skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Vitamine A en K tekort bij darmontstekingen

In het immuunsysteem in de darmmucosa speelt vitamine A een belangrijke rol. Diverse studies hebben uitgewezen dat een vitamine A deficiëntie de darmontsteking verergert.(1)
De vorming van vrije radicalen wordt gestimuleerd door een verlaagde vitamine A status. Dit leidt tot meer schade aan het DNA (2), wat mogelijk een verhoogd risico op colorectaal kanker met zich mee brengt. Patiënten met inflammatoire darmziekten dienen ter preventie daarom extra gecontroleerd te worden op een optimale vitamine A status.

Een ongecontroleerde darmontsteking ontstaat doordat het darmmucosa-immuunsysteem ontregeld is; deze geeft een overproductie van ontstekingscytokines af. (3) De werking van Th17 cellen, die waarschijnlijk een rol spelen bij dit proces, worden beïnvloed door vitamine A. Th17 cellen hebben een tweezijdige werking; enerzijds beschermen ze het lichaam tegen infecties en kanker, maar zij spelen ook een grote rol bij auto-immuunziekten, chronische ontstekingen en een ongeremde kankercelgroei.(4)

Vitamine A: zowel excessieve- als verlaagde inname bevordert ontstekingen

Zowel een lage als excessieve vitamine A status bevordert darmontstekingen, blijkt uit een studie uit 2002 (5). Een optimale vitamine A status bereiken is daarom van groot belang; er kan mogelijk een positief effect uitgeoefend worden op de darmmucosa-ontstekingen bij inflammatoire darmziekten.

Een niet toereikende vitamine A intake, vetmalabsorpie, een zink tekort, darmresecties, ondervoeding en heftige oplevingen van darmontstekingen (acute exacerbaties) kunnen oorzaken zijn van een vitamine A tekort in het bloed. Na een darmresectie, bij ondervoeding of acute exacerbaties neemt RBP (retinol – dierlijk vitamine A – bindend eiwit) in hoeveelheid af. Dit draagt bij aan de vitamine A deficiëntie. Suppletie van vetoplosbare vitamines is noodzakelijk bij inflammatoire darmziekten, maar is afhankelijk van de voedingsstatus en bloedwaarden van de patiënt. (6,7,8,9)

Short bowel syndroom (SBS) en vitamine A

Een optimale vitamine A status is stimuleert de darmadaptie bij patiënten na een darmresectie met een short bowel syndroom. Bij een vitamine A deficiëntie wordt de darmadaptie geremd en bij vitamine A suppletie blijkt de adaptie voorspoediger te verlopen. (10,11)

Onderzoek naar vitamine A status bij darmresecties, ondervoeding, acute exacerbaties, vetmalabsorpties, zink tekort en patiënten met darmontstekingen is buitengewoon belangrijk.

Vitamine K tekort stimuleert ontwikkeling van osteoporose bij ziekte van Crohn

Bij mensen met de zieke van Crohn heeft vitamine K mogelijk invloed op het ziekteproces en op de ontwikkeling van osteoporose. (12,13)

Patiënten met de ziekte van Crohn hebben in vergelijking met gezonde mensen en patiënten met ulceratieve colitis, aantoonbare hogere bloedwaarden van ongecarboxyleerd osteocalcine (calciumbindend eiwit in de botten). Dit geeft de indicatie dat patiënten met de ziekte van Crohn vitamine K deficiënt zijn, blijkt uit een recente studie. (12) .Mogelijke oorzaken van een verlaagde vitamine K absorptie kunnen zijn een vetbeperkt dieet en/of een veranderde darmflora.

Er is een verband aangetoond tussen de ernst van de ziekte van Crohn en de verhouding tussen ongecarboxyleerd en gecarboxyleerd osteocalcine. Dit resultaat had geen relatie met de botmineraaldichtheid.

Bij chronische inflammatoire darmziekten is men erbij gebaat vitamine K te suppleren. Dit is gunstig doordat de activering van NF-ĸB wordt geremd. Nuclear factor-kappa-B is een celcomponent dat een ontstekingsrespons aanstuurt en zo een kettingreactie van verdedigingsmechanismen in werking zet. (14,15)

Astaxanthine; ontstekingsremmend antioxidant

Astaxanthine is een krachtig antioxidant met meerdere gunstige eigenschappen. In vergelijking met andere vetoplosbare antioxidanten zoals vitamine E is astaxanthine een 500 maal effectievere antioxidant en radicalenvanger. Vergeleken met verwante carotenoïden als betacaroteen en luteïne is de antioxidant 40 maal effectiever. (16)

Andere eigenschappen zijn de ontstekingsremmende en afweerversterkende werking. Astaxanthine gaat dyspepsie tegen, bevordert het uithoudingsvermogen, promoot spierherstel en helpt tegen vermoeide ogen. Astaxanthine is als carotenoïde nog relatief onbekend. Het wordt gemaakt door plankton en algen. Sommige planen, schimmels en bacteriën beschermen zichzelf door de stof te produceren tegen zonlicht en zuurstof. De groene microalg Haematococcus pluvialis produceert de hoogste concentratie astaxanthine.

Plankton en algen worden gegeten door zalm, forel, garnaal, krab, zee- en rivierkreeft. Door dit astaxanthine bevattende voedsel krijgen zij hun roze-rode kleur. Astaxanthine komt via deze waterdieren in de voedselketen terecht. (17)

Astaxanthine en cytokinen

De productie van ontstekingsbevorderende cytokinen en ontstekingsmediatoren wordt geremd in geactiveerde macrofagen door astaxanthine, heeft in-vitro en dierenonderzoek uitgewezen. De activatie van NF-κB (nuclear factor-kappa-B) wordt namelijk belemmerd.

Chronische ontstekingsziekten kunnen veroorzaakt worden doordat afweercellen geactiveerd raken door ontstekingsmediatoren in cytokinen. Chronische inflammatoire ziekten als aderverkalking, hart- en vaatziekten, psoriasis, astma, reumatoide artritis, de ziekte van Crohn en ulceratieve colitis worden in verband gebracht met een overactiviteit van NF-κB. (18)

Veiligheid van suppletie van Astaxanthine

Astaxanthine werkt stimulerend om lichaamsvreemde, giftige stoffen af te breken. Nadelig hiervan kan zijn dat de effectiviteit van medicijnen beïnvloed kan worden die door CYP3A4 of CYP2B6 enzymen worden gemetaboliseerd. Bij medicijngebruik moet er rekening worden gehouden met een mogelijke interactie met astaxanthine. (19)

Fase-1-detoxificatie-enzymen worden in de lever, longen en nieren geactiveerd door astaxanthine, is gebleken uit in-vitro onderzoek. Specifiek gezegd gaat het hierbij vooral om de activering van (cytochroom P450 enzymen) CYP3A4 en CYP2B6-enzymen. (20)

Astaxanthine kan veilig gesuppleerd worden. De stof is als supplement al meer dan 10 jaar op de Amerikaanse, Japanse en Europese markt. In de VS draagt astaxanthine de GRAS-status (Generally Recognized As Safe). Er zijn geen nadelige effecten gezien van astaxanthine in toxiciteitstudies in doses variërend van 5 tot 18 g/kg/dag met dierproeven. Het gemiddelde advies om aan mensen te suppleren is 2-12 mg astaxanthine per dag. (19)

Beweging stimuleert Lactoferrine

De productie van lactoferrine wordt gestimuleerd door intensief te bewegen. Hierdoor raakt de expressie van het STAMP3-eiwit geactiveerd, wat zorgt dat de inflammatoire cascade in de cel blokkeert. Zo wordt een ontstekingsreactie voorkomen.

Voor de maaltijd bewegen zorgt ervoor dat de postprandiale (na de maaltijd) ontstekingsreactie uitblijft door de neutralisatie van lactoferrine. Zo kan de immuunreactie normaliseren.
Hiervoor moet flinke lichaamsbeweging worden ingezet: 20 keer opdrukken, 40 kniebuigingen of 90 minuten wandelen. Dierenonderzoek laat zien hoe effectief lactoferrine is: een dodelijke dosis E. coli kan teniet worden gedaan door een toediening lactoferrine.

Naast het voorkomen van een immuun activering, heeft lactoferrine ook een positief effect op de darmen door virulente bacteriën, virussen en schimmels te verdringen.
Als optimale preventie en behandeling van tal van degeneratieve ziekten, zou beweging en lactoferrine succesvol ingezet kunnen worden. (21)

Commentaar NDN

Een adequate inname van vitamine A is belangrijk bij inflammatoire darmziekten als de ziekte van Crohn en ulceratieve colitis. Door een adequate inname kan de ontsteking onder controle blijven en in sommige gevallen zelfs afnemen. Een adequate inname van vitamine K is belangrijk om osteoporose te voorkomen bij de ziekte van Crohn.

De vitaminestatus van de patiënt dient gecontroleerd te worden. De voedingsstatus kan onderzocht worden door middel van laboratorium diagnostiek via de huisarts, natuurarts of klinisch werkend natuurdiëtist. Ook is het belangrijk dat de arts in het ziekenhuis op controleren bedacht is. Op eigen houtje gaan suppleren is af te raden; te hoge doseringen kunnen mogelijk ontstekingen stimuleren.

Een vitamine A en K rijke voeding is aan te raden bij chronische darmontstekingen. Vitamine A is een vet oplosbare vitamine en zit in dierlijke producten. Door vis, zuivel en ei te eten, bij voorkeur van biologische oorsprong, kan de vitamine A status verhoogd worden. Door plantaardige carotenoïde (provitamine A) te eten, maakt de lever zelf vitamine A aan.

De belangrijkste carotenoïde is bètacaroteen. Dit vindt men in groene bladgroenten, wortels, pompoen en koolsoorten. Betacaroteen zorgt voor de karakteristieke kleur van oranje en gele groenten en fruitsoorten. Het lichaam neemt vitamine A beter op uit dierlijke producten.

Vitamine K zit in groenten, vooral groene bladgroenten, fruit, zuivel, eieren en granen. Neem hiervan bij voorkeur de biologische variant. Naast dat vitamine K opgenomen wordt uit de voeding, maakt het lichaam zelf ook vitamine K aan in de dikke darm.

Om het lichaam verder te ondersteunen zou men de astaxanthine inname kunnen verhogen. Dit kan door te suppleren en het eten van astaxanthine rijke voeding, door het eten van roze-rode waterdieren zoals zalm, forel, garnaal en krab.

Dagelijks intensief bewegen is belangrijk door de aanmaak van lactoferrine. Echter, ook door kamelenmelk te drinken en lactoferrine suppletie kan de lactoferrine in het lichaam verhoogd worden. Dit kan een uitkomst bieden voor hen die moeite hebben met (intensieve) beweging.
Maaike Soetermans

Literatuur en links:

1) Reifen R. 2002

2) D’Odorico A. 2001

3) Bai A. 2009, Wada Y. 2009

4) Wang C. 2010, Cha H.R. 2010

5) Sundarem A. 2002

6) Reimund J.M. 2005

7) Wu J. 2007

8) Vagianos K. 2007

9) Estívariz C.F. 2008

10) Swartz-Basile D.A. 2000, Ziegler T.R. 2003, Swartz-Basile D.A. 2003

11) Wang L. 2007

12) Nakajima S et al. Association of vitamin K deficiency with bone metabolism and clinical disease activity in inflammatory bowel disease. Nutrition 2011;27:1023-1028.

13) Kuwabara A et al. High prevalence of vitamin K and D deficiency and decreased BMD in inflammatory bowel disease. Osteoporos Int. 2009;20:935-942.

14) Ohsaki Y et al. Vitamin K suppresses the lipopolysaccharide-induced expression of inflammatory cytokines in cultured macrophage-like cells via the inhibition of the activation of nuclear factor κB through the repression of IKKα/β phosphorylation. J Nutr Biochem. 2010;21(11):1120-6.

15) Ellis RD et al. Activation of nuclear factor kappa B in Crohn’s disease. Inflamm Res. 1998;47(11):440-5.

16) Goto S et al. Efficient radical trapping at the surface and inside the phospholipid membrane is responsible for highly potent antiperoxidative activity of the carotenoid astaxanthin. Biochim Biophys Acta 2001;1512:251–258.

17) Lee SJ et al. Astaxanthin inhibits nitric oxide production and inflammatory gene expression by suppressing I(kappa)B kinase-dependent NF-kappaB activation. Mol Cells. 2003;16(1):97-105.
18) http://www.orthokennis.nl/ResearchItem.asp?IDResearch=15

19) Spiller GA et al. Safety of an astaxanthin-rich Haematococcus pluvialis algal extract: a randomized clinical trial. J Med Food. 2003;6:51-6.

20) Jewell C et al. Effect of dietary supplementation with carotenoids on xenobiotic metabolizing enzymes in the liver, lung, kidney and small intestine of the rat. Br J Nutr. 1999;81:235–242.

21) http://www.ata.nl/content/atabc2012-dementie-alzheimer

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen