skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Lente: grote schoonmaak, maar kies zorgvuldig uw schoonmaakmiddelen

Iedereen wil graag in een schoon en opgeruimd huis leven. Spullen wegdoen blijkt voor veel mensen echter een lastige opgave, want waar en hoe moet je beginnen? En zijn schoonmaakmiddelen eigenlijk allemaal wel zo ‘schoon’? We staan regelmatig stil bij het reinigen van ons huis, maar hoe zit het met het opruimen van het ‘afval’ in ons lichaam?

Ontspullen

Er verschijnen tegenwoordig steeds meer boeken en blogs van opruimcoaches. De nieuwste trend is te gaan ‘ontspullen’: spullen die je niet meer gebruikt of wilt hebben, weg doen. Maar dat is soms makkelijker gezegd dan gedaan. Soms overzie je het allemaal niet, omdat je inmiddels zoveel hebt verzameld. Je kunt ook bang zijn dat je door bepaalde dingen op te gaan ruimen, met oude herinneringen wordt geconfronteerd, die je liever uit de weg gaat.

Aan de slag

Wanneer je moeite hebt met opruimen, begin dan met elke dag bijv. max.15 minuten op te ruimen in één kamer. Een andere manier is om de 1e dag 1 voorwerp weg te doen, de 2e dag 2 voorwerpen, de 3e dag 3 voorwerpen enz.  Je zult merken dat het gaandeweg makkelijker (en leuker!) wordt om spullen weg te doen. Vraag echter niet meteen teveel van jezelf maar stel jezelf realistische, dus bij jou passende, doelen.  Er zijn 2 manieren van aanpak m.b.t. opruimen:

  1. Willekeurig beginnen: een specifiek opruimgebied kiezen (zoals de woonkamer, zolder, schuur, slaapkamer of keuken) en daarbinnen een specifieke opruimlocatie, zoals: de krantenbak, het nachtkastje, de keukenla of het bureau.
  2. Opruimen per categorie. Spullen zoals boeken kunnen immers op diverse locaties (zoals de slaap- en woonkamer) zijn terechtgekomen. Denk ook aan spullen die in de schuur, garage, tuin, of buitenshuis in een opslag staan.

Verzamel dingen die in ieder geval weg moeten zoals: plastic flessen, oud papier, gebruikte batterijen en kapotte spullen.  Breng deze naar glasbakken en andere recyclepunten. Als je per categorie aan de slag gaat, breng dan de hele categorie samen op één plaats. Laat vervolgens elk item daaruit door je handen gaan. Marie Kondo[1], opruimgoeroe, neemt vervolgens als uitgangspunt de vraag: ”Word ik blij van dit item?”. Als dat zo is, dan gaat het op de stapel ‘houden’. Anders gaat het op de stapel ‘niet houden’. Bewaart dus niet iets omdat het ‘ooit’ handig is om te hebben, of ‘wellicht leuk is voor later’ of om vast te blijven houden aan het verleden. Als je iets een jaar niet hebt gebruikt, kan het vaak wel weg. Dit geldt ook voor kleding.

  • Berg eenzelfde categorie, dus bijv. alle boeken of alle gereedschap, zoveel mogelijk op één plek op. Op die manier ben je nooit meer iets kwijt, koop je nooit meer dubbele producten en heb je altijd overzicht of er dingen overbodig zijn en weg mogen.
  • Zoek als laatste spullen uit waar herinneringen aan zitten, zoals brieven, tekeningen en foto’s of andere zaken met emotionele waarde. Zorg ervoor dat je je wanneer je deze categorie gaat opruimen, mentaal sterk voelt, want dan kun je het makkelijkst iets weg doen.
  • Soms helpt het om een foto, tekening of symbool te maken van het voorwerp, voordat je het wegdoet.
  • Vergeet ook je digitale archief op bijv. je pc (e-mails, bestanden) en smartphone niet.
  • Je kunt besluiten om steeds als je iets nieuws koopt, iets anders weg te doen.
  • Je kunt voor je verjaardag bijv. bonnen vragen voor een etentje of dagje uit, of spullen die een korte levensduur hebben zoals bloemen of kaarsen.
  • Hoe minder reclamefolders en advertenties je leest, hoe kleiner de impuls om dingen te kopen die je niet echt nodig hebt. Het aanvragen van een ‘nee-nee sticker’, waardoor je geen reclamemateriaal meer in je brievenbus krijgt, kan hierbij helpen.
  • Een schoon en opgeruimd huis helpt ook je hoofd opgeruimd te krijgen.

