelen zorgt niet alleen voor een deel van de vitamine D, maar is ook goed voor de hersenen. Een recente review zet op een rijtje wat de combinatie van voldoende beweging en gezonde voeding kan betekenen voor de hersenfunctie (22). Ook regelmatig mediteren is goed voor de hersenen (23).

Visoliesuppletie blijkt hersenatrofie tegen te gaan: suppletie leidde tot een significant groter hersenvolume in twee gebieden die betrokken zijn bij geheugen- en denkfuncties (cerebrale cortex en hippocampus) (25).

Onderzoekers van de universiteit van Leiden vonden dat mensen die gevoelig zijn voor depressieve gevoelens, baat kunnen hebben bij het gebruiken van hoog gedoseerde visoliesupplementen (26). Bioflavonoïden zijn sterke antioxidanten die mede verantwoordelijk worden gehouden voor de positieve effecten van een hogere inname van groenten en fruit. Onderzoek toont aan dat deze stoffen, die o.a. verantwoordelijk zijn voor de kleuren van vele soorten groenten, ook een positieve invloed hebben op de hoeveelheid EPA en DHA in het bloed (29).

Hoe de bioflavonoïden precies invloed uitoefenen op de stofwisseling van omega-3 vetzuren is nog onbekend. Dit ontdekte effect onderstreept opnieuw het belang van een voldoende inname van groenten en fruit (bioflavonoïden) en de synergistische werking van diverse stoffen uit de voeding.

Pesticiden en zware metalen

Hersenen zijn een reservoir voor pesticiden en zware metalen. Alzheimerpatiënten bijvoorbeeld blijken hogere concentraties van pesticiden in hun bloed te hebben dan gezonde personen. Het onderzoeksteam van Jason Richardson vond bij 74 van de 89 patiënten niveaus die minstens vier keer hoger lagen dan gemiddeld (24). De pesticide die gemeten werd, was DDE dat uit het beruchte DDT gevormd wordt.

Zowel DDE als DDT stimuleren de productie van een eiwit dat hersenplaques veroorzaakt. DDT werd in de jaren vijftig massaal toegepast in de landbouw. Later werd het verboden vanwege de desastreuze effecten op milieu. Omdat DDT zo slecht afbreekbaar is, komt het vandaag nog steeds voor in het lichaam. Derdewereldlanden gebruiken nog steeds DDT om de malariamug te bestrijden.

Ook andere soorten pesticiden en zware metalen tasten de hersenstofwisseling aan. Des te meer redenen om te kiezen voor natuurlijke onbewerkte en onbespoten voeding.

Magnesium

Magnesiumtekort draagt bij aan het ontstaan van chronische (degeneratieve) aandoeningen zoals obesitas, metabool syndroom, diabetes type 2, hypertensie, hart- en vaatziekten en beroerte (CVA). Een beroerte (CVA) is de verzamelnaam voor een herseninfarct en een hersenbloeding. Bij een beroerte werkt plotseling een deel van de hersenen niet meer. Een CVA staat voor Cerebro Vasculair Accident.

Letterlijk vertaald is dit een ongeluk in de bloedvaten van de hersenen. Bij een beroerte krijgt een deel van de hersenen geen bloed. Magnesiumdeficiëntie bevordert ook stress door activering van de HHB-as (hypothalamus- hypofyse-bijnieras), wat onder meer kan leiden tot angst en depressie.

Bij magnesiumdeficiëntie is sprake van daling van het totale magnesiumgehalte in het lichaam. Een magnesiumtekort komt veel voor, ook bij mensen met een ogenschijnlijk gezonde leefstijl, en wordt helaas vaak over het hoofd gezien.

Goede bronnen van magnesium zijn volle granen, (groene) bladgroenten, noten, zaden. Ondanks dat veel (onbewerkte) voedingsmiddelen magnesium bevatten, hebben veranderingen in voedselproductie en eetgewoonten ertoe geleid dat veel mensen minder magnesium met de voeding binnen krijgen dan wenselijk is.

Een magnesiumtekort is niet altijd een gevolg van onvoldoende inname van dit mineraal, maar kan ook een genetische oorzaak hebben. Wetenschappers van de Universitätsmedizin Berlin hebben in samenwerking met Nederlandse, Belgische, Zwitserse en Tsjechische collega’s gevonden dat een verandering in een gen oorzaak kan zijn van een magnesiumtekort. Het gaat om het gen CNNM2 dat in de darm en nieren gevonden wordt (30) .

Marijke de Waal Malefijt

Boekentips

Literatuur en links:

Food for the brain cognitive function test;
http://cft3.foodforthebrain.org/

(1) Sarris J, Logan AC, Akbaraly TN et al. Nutritional medicine as mainstream in psychiatry. The Lancet Psychiatry. 2015; doi:10.1016/S2215-0366(14)
(2) Joseph JA, Shukitt-Hale B, Willis LM. Grape juice, berries and walnuts affect brain aging and behavior. J Nutr. 2009 Sep; 139(9): 1813S-7S. Epub 2009 Jul 29.
(3) de Jager CA, Oulhaj A, [..], Smith AD. Cognitive and clinical outcomes of homocysteine-lowering B-vitamin treatment in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial. Int J Geriatr Psychiatry 2011 Jul 21
(4) Benton D et al: ‘The influence of phosphatidylserine supplementation on mood and heart rate when faced with acute stressor”; Nutr Neurosci 4(3): 169-178;2001
(5) De Simone R et al: ‘Apotic PC12 cells exposing phosphatidylserine promote the production of anti-inflammatory and neuroprotective molecules bij microglial cells’; J neuropathol Exp Neurol 62(2);208-216, feb. 2003
(6) Katao-Kato A et al: ‘Enhanced learning of normal adult rodents bij repeated oral administration of soybean transphosphatidylated phosphatidylserine’; J Pharmacol Sci 98(3); 307-314, juli 2005
(7) Gaudin M, Panchal M, Auzeil N, Duyckaerrts C, Brunelle A, Laprévote O, Touboul D, Choline-containing phospholipids in microdissected human Alzheimer’s disease brain senile plaque versus neuropil, Bioanalysis 2012 Sep;4(17):2153-5159.
(8) Hollenbeck CB, An introduction to the nutrition and metabolism of choline, Central Nervous System Agents in Medical Chemistry, 2012, 12, 100-113.
(9) Lerner V, Antioxidants as a Treatment and Prevention of Tardive Dyskinesia, Handbook of Schizophrenia Spectrum Disorders, Volume III, pp. 109-34.
(10) Li Z, Vance DE, Phosphatidylcholine and choline homeostasis, J Lipid Res, Vol. 49, 2008.
Michel V, Editorial: Choline and brain function, Central Nervous System Agents in Medicinal Chemistry, 2012, Vol. 12, No. 2.
(11) Poly C et al., The relation of dietary choline to cognitive performance and white-matter hyperintensity in the Framingham offspring cohort, Am. J. Clin. Nutr. 2011, 94, 1584-91.
(12) Wilkinson J, High maternal choline intake may prevent the development of stress-related disorders through epigenetic mechanisms, Epigenomics 10/2012; 4(5) 479-80.
(13) Zeisel SH, A brief history of choline, Ann Nutr Metab, 2012;61(3):254-8.
(14) Zeisel SH, Choline: clinical nutrigenetic/nutrigenomic approaches for identification of functions and dietary requirements, J Nutrigenet Nutrogenomics 2010;3:209-219.
(15) Zeisel SH, Choline: critical role during fetal development and dietary requirements in adults, Annu. Rev. Nutr. 2006 ; 26: 229-250.
(16) Zeisel SH, Choline: needed for normal development of memory, J Am Coll Nutr, vol. 19, No. 5, 528S-531S (2000).
(17) Zeisel SH, Niculescu MD, Perinatal choline influences brain structure and function, Nutr. Rev. 2006 April ; 64(4): 197-203.
(18) Zeisel SH, Nutrition in pregnancy: the argument for including a source of choline, Int J Womens Health. 2013 Apr 22;5:193-9. doi: 10.2147/IJWH.S36610. Print 2013.
(19) Zeisel SH, Nutritional importance of choline for brain development, J Am Coll Nutr, vol. 23, No. 6, 621S-626S (2004).
(20) Zeisel SH, The fetal origins of memory: the role of dietary choline in optimal brain development, J Pediatr. 2006 November ; 149(5 Suppl): S131-S136.
(21) Lu’o’ng KV, Nguyên LT. The beneficial role of vitamin D in Alzheimer’s disease. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2011; 26(7):511-20
(22) Meeusen R. Exercise, nutrition and the brain. Sports Med 2014; 44 Suppl 1:S47-56.
(23) Meditatie goed voor de hersenen; http://www.feelguide.com/2014/11/19/harvard-unveils-mri-study-proving-meditation-literally-rebuilds-the-brains-gray-matter-in-8-weeks/
Test subjects taking part in an 8-week program of mindfulness meditation showed results that astonished even the most experienced neuroscientists at Harvard University.
(24) Richardson JR, Roy A, Shalat SL, von Stein RT, Hossain MM, Buckley B, Gearing M, Levey AI, German DC. Elevated Serum Pesticide Levels and Risk for Alzheimer Disease. JAMA Neurol. 2014 Jan 27
(25) Alzheimer’s Association International Conference. Juli 2011, Parijs, Frankrijk
(26) Effects of omega-3 fatty acid supplementation on mood and emotional information processing in recovered depressed individuals. Niki Antypa et al., 2012. Journal of Psychopharmacology.
(27) Omega-3 fatty acids: Potential role in the management of early Alzheimer’s disease. Jicha and Markesbery, 2010. Clinical Interventions in Aging.
(28) Effects of krill oil containing n-3 polyunsaturated fatty acids in phopholipid form on human brain function: a randomized controlled trial in healthy elderly volunteers. Konagai et al, 2013. Clinical Interventions in Aging.
(29) Marie-Claire Toufektsian, Patricia Salen, Francois Laporte, Chiara Tonelli, and Michel de Lorgeril. Dietary Flavonoids Increase Plasma Very Long-Chain (n-3) Fatty Acids in Rats. J. Nutr. 2011; 141(1): p. 37-41
(30) Stuiver M, Lainez S, [..], Müller D. CNNM2, Encoding a Basolateral Protein Required for Renal Mg(2+) Handling, Is Mutated in Dominant Hypomagnesemia. Am J Hum Genet 2011; 88(3):333-43
(31) W Stonehouse et al., ‘DHA supplementation improved both memory and reaction time in healthy young adults: a randomized controlled trial.’ Am J Clin Nutr. 2013 May;97(5):1134-43
(32) Yurko-Mauro K, et al., ‘Beneficial effects of docosahexaenoic acid on cognition in age-related cognitive decline.’ Alzheimers Dement. 2010 Nov;6(6):456-64
(33) Nurk E, Drevon CA, Refsum H, Solvoll K, Vollset SE, Nygard O, et al. Cognitive performance among the elderly and dietary fish intake: the Hordaland Health Study. Am J Clin Nutr 2007; 86: 1470-8
(34) Nurk E et al., ‘Cognitive performance among the elderly in relation to the intake of plant foods. The Hordaland Health Study’ British Journal of Nutrition (2010), 104, 1190–1201
(35) Nurk E, Refsum H, Drevon CA, et al. (2009) Intake of flavonoid rich wine, tea, and chocolate by elderly men and women is associated with better cognitive test performance. J Nutr 139, 120–127
(36) Vogiatzoglou A. et al., ‘Dietary sources of vitamin B-12 and their association with plasma vitamin B-12 concentrations in the general population: the Hordaland Homocysteine Study.’ Am J Clin Nutr.
(37) 2009 Apr;89(4):1078-87; also Nurk E et al., ‘Cognitive performance among the elderly and dietary fish intake: the Hordaland Health Study.’ Am J Clin Nutr. 2007 Nov;86(5):1470-8
(38) M. Loef, H. WaLac H Fruit, vegetables and prevention of cognitive decline or dementia: a systematic review of cohort studies’ The Journal of Nutrition, Health & Aging,Volume 16, Number 7, 2012 626-630
(39) Devore Annals of Neurology April 12 Devore EE, Kang JH, Breteler MM, Grodstein F. Dietary intakes of berries and flavonoids in relation to cognitive decline. Annals of neurology 2012; 72: 135-43
(40) Zandi PP et al, Arch Neurol. 2004 Zandi PP, Anthony JC, Khachaturian AS, Stone SV, Gustafson D, Tschanz JT, et al. Reduced risk of Alzheimer disease in users of antioxidant vitamin supplements: the Cache County Study. Arch Neurol 2004; 61: 82-8
(41) Martinez-Lapiscina EH, Clavero P, Toledo E, Estruch R, Salas-Salvado J, San Julian B, et al. Mediterranean diet improves cognition: the PREDIMED-NAVARRA randomised trial. Journal of neurology, neurosurgery, and psychiatry 2013
(42) Wald DS, Kasturiratne A, Simmonds M. Serum homocysteine and dementia: Meta-analysis of eight cohort studies including 8669 participants. Alzheimers Dement 2011; 7: 412-7
(43) De Jager, C. et al., ‘Cognitive and clinical outcomes of homocysteine lowering B vitamin treatment in mild cognitive impairment: a randomized controlled trial’, Int J Geriatr Psychiatry (2011) Jul 21. doi: 10.1002/gps.2758
(44) Ulvik A et al., ‘Coffee consumption and circulating B-vitamins in healthy middle-aged men and women.’ Clin Chem. 2008 Sep;54(9):1489-96
(45) Lautenschlager NT, Cox KL, Flicker L, Foster JK, van Bockxmeer FM, Xiao J, et al. Effect of physical activity on cognitive function in older adults at risk for Alzheimer disease: a randomized trial. Jama 2008; 300: 1027-37
(46) Lam LC et al ‘A 1-year randomized controlled trial comparing mind body exercise (Tai Chi) with stretching and toning exercise on cognitive function in older Chinese adults at risk of cognitive decline.’ J Am Med Dir Assoc. 2012 Jul;13(6):568.e15-20
(47) Williams RJ, Spencer JP. ‘Flavonoids, cognition, and dementia: actions, mechanisms, and potential therapeutic utility for Alzheimer disease.’ Free Radic Biol Med. 2012 Jan 1;52(1):35-45

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen