Mondwater kan goede bacteriën in mondflora verstoren

Een onafhankelijk tandartsenplatform adviseert mondwater met chloorhexidine alleen te gebruiken bij ontstekingen, infecties of wanneer poetsen niet mogelijk is. Zo’n soort mondwater doodt namelijk niet alleen de slechte bacteriën, maar ook de goede. Dit kan het risico op hart- en vaatziekten verhogen.

Sommige merken mondwater voegen chloorhexidine aan hun product toe. Dit heeft een sterke antibacteriële werking en is voornamelijk nuttig bij medische aandoeningen, maar niet bestemd voor dagelijks gebruik. Spoelen met deze mondspoeling mag meestal maar gedurende 1-2 weken. Chloorhexidine kan leiden tot irritaties van het tandvlees en gehemelte, tot de vorming van pijnlijke zweertjes en aften en tijdelijke verkleuring van tanden en kiezen.

Voordelen van mondwater

Mondwater is een populaire manier om de mond te spoelen. Als voordelen ervan worden genoemd: het doodt de slechte bacteriën in de mond, het komt op moeilijk bereikbare plekjes tussen tanden en kiezen en het geeft een frisse adem.

Je kunt echter vrijwel altijd ook met een tandenstoker, rager of floss op moeilijk bereikbare plekjes komen en ook spoelen met water.

Een slechte mondverzorging kan leiden tot een slechte adem (halitosis), maar daar kunnen ook andere oorzaken zijn voor, zie hier .

Nadelen van mondwater

Mondwater dat alcohol bevat is niet goed voor het gebit. Alcohol vermindert namelijk de speekselproductie, waardoor plaque de kans heeft zich in de mond te ontwikkelen. Daarnaast onttrekt alcohol vocht aan de mond, waardoor onaangename geurtjes in de mond kunnen ontstaan. Ook kan bij teveel alcoholgebruik het mondslijmvlies beschadigen.

Alcohol heeft evenals chloorhexidine een sterke antibacteriële werking en doodt dus zowel goede als slechte bacteriën. Er bestaat ook een risico dat overmatig gebruik van bepaalde antiseptische mondspoelingen, waaronder chloorhexidine, kan bijdragen aan bacteriële resistentie, zoals dat ook bij antibiotica optreedt.

Mondmicrobioom

In de mondholte bevinden zich meer dan duizend soorten microben die tezamen het mondmicrobioom wordt genoemd.. Omdat de mondholte de toegangspoort tot het lichaam vormt, is het mondmicrobioom onderhevig aan voortdurende verstoringen zoals door voedselconsumptie en levensstijl (roken, vapen, alcoholgebruik), maar dus ook door effecten van spoelen met mondwater, wat een dysbiose van het mondmicrobioom kan veroorzaken.

Tot voor kort concentreerde een groot deel van de literatuur zich op de effectiviteit van mondspoelingen in de context van hun vermogen om in vitro bacteriedodend te zijn tegen bacteriën die pathogenen zijn voor mondziekten.
Dit is een grotendeels succesvolle aanpak geweest, maar is nogal simplistisch in het licht van ons toegenomen begrip van het orale microbioom. We weten inmiddels dat het orale microbioom een complexe en diverse gemeenschap van bacteriën, schimmels, archaeae, protozoa en virussen is. De meeste onderzoeken naar het orale microbioom hebben echter uitsluitend betrekking op bacteriën.

Verstoring evenwicht

Een gunstig microbioom in de mondholte vormt een fysieke en chemische barrière (biofilm) over de orale weefsels en verhindert zo de groei en aankleving van pathogenen. Een gezond oraal microbioom heeft daarnaast een anti-inflammatoir effect door onder andere het remmen van de aanmaak van cytokines. Ook heeft het een antimicrobieel effect.

Verstoring van het microbiële evenwicht in de mond kan niet alleen een lokaal effect hebben, maar ook systemisch. Zo wordt een dysbiose in het mondmicrobioom in verband gebracht met onder andere vroeggeboorte en een laag geboortegewicht, reuma, longontsteking, hart- en vaatziekten, Alzheimer en bepaalde vormen van kanker.

Relatie mondbacteriën en darmmicrobioom

Er zijn aanwijzingen dat onze mondbacteriën niet alleen een rol spelen in de mond, maar ook invloed uitoefenen op het darmmicrobioom. Dit gebeurt waarschijnlijk doordat de mondbacteriën via het speeksel in de darmen terechtkomen. Onderzoek bij pasgeborenen laat namelijk zien dat het orale microbioom gedurende de eerste twee weken van het leven heel erg op het microbioom van de darm lijkt. Na deze periode verandert het darmmicrobioom en ontwikkelt het darmspecifieke eigenschappen.

Mondwater met groene thee, curcumine, propolis of nootmuskaat bij radiotherapie

Bijna alle mensen met mond-, neus- of halskanker die radiotherapie (RT) ondergaan, worden getroffen door stralingsgeïnduceerde orale mucositis (RIOM). Dit is een ontstekingsreactie ten gevolge van chemotherapie of bestraling. Het verhoogt de kans op infecties door de beschadiging aan het slijmvlies dat bacteriën, schimmels en virussen de kans geeft om binnen te dringen.

Uit onderzoek [1] bleek dat spoelen met mondwater met groene thee ertoe leidde dat vier tot zes maanden na het begin van de interventie, de score voor de mondgezondheidsstatus van mensen met mondkanker in de interventiegroep significant was gestegen, vergeleken met die in de controlegroep. De mondgezondheid kan dus langdurig worden verbeterd en behouden door regelmatig gebruik van mondwater met groene thee.

De conclusie uit een kleinschalig onderzoek [2] onder mensen met neuskanker die ook RT moesten ondergaan, was dat een mondwater met 2,5% propolis zowel veilig als effectief was voor het verminderen van de ernst van stralingsgeïnduceerde orale mucositis na radiotherapie.

In een gerandomiseerd, gecontroleerd klinisch pilotonderzoek onder 74 hoofd-halskankerpatiënten, die RT zouden krijgen, werden de werkzaamheid en veiligheid van 0,1% curcumine (vers bereid met behulp van nanodeeltjes) en 0,15% benzydamine mondwater op RIOM vergeleken [3]. De conclusie was dat hoewel beide mondspoelingen het begin van RIOM niet volledig konden voorkomen en de ernst van RIOM niet konden verminderen, het gebruik van 0,1% curcumine mondwater het begin van RIOM aanzienlijk vertraagde.

Beademingsgerelateerde pneumonie (VAP) is een van de meest voorkomende ziekenhuisinfecties op intensive care-afdelingen en het gebruik van mondwater is de meest gebruikte methode om de incidentie ervan te voorkomen. Een vergelijkende, gerandomiseerde, driedubbelblinde, klinische studie [4] onder 168 IC-patiënten toonde aan dat mondwater met kruidnagel de incidentie van VAP aanzienlijk vermindert.

Hoe houd je een gezond mondmicrobioom?

Voeding speelt een belangrijke rol bij het gezond maken en houden van je microbioom. Het mondmicrobioom beïnvloedt het darmmicrobioom en visa versa. Om de gezondheid van je mondmicrobioom te bevorderen kun je zowel pre-, pro- als synbiotica, inzetten.

Maar er zijn ook specifieke voedingsadviezen voor een gezond microbioom:

• Neem groenten en fruit als basis van de dagelijkse voeding.
• Verwen je microbioom en gebruik witlof, asperge, artisjok, ui, knoflook, prei, schorseneren, zoete aardappel, bonen, peulvruchten, groene thee, rode, blauwe en paarse vruchten, granaatappel en, met mate, biologische suikervrije cacao (rijk aan de prebiotica FOS, GOS arabinogalactanen en polyfenolen).
• Eet gefermenteerde producten (rijk aan probiotica) zoals rauwe zuurkool, natuurazijn, miso, sojasaus, (water)kefir, rauwmelkse kaas en yoghurt.
• Eet elke dag een handje ongezouten, ongebrande noten.
• Eet minimaal 2x per week vette vis (omega-3 vetzuren).
• Eet matig vlees (gevogelte is beter dan rood vlees) en altijd met (groene) groenten.
• Beperk de suiker- en zoetmiddeleninname (let ook op honing, diksap, agavesiroop, kokosbloesemsuiker e.d.).
• Drink water, kruidenthee en groene thee in plaats van fris- of fruitdranken en alcoholische dranken.
• Maak matig gebruik van zetmeel (brood, rijst, aardappel, pasta).
• Gebruik volkoren graanproducten (rijk aan prebiotica).
• Gebruik (wanneer je dit verdraagt) volvette melkproducten, vooral yoghurt, karnemelk, kefir, kwark en kaas (rijk aan probiotica; speciale lactobacillenculturen).
• Vermijd industrieel geproduceerde voedingsmiddelen zoals fastfood, snacks en voeding uit pakjes en zakjes.
• Gebruik koudgeperste olijf-, lijnzaad-, hennepzaad- en walnotenolie als dressing (omega 3 en 9 vetzuren) en om in te bakken milde olijfolie, roomboter, ghee of kokosolie.
• Drink wat water na elk tussendoortje. Als je maximaal zeven eetmomenten per dag aanhoudt met steeds twee uur tussenpauze, dan houdt je mond de boel zelf op orde. Je hoeft dus niet na elk tussendoortje te poetsen. Het speeksel zelf vormt al een goede buffer en zorgt dat de mond ‘schoon’ blijft.

Marijke Verstege

Lactoferrine en mondgezondheid

Uit verschillende studies blijkt dat lactoferrine een gunstig effect op de mondgezondheid heeft. Bij volwassenen met gingivitis (gaat vooraf aan tandontsteking, is nog omkeerbaar), die driemaal daags gedurende 12 weken lactoferrine namen, verbeterden hun klachten.
Lactoferrine wordt gevonden in exocriene secreties zoals speeksel. Lactoferrine heeft antimicrobiële effecten tegen orale pathogenen. Lactoferrine remt onder andere parodontopathische bacteriën, zoals Porphyromonas gingivalis en Aggregatibacter actinomycetemcomitans en het voorkomt biofilmvorming door P. gingivalis en Prevotella intermedia.
Lactoferrine verbetert ook een slechte adem (Halitosis) en verminderde de hoeveelheid orale pathogene bacteriën. Een slechte adem wordt vaak veroorzaakt door zwavelverbindingen die bacteriën produceren.

Antimicrobiële werking van lactoferrine
Lactoferrine draagt bij aan de eerstelijnsverdediging tegen pathogene micro-organismen die het lichaam via de slijmvliezen proberen binnen te dringen. Uit klinische studies is gebleken dat lactoferrine een krachtige antivirale activiteit heeft tegen een groot aantal virussen. Ook kan lactoferrine invloed uitoefenen via het darmmicrobioom. Homeostase in de darm betekent een lagere infectiegraad en minder immuunactivatie.(

Meer artikelen over mondverzorging, lees hier:

Verzorg je mondmicrobioom
Adviezen gingivitis en paradontitis
Studies met L. paracasei, L. plantarum, L. rhamnosus, L. casei, L. fermentum, Lactobacillus reuteri en L. salivarius hebben onder andere een sterk antipathogeen effect aangetoond. Naast een antimicrobiële werking hebben deze bacteriën bovendien anti-inflammatoire eigenschappen en reguleren zij pro- en anti-inflammatoire cytokines.

Preventie van tandbederf
Stammen waar tot nog toe onderzoek mee gedaan zijn, zijn: Bifidobacterium lactis, Bacillus coagulans, Lactobacillus rhamnosus GG. L. reuteri DSM 17938 en L. reuteri ATCC PTA 5289.

Bronnen
Lactoferrine een krachtig ijzerbindend eiwit in de eerste verdedigingslinie; Orthokennis, 01-mei-2023; https://www.orthokennis.nl/artikelen/lactoferrine
Nakano M et al. Effect of tablets containing lactoferrin and lactoperoxidase on gingival health in adults: a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. J Periodontal Res. 2019;54:702-8.
Nakano M et al. A randomized, double-blind, crossover, placebo-controlled clinical trial to assess effects of the single ingestion of a tablet containing lactoferrin, lactoperoxidase, and glucose oxidase on oral malodor. BMC Oral Health. 2016;16:37.
Shin K et al. Effects of a composition containing lactoferrin and lactoperoxidase on oral malodor and salivary bacteria: a randomized, double-blind, crossover, placebo-controlled clinical trial. Clin Oral Investig. 2011;15:485-93.
Morita Y et al. Effects of lactoferrin and lactoperoxidase-containing food on the oral hygiene status of older individuals: A randomized, double blinded, placebo-controlled clinical trial. Geriatr Gerontol Int. 2017;17:714-21.