Alleen jijzelf kan de juiste balans vinden in de hoeveelheid spullen om je heen. Dus je móet niet van alles wegdoen. Het kan wel een idee zijn om eens stil te staan bij welke gedachten en gevoelens het bij jou oproept als je denkt aan veel of juist weinig spullen hebben. En na te denken over wat voor voor- en nadelen het hebben van veel of weinig spullen voor jou heeft.

Schoonmaken

Behalve opruimen, voelt het vaak ook goed om schoon te maken. In het gemiddelde huishouden komen diverse schoonmaakmiddelen voor die meestal chemische stoffen bevatten die afgeleid zijn van petrochemicaliën. Omdat die stoffen niet biologisch afbreekbaar zijn, of slechts heel langzaam, schuilt hun gevaar in twee dingen: ze kunnen terwijl je ze gebruikt, worden opgenomen via de huid of door inhalatie, en ze kunnen zich opstapelen in het milieu en de voedselketen binnendringen.

 Blootstelling beperken

Vluchtige oplosmiddelen kunnen je luchtwegen irriteren. Ze zitten in vlekkenmiddelen, glasreinigers, ruitenwisservloeistof en sommige onderhoudsmiddelen. Sommige conserveringsmiddelen in schoonmaakproducten kunnen tot allergische reacties leiden. Vaatwasmiddelen, toiletreinigers, chloorbleekmiddel, gootsteenontstoppers en ovenreinigers kunnen irriterend of zelfs bijtend zijn voor je huid. Het is onmogelijk alle chemische boosdoeners te ontwijken, maar het loont zeker de moeite te weten welke het ergst zijn en steeds weer opduiken in schoonmaakmiddelen. Het gaat om:

  •  ammoniak
  • chloor
  • NTA (nitrilotri-azijnzuur) en EDTA (ethyleendiamine-tetra-azijnzuur)
  • loog (natrium- of kaliumhydroxide)
  • butyl cellosolve of oxitol
  • propyleenglycol
  • muskus
  • mineraaloliën
  • natriumlaureylsulfaat
  • di-ethanolamine
  • diëthylftalaat

Hoewel geen van deze ingrediënten op zichzelf op korte termijn levensbedreigend is, kunnen ze elk een gevaarlijke impact hebben in combinatie met één of meer van de ingrediënten van andere producten. Zo ontstaat bijv. een dodelijk chlooraminegas, wanneer ammonia en chloor worden gecombineerd. Daar komt bij dat veel van deze schadelijke stoffen bio-accumulatief zijn: ze stapelen zich op in levend weefsel en hebben daar langetermijneffecten.

De genoemde middelen worden toegepast i.v.m. hun vetoplossend, vlekkenverwijderend of ontsmettend vermogen. Ook wordt er vaak een geurtje toegevoegd aan het schoonmaakmiddel. Dit maakt een reiniger aantrekkelijker, maar voor die geur is wel een combinatie van sterke synthetische stoffen nodig. Van gevaarlijke stoffen bestaat een veiligheidsinformatieblad dat informatie geeft over de risico’s ervan en aanbevelingen voor het veilig gebruik ervan op het werk. Wie een gevaarlijke stof in de handel brengt, moet aan de professionele gebruiker ervan een veiligheidsinformatieblad verstrekken. Je kunt als consument dit vaak ook via internet vinden. Ook publiceert de rijksoverheid 2x per jaar een lijst met alle kankerverwekkende stoffen.

Alternatieven

Hoewel milieuvriendelijke schoonmaakproducten ongetwijfeld een vooruitgang betekenen vergeleken met de gebruikelijke producten, zijn ze helaas lang niet altijd wat ze voor spiegelen te zijn. Zo worden bij sommige van deze middelen dezelfde actieve ingrediënten gebruikt als in hun conventionele soortgenoten, alleen in meer verdunde vorm. Ook kunnen ze nog altijd leiden tot ongewenste chemische reacties.

Er zijn echter ook natuurlijke, thuis te maken alternatieven die verrassend effectief kunnen zijn. En onderschat ook niet de kracht van heet water en stevig schrobwerk. Wanneer je deze twee regelmatig toepast, hoef je helemaal niet voor elk huishoudelijk taakje speciale schoonmaakmiddelen te hebben. Schoonmaakproducten kunnen tot wel 90 procent water bevatten en vaak is wat je gebruikt om het middel aan te brengen (een schuursponsje of een wc-borstel) al even effectief als het schoonmaakproduct zelf.

Overigens is contact met ziektekiemen een onvermijdelijk en gezond onderdeel van het leven en helpt het uw immuunsysteem op peil te houden.

 Doe-het-zelf schoonmaakmiddelen

Voor de meeste eenvoudige huishoudelijke schoonmaakbeurten zijn geen ingewikkelde chemische brouwsels nodig. Met een klein aantal simpele huishoudelijke ingrediënten kunt u uw eigen schoonmaakmiddel maken, krachtig genoeg voor de meeste klusjes in en om het huis. De hieronder genoemde middelen zijn minder schadelijk dan synthetische en bevatten natuurlijke ingrediënten, zoals citroensap en essentiële oliën, maar kunnen even goed de huid irriteren of op de luchtwegen slaan.

  • Azijn. Vermengd met water kan dit gebruikt worden op ramen, spiegels en tegels.
  • Citroensap. Dit maakt snel vetaanslag los en kan ook als schuurmiddel dienen bij vermenging met zout water.
  • Soda (natriumcarbonaat). Dit kan vetvlekken losweken en neutraliseert geurtjes.
  • Natriumbicarbonaat (‘baking soda’) is het zure neefje van soda, dat met water een pasta vormt en gebruikt kan worden op wasbakken, badkuipen en werkbladen.
  • Vloeibare zeep of plantaardige afwasmiddelen. Deze zijn veel zachter dan de commerciële schoonmaakmiddelen, en vaak verrassend effectief.
  • Borax (natriumboraat). Dit natuurlijk voorkomende basische mineraal maakt niet alleen water minder hard, maar kan ook geurtjes en infecties tegengaan.
  • Tea tree olie. Voeg aan elke oplossing voor keuken of badkamer een paar druppels van deze natuurlijke ontsmetter toe.
  • Essentiële oliën. Met oliën als pepermunt, den, citroen of eucalyptus kunt u uw product een frisse geur geven.

 Schoonmaaktips

  • Hardnekkige kalkaanslag kun je goed verwijderen met schoonmaakazijn. Zit er kalkaanslag in de toiletpot? Leg er dan een toiletpapiertje of doekje op dat is doordrenkt met schoonmaakazijn. Na een uurtje weken kunt u de kalk wegspoelen.  Het is dus niet nodig de toiletpot met chloor te reinigen.
  • Let bij (af)wasmiddelen goed op de dosering: je gebruikt al snel te veel. Fabrikanten hebben de neiging de benodigde hoeveelheid eerder te overschatten dan te onderschatten.
  • Ramen en spiegels kun je uitstekend schoonmaken met water en een beetje afwasmiddel. Zeem het glas eventueel na met water en azijn om strepen te voorkomen.
  • Meng schoonmaakmiddelen nooit, dan kunnen schadelijke gassen ontstaan. Meng vooral nooit producten die chloor bevatten met een product dat daar niet specifiek voor bedoeld is. Dan kan bijtend chloorgas ontstaan dat zeer giftig is.
  • Ook in wc-blokjes zitten zure stoffen. Gebruik dus geen chloor in een toiletpot waarin een wc-blokje hangt. Chlooramines kunnen ontstaan als chloorbleekmiddel in contact komt met urine. Laat dus geen chloor in de toiletpot staan.
  • Gebruik huishoudhandschoenen om te voorkomen dat gifstoffen via de huid worden opgenomen.
  • Ventileer de ruimte waar je werkt zodat schadelijke gassen kunnen ontsnappen en je er minder van inademt.
  • Gebruik liever vloeibare middelen dan sprays. Door een spray te gebruiken ontstaat een mist van fijne druppeltjes die je makkelijk inademt en die vervolgens in de bloedbaan komen.
  • Gebruik niet telkens een schoonmaakmiddel als je een oppervlak schoonwrijft: vaak is alleen heet water voldoende.

Gezond en schoon binnenklimaat

Aangezien we tegenwoordig meer dan 80% van de tijd binnen verblijven is het belangrijk om eens bij de luchtkwaliteit binnen, stil te staan. De beste manier om de lucht in huis gezond te houden is door te zorgen voor voortdurende luchtverversing, dag en nacht, in alle jaargetijden. Dan komt frisse lucht binnen en verdwijnen vocht en vervuilende stoffen. Dat klinkt eenvoudig, maar in veel huizen is de lucht ongezond omdat bewoners niet genoeg ventileren.

Ventileren betekent: continu frisse lucht aanvoeren én vervuilde lucht afvoeren. Dat is niet hetzelfde als luchten; luchten betekent: ramen en deuren tegen elkaar openzetten. Een goede relatieve luchtvochtigheid ligt tussen 40 en 60%. Een waarde van 70% of meer geeft aan dat het te vochtig is.

 Ventileren

Goed ventileren is nodig voor je gezondheid. Toch gebeurt dit vaak onvoldoende. 1 op de 10 woningen heeft schimmel, bijna de helft bevat tabaksrook en in veel huizen is binnen meer fijnstof aanwezig dan buiten. Ventilatie kan dus beter. Vervuilde lucht in huis versterkt allergieën, luchtwegproblemen en irritatie van slijmvliezen, zeker bij ouderen en mensen die al ziek zijn. Ventilatie zorgt voor minder vuile lucht in huis; helemaal te voorkomen is vervuiling niet. Ventilatie kost wat energie, maar het is geen verspilling: het is hard nodig voor je gezondheid.

 Ventilatie-tips

Zo pak je vocht en vervuiling bij de bron aan:

  • Zorg voor voortdurende aanvoer van frisse lucht via open (klep)raampjes en/of ventilatieroosters; en zorg dat lucht door je huis kan stromen, via ruimte onder de binnendeuren of roosters in binnendeuren en -muren.
  • Ventileer extra (bijv. met een extra open raam of het ventilatiesysteem op de hoogste stand) als je kookt, doucht en klust in huis, en als er veel mensen zijn. Laat het badkamerraam niet te lang open staan: als het te koud wordt kan juist condens en schimmel ontstaan; 20 tot 30 minuten is voldoende.
  • Verminder vocht in huis: droog de was buiten, kook met het deksel op de pan en droog een vloer na het dweilen.
  • Voorkom schadelijke stoffen: schilder met oplosmiddelarme verf, en gebruik spaanplaat met keurmerk. Rook niet in huis.
  • Zorg dat een geiser een afvoer heeft naar buiten, laat de schoorsteen van een open haard regelmatig vegen en zorg voor voldoende luchtaanvoer tijdens het stoken.
  • Ventileer ook bij vochtig weer; buitenlucht is over het algemeen schoner en droger, ook als het buiten vochtig is.
  • Zorg voor goede woningisolatie. Dat voorkomt koude oppervlakken waarop vocht kan       condenseren.
  • Ventileer de kruipruimte en plaats folie voor vochtdichte afsluiting van de bodem; sluit de begane grondvloer af. Dan hopen schadelijke stoffen en vocht minder op in de kruipruimte en komen ze van daaruit moeilijker naar de woning.
  • Laat ernstige vochtdoorslag of lekkages snel repareren. Dat vermindert vochtproblemen zoals schimmel en materiaalrot.
  • Open kasten en laden geregeld zodat de lucht kan circuleren.
  • Verwijder of vervang tapijten en wandkleden/gordijnen die nat geworden zijn en niet snel gedroogd kunnen worden.
  • Gebruik geen tapijt in ruimten waar veel vocht komt zoals de badkamer of de kelder.
  • Dek koude oppervlakken, zoals koudwaterleidingen, af met isolatiemateriaal.
  • Ontvochtigers en vochtvreters zijn niet geschikt om de luchtvochtigheid van de woning te  verlagen.

 Luchtverfrissers: allesbehalve fris

Om ons binnenklimaat frisser en schoner te laten ruiken, wordt veelvuldig gebruik gemaakt van luchtverfrissers. Luchtverfrissers maskeren vieze luchtjes, maar verwijderen die niet. Op sommige sprays staat wel dat ze dit doen, maar veel geurstoffen lossen helemaal niet op via de waterdruppeltjes van de spray. Achter de poëtische namen van die ‘frisse’ geurtjes gaat vaak een mengsel van giftige chemische stoffen schuil. Van vele daarvan is bekend dat ze ernstige schade kunnen toebrengen aan de gezondheid van mens en dier. Het allerbelangrijkste is om de oorzaak van de geur weg te nemen en die niet te camoufleren met giftige chemicaliën.

De chemicaliën

Onderstaand enkele van de chemicaliën waaraan gebruikers van luchtverfrissers zichzelf blootstellen. Deze ingrediënten kunnen reageren met andere stoffen en daardoor nog gevaarlijker worden voor de gezondheid.

– formaldehyde (kankerverwekkend en allergeen);

– benzeen (kankerverwekkend; geeft mogelijk voortplantingsschade);

– styreen (schadelijk voor het zenuwstelsel en waarschijnlijk kankerverwekkend);

– tolueen (geeft huidirritatie en is giftig voor lever en nieren);

– terpeen (irriterend en allergeen).

Milieu-invloeden op uw brein

Allergische reacties op schoonmaakmiddelen kunnen een scala aan psychische problemen geven. Van stemmingswisselingen, angst en paniekaanvallen tot depressie en obsessief-compulsieve stoornis (OCD). Bij veel mensen is nog onbekend dat een oorzaak van genoemde klachten gewoon in hun keukenkastje staat. Chemische parfums, luchtverfrissers, wasmiddelen, wasverzachters, kaarsen, wierook, toiletartikelen, bleekwater, allesreinigers en andere huishoudelijke middelen kunnen uw brein aantasten.

Overgevoeligheid voor meerdere chemische stoffen (MCS: Multiple Chemische Sensitiviteit) kan samengaan met lichamelijke en geestelijke verschijnselen als duizeligheid, tremor (beven) en paniekstoornissen. Verder blijkt MCS vaak de oorzaak te zijn van ADHD (aandachts- en hyperactiviteitsstoornis) bij kinderen. De samenhang tussen milieu-invloeden en levenslange psychiatrische problemen wordt steeds meer in kaart gebracht.

Parfum: persoonlijke luchtverfrisser

Synthetische parfums bevatten stoffen op basis van petroleum, zoals benzeenderivaten, aldehyden en andere bekende gifstoffen en allergiebevorderende stoffen (sensibilisatoren). Deze kunnen de oorzaak zijn van kanker, geboorteafwijkingen, aandoeningen van het centraal zenuwstelsel en allergische en astmatische reacties. Er zijn bewijzen te over dat blootstelling aan parfum tot acute en chronische gezondheidseffecten kan leiden.

In 2005 sloeg de milieuorganisatie Greenpeace alarm toen uit onderzoek bleek dat in veel parfums chemicaliën worden gebruikt die niet alleen schadelijk zijn voor het milieu maar ook voor onze gezondheid. Toen er 36 merken eau de toilette en parfum werden getest, bleken in vrijwel ieder merk ftalaten en synthetische muskus voor te komen. De ftalaat die het meest werd aangetroffen, was diëthylftalaat (DEP). In klinisch onderzoek ziet men een verband tussen DEP, en andere ftalaten, en schadelijk e effecten aan het voortplantingssysteem. Synthetische muskus hoopt zich in vetweefsel op en wordt aangetroffen in menselijk bloed en zelfs in moedermelk. Het kan o.a. het effect van de blootstelling aan andere gifstoffen versterken.

 De lever als grote opruimer

Er wordt vandaag de dag in toenemende mate gebruik gemaakt van chemische stoffen. Er zijn nu meer dan 100.000 verschillende chemische stoffen op de markt. Elk jaar komen daar nog nieuwe stoffen bij. Een deel van deze stoffen gedraagt zich als hormonen of hebben een verstorende invloed op de natuurlijke hormoonbalans in het lichaam. Ze worden ook wel xeno-oestrogenen of pseudohormonen genoemd.

Het is mogelijk, door ondersteuning van de lever, de belasting van het lichaam met deze stoffen te beperken. De lever zuivert 24 uur per dag, 7 dagen per week en 12 maanden per jaar het bloed van een infuus van schadelijke stoffen. Hoe minder de lever belast wordt met andere afvalstoffen en hoe beter hij bijgetankt blijft met leverondersteunende voedingsstoffen, hoe beter hij zijn taak kan uitvoeren. Het goed verzorgen van de lever is daarom essentieel om je te beschermen tegen de effecten van pseudohormonen. Een natuurlijke, biologische voeding die de leverontgifting ondersteunt, helpt daarbij.

Marijke Verstege

Het is belangrijk met de huidige flinke toename aan toxische stoffen om de lever-ontgiftingpaden goed te verzorgen. Hierover hebben we op deze site diverse artikelen geschreven. Zie o.a.

Literatuur en Links

Voor het optimaliseren van de werking van de Lever, lees: [bol_product_links block_id=”bol_5ac4d72129d3c_selected-products” products=”1001004006158854″ name=”Lente: grote schoonmaak, maar kies zorgvuldig uw schoonmaakmiddelen” sub_id=”” link_color=”003399″ subtitle_color=”000000″ pricetype_color=”000000″ price_color=”CC3300″ deliverytime_color=”009900″ background_color=”FFFFFF” border_color=”D2D2D2″ width=”250″ cols=”1″ show_bol_logo=”0″ show_price=”1″ show_rating=”1″ show_deliverytime=”1″ link_target=”1″ image_size=”1″ admin_preview=”1″]
[1] De japanse bestseller auteur Marie “KonMari” Kondo runt een befaamd consulting bedrijf in Tokio waar zij klanten help hun rommelig huis (en leven) om te zetten in inspirerende en serene ruimten. Met een wachtlijst van ruim drie maanden is haar organisatie methode een waar fenomeen geworden. Ze schreef vier boeken over organiseren en opruimen, welke vertaald zijn in talen als Koreaans, Chinees, Duits, Frans, Engels en, natuurlijk, Nederlands. Haar meest bekende boek is ‘Opgeruimd!’(The Life-Changing Magic of Tidying up), bestseller in onder meer Japan, de UK en Duitsland en is wereldwijd al meer dan 2 miljoen keer verkocht en meer dan 30 landen. Daarnaast is haar boek omgezet in een dramaserie speciaal voor de Japanse TV. Ze heeft in meer dan 30 televisie- en radioshows opgetreden en verscheen in kranten als The London Times, The Sunday Times, Red Magazine, The Wall Street Journal, The New York Time en vele meer. In 2015 werd Kondo uitgeroepen door het Amerikaanse weekblad ‘Time’ tot één van de 100 meest invloedrijke mensen van 2015.
[2] https://www.dehuishoudcoach.nl/opruimtips/
[3] https://huis-en-tuin.infonu.nl/huishoudelijk/44282-huis-opruimen-de-beste-tips-voor-een-huis-zonder-rommel.html
[4] https://www.vtwonen.nl/inspiratie/woonkamer/tips-voor-opruimen/
[5] http://www.degroenemeisjes.nl/hoe-begin-je-met-opruimen/
[6] http://medischdossier.org/archief/jaargang_8/nummer_2/artikel_233/ milieuvriendelijke allesreinigers
[7] http://medischdossier.org/archief/jaargang_11/nummer_1/artikel_463/   luchtverfrisser
[8] https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=293
[9] http://ec.europa.eu/health/ph_risk/committees/04_scher/docs/scher_o_026.pdf
[10] https://www.milieucentraal.nl/in-en-om-het-huis/schoonmaken/luchtverfrissers/
[11] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26354370
[12] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26310707   [13]https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26724768
[14] http://www.greenpeace.nl/news/parfums-met-een-luchtje/
[15] https://www.milieucentraal.nl/in-en-om-het-huis/schoonmaken/schoonmaaktips/
[16] https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/energiezuinig-huis/ventileren/
[17] http://medischdossier.org/archief/jaargang_12/nummer_4/artikel_597/  schimmels
[18] https://www.duurzaamthuis.nl/duurzaam-wonen/binnenklimaat
[19] https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=516
[20] https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=512
[21] https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=838
[22] https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=576 [23]https://www.natuurdietisten.nl/news_article.php?cod=702
[24] http://medischdossier.org/archief/jaargang_11/nummer_2/artikel_475/   parfum
[25] https://nl.wikipedia.org/wiki/International_Chemical_Safety_Card
[26] https://nl.wikipedia.org/wiki/Veiligheidsinformatieblad

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen