skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?

75 procent krijgt langer dan nodig medicatie ter behandeling van een ongecompliceerde blaasontsteking en 50 % krijgt helemaal het verkeerde antibioticum, aldus een nieuwe studie.

Onjuist voorschrijven

Veel vrouwen met een urineweginfectie (UWI) krijgen de verkeerde behandeling van hun arts. Onjuist voorschrijven kan ernstige gevolgen hebben voor de vrouwen en verhoogt de antibioticaresistentie, aldus onderzoekers van de Washington University School of Medicine in St. Louis. [1]

Artsen zouden een smalspectrumantibioticum moeten voorschrijven voor een UWI, maar in ongeveer de helft van de gevallen die de onderzoekers beoordeelden, hadden ze in plaats daarvan een breedspectrumantibioticum voorgeschreven.

Het ongepast voorschrijven van antibiotica is vrij gebruikelijk voor de behandeling van ongecompliceerde urineweginfecties. Antimicrobiële interventies zijn nodig om het voorschrijven van antibiotica voor ambulante urineweginfecties te verbeteren en om onnodige blootstelling aan antibiotica te verminderen.

Escherichia coli

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?Bij de meeste urineweginfecties hebben bacteriën die normaal in de darmen aanwezig zijn (bijvoorbeeld de Escherichia coli of ook wel E.coli), zich vanuit het anale gebied naar de plasbuis en zo naar de blaas verplaatst. Via de urineleiders is vervolgens ook een infectie van de nieren mogelijk. De bacterie hecht zich aan de blaaswand en veroorzaakt daar een ontsteking.

Dit komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen. Omdat vrouwen een veel kortere plasbuis hebben, kunnen bacteriën gemakkelijker in de blaas terecht komen. Bovendien liggen de vagina en de urinebuis dichter bij de anus dan bij mannen het geval is. Als u uw blaas niet helemaal leeg plast, krijgen bacteriën meer kans om zich te vermenigvuldigen. Hierdoor kan er sneller een urineweginfectie optreden.

Niet alleen E.coli blaasontstekingen

Meer dan 85 procent van alle urineweginfecties ontstaan door de E.coli bacterie. Als deze bacterie via uw urinebuis in uw blaas terecht komt, kan hij urineweginfecties veroorzaken. De E.coli bacterie heeft celwanden die bekleed zijn met uitsteeksels, ‘pili’ genaamd. Deze werken als een soort klittenband en hechten zich vast aan uw blaas en urinewegen. Omdat ze zich vasthechten, laten ze zich moeilijk wegspoelen met de urine. Doordat de bacteriën kunnen overleven in de diepere slijmvlieslagen van de blaas zijn ze zelfs in staat antibiotica te trotseren.
Naast de E.coli worden de volgende bacteriën veel aangetroffen bij een urineweginfectie:

  • Citrobacter;
  • Enterobacter;
  • Staphylococcus saprophytic;
  • Enterococcus faecalis;
  • Proteus mirabilis;
  • Klebsiella.

Proteobacteriën

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?De Proteobacteriën zijn een belangrijke groep (phylum) bacteriën. Ze omvatten een grote verscheidenheid aan pathogenen, zoals Escherichia, Salmonella, Helicobacter en vele andere opmerkelijke geslachten. Gammaproteobacteria is een klasse van verschillende medisch, ecologisch en wetenschappelijk belangrijke groepen bacteriën, zoals de Enterobacteriaceae (Escherichia coli), Vibrionaceae en Pseudomonadaceae.

De Enterobacteriaceae is een grote familie van Gram-negatieve bacteriën die, samen met vele onschadelijke symbionten, veel van de meer bekende pathogenen omvat, zoals Salmonella, Escherichia coli, Yersinia pestis, Klebsiella en Shigella. Andere ziekteverwekkende bacteriën in deze familie zijn Proteus, Enterobacter, Serratia en Citrobacter.

Gecompliceerde en ongecompliceerde urineweginfecties

Urineweginfecties kunnen zowel ongecompliceerd als gecompliceerd zijn. Een ongecompliceerde urineweginfectie is een infectie die optreedt wanneer u een normaal afweersysteem heeft en geen ziekte of afwijkingen van de urinewegen. Deze urineweginfecties reageren zeer snel op een korte kuur met een antibioticum.

Bij een gecompliceerde urineweginfectie kan uw urineweg niet volledig normaal functioneren of zijn er anatomische afwijkingen aan uw urinewegen. Ook kan er sprake zijn van andere oorzaken waardoor u een verminderde weerstand heeft (zoals diabetes mellitus en stoornissen aan het immuunsysteem). Gecompliceerde urineweginfecties zijn moeilijker te behandelen.

Voorschrijven van antibiotica

Het op de juiste manier voorschrijven van antibiotica (behandeling passend bij de gevonden bacteriesoort in de urine) is een belangrijk klinisch en volksgezondheidsdoel, omdat ongepast antibioticagebruik gepaard gaat met een verhoogd risico op falen van de behandeling, bijwerkingen, antibioticaresistentie en kosten voor de gezondheidszorg.

De internationale klinische praktijkrichtlijnen voor de behandeling van ongecompliceerde urineweginfecties bij vrouwen, bijgewerkt in 2010 door de Infectious Diseases Society of America (IDSA) en de European Society for Microbiology and Infectious Diseases, bevelen verschillende eerstelijns antibiotica en duur van de kuur aan op basis van de werkzaamheidsresultaten van gerandomiseerde klinische onderzoeken en bekende prevalentie van antibioticaresistentie. [2]

Zijn er ook alternatieve behandelopties?

Cranberry (Vaccinium macrocarpon)

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?Algemeen bekend is dat cranberry antimicrobiële en diuretische effecten heeft en de kans op terugkerende urineweginfecties verlaagt. Cranberry(extract) is een geschikt alternatief voor preventief gebruik van antibiotica. Uropathogenen ontwikkelen gemakkelijk (multi)resistentie tegen antibiotica, maar blijven gevoelig voor de antimicrobiële werking van cranberry. Voedingssupplementen met cranberry-extract zijn effectiever dan cranberrysap.

Cranberrysap is één van de bekendste huismiddeltjes tegen blaasontsteking. Cranberrysap is vaak niet sterk genoeg om een blaasontsteking weg te krijgen. Bovendien drinken veel mensen cranberriesappen waar nog veel suiker inzit, wat niet bevorderlijk is voor de weerstand. Daarom wordt Cranberry bijna altijd ingezet in de vorm van capsules, waarin een hoog geconcentreerd poeder zit.

Proanthocyanidines (PAC’s type A) in cranberry voorkomen dosisafhankelijk dat de belangrijkste veroorzakers van blaasontsteking (uropathogene E.colibacteriën) hechten aan de slijmvliezen van blaas en urinewegen en zich vermeerderen. In de richtlijnen urineweginfecties van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) wordt cranberrysuppletie genoemd als één van de opties om recidiverende cystitis te voorkomen bij gezonde, niet-zwangere vrouwen.

Contra-indicatie cranberrygebruik zijn: Allergie voor aspirine en nierstenen (calciumoxalaatstenen, urinezuurstenen). [3-10]

Probiotica

Probiotica bevorderen een gezonde microbiële flora in het maagdarmkanaal (intestinaal microbioom). Het is belangrijk precies te weten uit welke bacteriestam(men) een probioticum bestaat. De werkzaamheid en gezondheidsbevorderende eigenschappen van een probioticum zijn grotendeels stamspecifiek.
Een vijftal belangrijke probiotische stammen zijn Lactobacillus rhamnosus GG (LGG), Lactobacillus acidophilus LA-5 (LA-5), Bifidobacterium lactis BB-12 (BB-12), Lactobacillus rhamnosus GR-1 (GR-1) en Lactobacillus reuteri RC-14 (RC-14). Deze bacteriestammen zijn al tientallen jaren op de markt, worden wereldwijd door vele mensen gebruikt en hebben wetenschappelijk aangetoonde gezondheidseffecten.

Probiotische bacteriestammen worden bij voorkeur geïsoleerd uit de darmflora van gezonde mensen (zoals LGG) of worden van oudsher gebruikt voor de productie van gefermenteerde zuivel (zoals LA-5). GR-1 en RC-14 zijn geïsoleerd uit resp. de urethra en vagina van gezonde vrouwen; deze twee stammen zijn specifiek ontwikkeld voor de preventie en behandeling van urogenitale infecties.

Een (relatief) tekort aan gezonde darmbacteriën (symbionten) en een (relatief) teveel aan ziekteverwekkende bacteriën in het maagdarmkanaal (dysbiose) kan leiden tot uiteenlopende gezondheidsklachten, waaronder blaasontsteking.

D-mannose

D-mannose is een suiker (monosacharide) dat voorkomt in planten. E-colibacteriën hechten zich aan de mannose die bij mensen in het epitheel (deklaagje) van de blaas voorkomt. D-mannose hecht zich in plaats daarvan aan de colibacteriën, zodat ze zich niet meer aan de blaaswand kunnen hechten en uitspoelen met de urine. D-mannose wordt nauwelijks omgezet in het lichaam en wordt vrijwel volledig via de urine uitgescheiden.

D-mannose lijkt ook de binding van Pseudomonas aeruginosa, Streptococcus zooepidemicus, Proteus mirabilis en sommige Salmonella-soorten te voorkomen. Door zich te binden aan bacteriën in de urine, blijven de bacteriën vrij in de urine en worden ze geëlimineerd bij het plassen. Cranberrysap en ananassap bevatten relatief veel mannose, maar om de circa twee tot drie gram mannose te bereiken die wordt ingezet bij blaasontsteking, is inname van mannose als voedingssupplement noodzakelijk. [11-14]

Berberine: een veelzijdige fytonutriënt

Berberine heeft een gunstige invloed op darmmicrobioom en darmbarrièrefunctie. Berberinerijke kruiden worden van oudsher bij uiteenlopende (maagdarm)infecties ingezet, waaronder blaasontstekingen.

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?De volgende (ziekteverwekkende) bacteriën zijn gevoelig voor Berberine: Escherichia coli, Staphylococcus, Klebsiella, Pseudomonas, Citrobacter.
Een verhoogde doorlaatbaarheid van het maagdarmepitheel (gastro-intestinale hyperpermeabiliteit, lekkende darm) door defecte tight junctions (die darmepitheelcellen aan elkaar lijmen) maakt het mogelijk dat micro-organismen, toxines en kleine moleculen in het bloed belanden. Lekkende darm speelt een belangrijke rol in pathogenese en progressie van onder meer blaasontstekingen.

Berberine verhoogt de aanmaak van tight junction-eiwitten (claudine- 1, zonula occludens-1 en F-actine) en heeft een sterke ontstekingsremmende werking. Berberine remt dus pathogene micro-organismen zoals E.coli en stimuleert de vermeerdering van gunstige micro- organismen zoals Akkermansia species en butyraatproducerende bacteriën.

Urineweginfecties bij ouderen

Bij ouderen kunnen urineweginfecties regelmatig voorkomen. Postmenopauzale vrouwen krijgen hier met name mee te maken. De oestrogeenspiegel daalt, wat onder andere veroorzaakt dat er een kleinere hoeveelheid gunstige lactobacillen in de vagina aanwezig is, wat kan leiden tot een overmaat van pathogene bacteriën. Deze pathogenen kunnen terugkerende blaasontstekingen veroorzaken, tot wel een paar keer per jaar. Maar ook vóór de menopauze kunnen sommige vrouwen regelmatig een urineweginfectie oplopen.

Twee nutriënten die in dit kader veelbelovend lijken, zijn cranberries en een probioticum met Lactobacillus rhamnosus GR-1 en Lactobacillus reuteri RC-14.
Concluderend zijn er inmiddels sterke aanwijzingen dat er wel degelijk alternatieven zijn voor het voorschrijven van antibiotica bij terugkerende blaasontstekingen. [15-17]

Voedingstips bij blaasontsteking

  1. Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?Het is vooral erg belangrijk om veel water te drinken, liefst ruim twee liter per dag. Hierdoor wordt er meer urine aangemaakt, ga je meer plassen en worden de bacteriën naar buiten gespoeld. Plas de blaas altijd wel goed leeg. Ook een goed advies is te plassen na het vrijen, hiermee worden bacteriën weggespoeld die rond en in de urinebuis zijn gekomen.
  2. De heetwaterkuur is een oud-Ayurvedische manier om afvalstoffen snel te verwijderen.
  3. Verzorg je darmmicrobioom. Veel van die vervelende blaasontstekingsbacteriën zitten namelijk ook in uw darmen. Ze leven o.a. van onverteerde eiwitten (eiwitrotting) en vetten. Eet daarom tijdelijk minder dierlijke eiwitten (vlees, gevogelte, ei) en gebakken vetten en oliesoorten (waaronder olijfolie, saffloerolie, zonnebloemolie, maisolie). De meer licht verteerbare oliesoorten waaronder walnootolie, lijnzaadolie met de juiste omega 3 en GLA vetzuren kunnen wel in het menu blijven.
  4. Laat bij een ontsteking suiker en alle snelle koolhydraten zoals witmeel- en tarweproducten liever links liggen.
  5. Neem geen frisdrank, alcohol, melkdranken, maar wel blaas-nier-kruidenthee waaronder: berkblad (Betula pendula), guldenroedekruid (Solidago virgaurea), heermoeskruid (Equisetum arvense), koemis koetjingblad (Orthosiphon aristatus), framboosblad (Rubus idaeus), jeneverbesvrucht (Juniperus communis), korenbloem (Centaurea cyanus).
  6. Gember is een goede antioxidant, werkt zuiverend en ontstekingsremmend. Verse knoflook is ook inzetbaar bij (blaas)infecties.Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?
  7. Twee zogenaamde glyconutriënten, D-mannose en Fucose, zijn belangrijk voor de blaaswandbescherming, zodat kwaadwillende bacteriesoorten niet kunnen aanhechten. D-mannose zit in groene bonen, linzen en groenten: kool, broccoli, aubergine, tomaten, paddenstoelen, shiitake en fruit: zwarte, blauwe en rode bessen, veenbessen, cranberries, perziken, appels, sinaasappels en ananas. Fucose zit in zeewier, kelp, algen, medicinale paddenstoelen. In de paddenstoel shiitake zit zowel d-mannose als fucose. Nog wel een belangrijke kanttekening: paddenstoelengerechten kunnen bij mensen die FODMAP-gevoelig zijn klachten geven als opgeblazenheid en diarree.

 

Testen: darmmicrobioom en nog veel meer; zie de opties voor zelftesten in de link hieronder.

Regelmatig verkeerde behandeling bij vrouwen met urineweginfectie?

Zelftesten: test uw gezondheid aan huis

Bronnen

[1] Infect Control Hosp Epidemiol, 2021 Feb 24; 1–8. www.cambridge.org/core/journals/infection-control-and-hospital-epidemiology/article/ruralurban-differences-in-antibiotic-prescribing-for-uncomplicated-urinary-tract-infection/E2927104A8CB31226B8E31339A697C7C
[2] Gupta , K , Hooton , TM , Naber , KG , et al. Internationale klinische praktijkrichtlijnen voor de behandeling van acute ongecompliceerde cystitis en pyelonefritis bij vrouwen: een update uit 2010 door de Infectious Diseases Society of America en de European Society for Microbiology and Infectious Diseases . Clin Infect Dis 2011 ; 52 : e103 – e120.
[3] NHG-Standaard urineweginfecties, samenvattingskaart M05 (juni 2013).
[4] Neto CC et al. Cranberry. In: Benzie IFF, Wachtel-Galor S, editors. Herbal Medicine: Biomolecular and Clinical Aspects. 2nd edition. Boca Raton (FL): CRC Press; 2011. Chapter 6.
[5] Blumberg JB et al. Cranberries and their bioactive constituents in human health. Adv Nutr. 2013 Nov 6;4(6):618-32.
[6] Caljouw MA et al. Effectiveness of cranberry capsules to prevent urinary tract infections in vulnerable older persons: a double-blind randomized placebo-controlled trial in long-term care facilities. J Am Geriatr Soc. 2014;62(1):103-10.
[7] Wang CH et al. Cranberry-containing products for prevention of urinary tract infections in susceptible populations: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Arch Intern Med. 2012;172(13):988-96.
[8] Fernández-Puentes V et al. Efficacy and safety profile of cranberry in infants and children with recurrent urinary tract infection. An Pediatr (Barc). 2015;82(6):397-403.
[9] Heitmann K et al. Pregnancy outcome after use of cranberry in pregnancy – the Norwegian mother and child cohort study. BMC Complement Altern Med. 2013;13:345.
[10] Lavigne JP et al. Propolis can potentialise the anti-adhesion activity of proanthocyanidins on uropathogenic Escherichia coli in the prevention of recurrent urinary tract infections. BMC Research Notes 2011;4:522.
[11] Jonkheijm A, Van der Knaap R. D-mannose mogelijk alternatief bij recidiverende urineweginfecties. Huisarts Wet 2018;61:DOI:10.1007/s12445-018-0340-8.www.henw.org/artikelen/d-mannose-bij-recidiverende-urineweginfecties
[12] Watts RE, Hancock V, Ong CY, et al. Escherichia coli Isolates Causing Asymptomatic Bacteriuria in Catheterized and Noncatheterized Individuals Possess Similar Virulence Properties. Journal of Clinical microbiology. 2010; 48(7): 2449–58.
[13] Bouckaert J, Berglund J, Schembri M, et al. Receptor binding studies disclose a novel class of high-affinity inhibitors of the Escherichia coli FimH adhesin. Mol Microbiol. 2005 Jan;55(2):441-55.
[14] Klein T, Abgottspon D, Wittwer M, et al. FimH antagonists for the oral treatment of urinary tract infections: from design and synthesis to in vitro and in vivo evaluation. J Med Chem. 2010 Dec 23;53(24):8627-41.
[15] Beerepoot MAet al. Cranberries vs antibiotics to prevent urinary tract infections: a randomized double-blind noninferiority trial in premenopausal women. Arch Intern Med. 2011 Jul 25;171(14):1270-8. doi: 10.1001/archinternmed.2011.306.
[16] Beerepoot MA et al. Lactobacilli vs antibiotics to prevent urinary tract infections: a randomized, double-blind, noninferiority trial in postmenopausal women. Arch Intern Med. 2012 May 14;172(9):704-12. doi: 10.1001/archinternmed.2012.777.
[17] Monique A A Caljouw et al. Effectiveness of Cranberry Capsules to Prevent Urinary Tract Infections in Vulnerable Older Persons: A Double-Blind Randomized Placebo-Controlled Trial in Long-Term Care Facilities. J Am Geriatr Soc. 2014 Jan; 62(1): 103–110. Published online 2014 Jan 17. doi: 10.1111/jgs.12593.