skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Preventie van tandbederf

Cariës
Cariës is een ontkalking van de tanden en kiezen. Hierdoor wordt het tandglazuur op bepaalde plaatsen poreus. Deze plaatsen zijn te herkennen als kleine witte vlekjes. Op dat moment is het proces nog omkeerbaar. Door remineralisatie kunnen de tanden en kiezen weer herstellen. Bij verdere ontkalking gaat de witte vlek over in een gat. Herstel is nu niet meer mogelijk. Een tandartsbezoek is dan noodzakelijk.

Tandplaque
Een belangrijke voorwaarde voor het optreden van cariës is het aanwezig zijn van tandplaque. Tandplaque bestaat uit een onzichtbaar laagje van bacteriën en voedingsstoffen en bevindt zich vooral op de grens van de tanden en kiezen en het tandvlees. Door een goede mondreiniging (poetsen) kan de tandplaque worden verwijderd. Kort na het poetsen ontstaat er al snel weer een nieuw laagje plaque, vooral als er gemakkelijk vergistbare suikers in de mond aanwezig zijn. De bacteriën gebruiken deze suikers als voeding en kunnen zich snel vermenigvuldigen. Gemakkelijk vergistbare suikers zijn o.a. suiker (saccharose), fruitsuiker (fructose) en glucose (druivesuiker). Deze suikers komen voor in o.a. vruchtensap, diksap, ahornsiroop, agavesiroop, kokosbloesemsuiker, moutstroop, honing, riet- en bietsuiker en alle producten hiermee gezoet.

Zuurstoot
Cariës wordt veroorzaakt door zure stofwisselingsproducten die de bacteriën in tandplak uit gemakkelijk vergistbare suikers vormen. In een zuur milieu verdwijnen calcium- en fosfaationen uit de glazuurlaag van tanden en kiezen. Dit wordt demineralisatie genoemd. Een deel van deze ionen keert terug in het glazuur (remineralisatie). Remineralisatie vindt plaats als het de zuurtegraad in de mond minder zuur (hoger dan 5,5) is geworden door de bufferende werking van speeksel. Elke keer als er suikers worden gegeten, vindt er een zuurstoot plaats. Daarom is vooral het aantal keer dat iemand suikers gebruikt belangrijk en minder de totale hoeveelheid suikers.

Preventieve maatregelen
Om cariës te voorkomen zijn de volgende maatregelen van belang:
-Vermindering van de frequentie van het gebruik van gemakkelijk vergistbare suikers
– Gebruik van voedsel waarop gekauwd moet worden
– Gebruik van voldoende gebitsopbouwende voedingsstoffen
– Behoud of opbouw van een gezonde mondflora
– Beperken van zure voedingsmiddelen
– Goede mondhygiëne.

Hieronder volgen 12 praktische tips voor een gezond gebit:

1. Eet en drink maximaal 6-7x per dag iets.
Elke keer dat er iets gegeten of gedronken wordt met gemakkelijk vergistbare suikers, treedt er een zuurstoot op. Als het gebit goed wordt verzorgd kan het maximaal 6-7 van deze zuurstoten opvangen, zonder dat er cariës optreedt. Let met name op het aantal keer gebruik van producten met gemakkelijk vergistbare suikers, zoals frisdranken, vruchtensappen, zoet broodbeleg, koek, snoep, toetjes e.d. Helaas worden tegenwoordig aan hartige producten ook vaak (kleine hoeveelheden) suikers toegevoegd, zoals in vleeswaren, brood, crackers, soep, sauzen en zoutjes. Hartige producten kunnen daarom ook een zuurstoot veroorzaken.

2. Eet rustig en kauw goed.
Kauwen bevordert de aanmaak van speeksel. Door speeksel worden restjes voedsel uit de mond verwijderd en het zuur in de mond gebufferd.

3. Eet volop groenten, noten en fruit.
De vezels uit (rauwe) groenten, noten en fruit stimuleren de aanmaak van speeksel. Speeksel is een natuurlijke beschermer tegen gaatjes. Speeksel wast voedseldeeltjes weg en maakt de mond schoon. Ook neutraliseert het ongeveer 20 minuten na het eten de aanval van zuren op het gebit. Knapperige groenten en fruit, zoals rauwe wortel, een stengel bleekselderij en aan appel met schil zijn extra gunstig. Ze stimuleren niet alleen de aanmaak van speeksel, maar helpen ook tandplak van de tanden verwijderen.

4. Gebruik voldoende calcium en vitamine D.
Calcium en vitamine D zijn belangrijke voedingsstoffen voor de gezondheid van het gebit. Tanden bestaan voor het overgrote deel uit calcium. Bij een tekort aan calcium is er een vergroot risico op tandbederf. Calcium uit voeding mengt bovendien met plaque en blijft dan plakken op de tanden en kiezen. Zo beschermt deze calcium-plaquelaag het gebit tegen zuuraanvallen op het gebit en helpt bij het lokaal remineraliseren van het tandglazuur. Rijk aan calcium zijn melk- en melkproducten, groene groenten, kool, noten en zaden en calciumverrijkte sojamelkproducten, noten- en granenmelk. Vitamine D helpt bij het inbouwen van calcium in het gebit en botten. Ook speelt het een belangrijke rol in de afweer tegen schadelijke mondbacteriën en remt het (tandvlees)ontstekingen. Het stimuleert de aanmaak van antibacteriële peptiden, die het ontstaan van tandbederf voorkomen. Rijk aan vitamine D zijn volle melkproducten, roomboter, biologische lever, ei en vette vis. Een andere bron is de zon wanneer u van juni t/m september tussen 10-14 uur minimaal 15 minuten met ontbloot hoofd en ontblote armen zonder zonnebrand in de zon zit. Een vitamine D-tekort komt veelvuldig voor in Nederland. Controle van de vitamine D-spiegel in het bloed is daarom aan te bevelen. Deze zou bij voorkeur minimaal 80 nanomol/liter moeten zijn.

5. Gebruik fluorrijke voedingsmiddelen
Het mineraal fluor remt de demineralisatie, omdat door de inbouw van fluor in het gebit calcium en fosfor minder snel oplossen. Fluor in tandplak remt het metabolisme van zuurvormende bacteriën in de mond, waardoor het gebit minder snel door zuurstoten wordt aangetast. Bovendien stimuleert fluor de remineralisatie van het gebit. Rijk aan fluor zijn o.a. groene en zwarte thee, zeevis en schaal en schelpdieren. De toxische (schadelijke) dosis van fluor ligt niet ver van de optimale hoeveelheid. Voorzichtigheid is daarom geboden met het gebruik van met fluoride verrijkte tandpasta, mondwater, tandfloss en fluoridetabletjes. Het heeft de voorkeur fluor zoveel mogelijk te halen uit natuurlijke voedingsmiddelen. Overleg zo nodig met een biologische tandarts over het gebruik van fluorverrijkte mondverzorgingsproducten. Voor adressen van biologische tandartsen, zie http://www.nvbt.nl.

6. Gebruik na elke hoofdmaaltijd suikervrije kauwgom.
Door na elke hoofdmaaltijd suikervrije kauwgom te kauwen, spoel je glazuuraantastende zuren van de tanden af. Gebruik bij voorkeur kauwgom gezoet met 100% xylitol (Xylifresh). Uit onderzoek blijkt, dat de zoetstof xylitol tandbederfvoorkomende eigenschappen heeft. Het remt de groei van de bacterie Streptococcus mutans, de mondbacterie die in verband wordt gebracht met cariës. Vermijd kauwgom met gewone suiker!

7. Gebruik dagelijks 2-3 kopjes groene en/of zwarte thee.
Groene en zwarte thee bevat bestanddelen die reageren met tandplak en schadelijke mondbacteriën doden of afremmen. Hierdoor neemt de productie van zuren afgeremd. Vooral de Japanse groene theesoorten sencha-uchiyama en Gyokuro zijn extra rijk aan ontstekingsremmende catechinen (o.a. ECGC). Zo blijkt uit onderzoek, dat het gebruik van groene thee als mondwater even goed werkt als de middelen chlorhexidine en fluorideoplossing tegen tanderosie. Laat de groene thee hiervoor 8 tot 10 minuten trekken, zodat de stoffen goed aan het theewater worden afgestaan. Drink altijd vers gezette thee (dus niet uit een thermoskanfles) en spreid de drie kopjes over de dag

8. Vermijd suikers en suikerrijke voedingsmiddelen zoveel mogelijk.
Suikers, ook de natuurlijke, zoals honing, diksap, agavesiroop en moutstroop stimuleren de productie van zuren door schadelijke mondbacteriën. Voeg daarom geen suikers toe aan eten en drinken en wees matig met zoete producten, zoals koek, snoep, frisdrank, vruchtensap e.d. Vermijd vooral plakkerige zoete etenswaren, zoals zuurtjes, lolly, caramels en toffees. Door de plakkerigheid is het moeilijker met speeksel de suikers uit de mond weg te spoelen. Overdrijf het gebruik van fruit (vers of gedroogd) niet: 2-3 portie per dag is voldoende. Al hoewel het eten van fruit de productie van speeksel stimuleert en de vezels tandplak helpen verwijderen kunnen een overmaat aan fruitsuikers en fruitzuren het gebit aantasten. Dit geldt des te meer nog voor vruchtensappen. Deze bevatten wel de gebitsbelastende suikers en zuren, maar niet de beschermende vezels.

9. Vermijd geraffineerde graanproducten (witmeelproducten).
Witte rijst, witbrood, witte crackers, pizza, witte pasta e.d. kunnen in de mond worden afgebroken tot makkelijk vergistbare suikers. Bacteriën in de mond zetten deze suikers om in tandbeschadigende zuren.

10. Beperk de hoeveelheid zure voedingsmiddelen.
Hele zure voedingsmiddelen, zoals azijn, groenten in het zuur, zuur fruit, vruchtensap, citroensap en koolzuurhoudende dranken (ook mineraalwater!) tasten het tandglazuur aan, waardoor het gebit gevoeliger wordt voor cariës. Overdrijf daarom niet met fruit: 2-3 stuks per dag is voldoende. Wees matig met het drinken van vruchtensap en koolzuurhoudend mineraalwater. Drink deze dranken bij voorkeur met een rietje, zodat het gebit zo min mogelijk in aanraking komt met de zure vloeistof. Vermijd vruchtendranken en frisdranken (ook de light-versies!).
Behandel maagzuurklachten (reflux). Het oprispen van maagzuur kan net als ieder ander zuur het gebit aantasten.

11. Zorg voor een gezonde mondflora.
De mondbacterie Streptocuccus mutans wordt in verband gebracht met het veroorzaken van caries. Een goede balans tussen gezonde en ongezonde mondbacterien verkleint het risico op tandvleesontstekingen en caries. Dit is vooral van belang voor mensen met een verminderde of verstoorde afweer, zoals bij auto-immuunaandoeningen, kanker, chronische maag- en darmklachten, chronische infecties, jonge kinderen, zwangeren en ouderen en gebruik van bepaalde medicijnen, zoals antibiotica, corticosteroiden, chemotherapie, immunosuppresiva.
Vermijd voeding die de afweer in de mond verstoord, zoals suikers, alcohol, roken en witmeelproducten. Gebruik volop producten die de afweer tegen schadelijke bacterien in de mond ondersteunen, zoals groene thee, knoflook, kamillethee, geelwortel en extra vierge kokosolie.
Overweeg het gebruik van probiotica.
Uit onderzoek blijkt, dat het gebruik van specifieke stammen probiotica de conditie van het gebit en tandvlees verbeteren. Probiotica zorgt voor een soort filmlaag in de mond waar ziekmakende bacteriën moeilijker doorheen komen. Uit diverse studies blijkt dat de plaquevorming significant afneemt evenals het aantal ziekmakende bacteriën. De concentratie cytokinen – als maat voor ontstekingsreacties – daalt eveneens. Ook neemt de productie van de creviculaire vloeistof in de mond af. Deze vloeistof wordt via de spleet tussen het tandvlees en de tand in de mond uitgescheiden. De productie hiervan is verhoogd bij parodontitis (ontsteking van wortelvlies van tand). Het is nog onduidelijk hoelang de behandelingsperiode moet zijn alvorens zich een barrière in de mond vormt. Dit zal mede afhankelijk zijn van de dosering en het type probiotica.
Hoewel er nog relatief weinig onderzoek is gedaan naar het effect van probiotica op het gebit en tandvlees, lijken de eerste resultaten bemoedigend. Vervolgstudies zijn noodzakelijk om eenduidige resultaten te krijgen.
Stammen waar tot nog toe onderzoek mee gedaan zijn, zijn: Bifidobacterium lactis, Bacillus coagulans, Lactobacillus rhamnosus GG. L. reuteri DSM 17938 en L. reuteri ATCC PTA 5289. Roep voor een probiotica-advies op maat de hulp in van een natuurdiëtist.

12. Verzorg het gebit goed.
Poets minimaal 2x per dag de tanden: na het ontbijt en voor het slapen gaan. Gebruik hierbij tandenstokers en tandfloss.Vraag eventueel de tandarts of mondhygiënist om een poetsinstructie. Gebruik eventueel natuurlijke mondwater en tandvleesbalsem met extracten van o.a. salvia, kamille, ratanhia, mirre en kastanjeschors ter extra ondersteuning van het tandvlees, gebit en de mondflora.
Ga 2x per jaar naar de tandarts voor een controle van het gebit. Bezoek indien nodig 1-2x per jaar de mondhygiënist voor een grondige gebitsreiniging.

Een natuurdietist kan bovenstaande algemene adviezen vertalen naar een meer persoonlijk voedings- en supplementprogramma. Hij of zij houdt daarbij rekening met gebitsverstorende factoren, de constitutie, lichamelijke conditie, eet- en leefstijl.

Tanja Visser, natuurdietist: www.dieetcare.nl

Voedings- en laboratorium zelftesten

Laboratoriumtesten urine bloed ontlasting en speekseltesten Wij werken samen met de grote Duitse fabrikant van laboratoriumtesten Medivere. Medivere levert laboratorium diagnostische diensten waarbij de conventionele geneeskunde als ook aanvullende (complementaire) medische diagnostica en therapieën optimaal worden gecombineerd.

Op onze pagina over voedings- en laboratoriumtesten kunt u alle hierbovengenoemde Medivere testen bekijken en zelf bestellen.

Literatuur en links:

Flichy-Fernández AJ, Alegre-Domingo T, [..], Peñarrocha-Diago M. Probiotic treatment in the oral cavity: an update. Med Oral Patol Oral Cir Bucal 2010; 15(5):e677-80

Grant WB. A review of the role of solar ultraviolet-B irradiance and vitamin D in reducing risk of dental caries. Dermato-Endocrinology 2011; 3(3):1-6

Jindal G, Pandey RK, Agarwal J, Singh M. A comparative evaluation of probiotics on salivary mutans streptococcicounts in Indian children. Eur Arch Paediatr Dent 2011;12:211-215.

Narotzki B et al. Green tea: A promising natural product in oral health. Archives of Oral Biology. 2012; doi:10.1016/j.archoralbio.2011.11.017

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen