skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Voedingsadviezen ter preventie en behandeling van hart- en vaatziekten richten zich voornamelijk op een vermindering van de inname van verzadigd vet, met als voornaamste doel het gehalte LDL-cholesterol te verlagen. Welke andere voedingsmaatregelen dragen bij tot een beter bloedlipidenprofiel?

Zodra verzadigde vetten vervangen worden door koolhydraten, en dan vooral geraffineerde koolhydraten, dan heeft dit ook een negatief effect op het bloedvetten profiel dat bijdraagt aan de arteriosclerose, verminderde insulinegevoeligheid en overgewicht.
Daarom dienen voedingsadviezen, die het risico op hart- en vaatziekten moeten verlagen, de nadruk te leggen op beperking van o.a. de inname van geraffineerde koolhydraten.

Fructose

Toename van visceraal vet (vet rond de organen) is een bekende risicofactor voor diabetes type II en hart- en vaatziekten. Fructoseconsumptie blijkt de typische kenmerken van het metabool syndroom te verergeren. In vergelijking met glucose verhoogde fructose in een groep obese personen de cholesterolsynthese in de lever. De insulinegevoeligheid werd minder en het visceraal vet nam toe.

Toegevoegde suikers verhogen het risico op een hartaanval

Uit een studie met meer dan 6.000 mannen en vrouwen blijkt dat de hoogste consumptie van toegevoegde suikers overeenkomt met ongeveer 46 theelepels suiker per dag (meer dan 25% van hun dagelijkse calorieën). De laagste consumptie komt met ongeveer 3 theelepels (minder dan 5% van het aantal calorieën) overeen. Bij een hoge suikerconsumptie (meer dan 10%) vond men een typisch vetprofiel dat het risico op hart- en vaatziekten verhoogt namelijk: hogere triglyceriden, hoger LDL cholesterol (alleen bij de vrouwen) en lager HDL cholesterol.

Vezels

Vezelinname uit voeding is omgekeerd gerelateerd aan verschillende risicofactoren voor cardiovasculaire ziekten. Onderzoek toont aan dat vezels van verschillende bronnen verschillende positieve effecten hebben. Vezels van volle granen verlagen het gewicht, verlagen de bloeddruk en de homocysteïne spiegel, ook een risicofactor voor hartziekten. Vezels uit fruit verlaagden ook de bloeddruk en verminderden de hoeveelheid buikvet en verbeteren de taille/heupratio. Vezels uit groenten verlagen het risico van een te hoge bloeddruk en de homocysteïne spiegel. Verder geeft gedroogd fruit, noten en zaden een lager gewicht, minder buikvet en lagere bloedsuikerspiegels.

Hele granen

Mensen die veel hele granen eten, hebben minder kans op suikerziekte en hart- en vaatziekten dan personen die dat niet doen, aldus onderzoekers van Harvard na een studie onder 938 gezonde volwassenen. Wanneer het vijfde deel met de hoogste inname werd vergeleken met het vijfde deel met de laagste inname, bleek dat degenen met de hoogste inname significant 17% lagere homocysteïnespiegels hadden. Ook wat betreft de suikerhuishouding scoorden degenen in het hoogste vijfde deel beter. De insulinespiegels waren 14% lager, C-peptide was opvallend 14% lager en leptine was tevens significant 11% lager. Ook het totaal-cholesterol en het HDL-cholesterol scoorden duidelijk beter bij degenen met de hoogste graanconsumptie.

Peulvruchten

Peulvruchten waaronder kikkererwten bevatten veel voedingsvezels en meervoudig onverzadigde vetten. Het eten ervan verbetert de vetsamenstelling van het bloed en de controle op de suikerhuishouding, aldus een Australische studie. Aan 45 volwassen werd gevraagd gedurende 12 weken wekelijks minimaal 728 gram kikkererwten te eten, als onderdeel van hun gebruikelijke maaltijden. Ter vergelijking kregen ze de opdracht de daaropvolgende 4 weken weer normaal (zonder kikkererwten) te eten.
Aan het einde van de kikkererwtenperiode waren hun bloedwaarden voor totaal cholesterol en LDL-cholesterol met respectievelijk 7,7 en 7,3 mg/dl gedaald. Ook werden er verbeteringen gezien in de concentratie nuchtere insuline en de insulineresistentie.

Kiwi ’s en bessen eten verlaagt bloedvetten

Door 8 weken lang 2 kiwi’s per dag te eten, stegen de plasmaspiegels van HDL-cholesterol, vitaminen C en E van 43 proefpersonen opvallend. Daarnaast was er een significante daling te zien in de verhouding LDL-/HDL-cholesterol en totaal cholesterol/HDL-cholesterol. Bovendien zagen de wetenschappers opmerkelijke verbeteringen in de tijd totdat er LDL-oxidatie optrad en in de spiegels van malondialdehyde en 4-hydroxy-2(E)-nonenal, twee maten voor de activiteit van vrije radicalen in het lichaam.

Regelmatig bessen eten houdt hart- en bloedvaten gezond. Dit blijkt uit een studie met 72 personen van middelbare leeftijd die geen medicijnen gebruikten. De mensen uit deze studie hadden allen één of meer risicofactoren voor hart- en vaatziekten namelijk; een matige hoge bloeddruk, een verhoogde bloedglucosespiegel, een verhoogde concentratie totaal-cholesterol, een verhoogde concentratie triglyceriden of een lage concentratie HDL-cholesterol in het bloed.

Er werden twee willekeurige groepen geformeerd. Eén groep gebruikte gedurende 8 weken dagelijks 2 porties bessen waarin hele bosbessen, een zoete saus van bessen, een puree van zwarte bessen, een puree van aardbeien, koudgeperste zwarte appelbessen en frambozensap zat verwerkt. De controlegroep kreeg in dezelfde periode een zoet niet-bessen product met vergelijkbare energie-inhoud. Na 8 weken liet de groep die bessen had gegeten, vergeleken met de controlegroep, duidelijke verbeteringen zien in de functie van de bloedplaatjes, de concentratie HDL-cholesterol in het bloed en de systolische bloeddruk.

Boerenkoolsap

Het regelmatig drinken van boerenkoolsap verbetert de vetsamenstelling van het bloed bij mannen met een te hoog cholesterolgehalte. De conclusie uit de resultaten van een studie met 32 mannen met een te hoog cholesterol. Zij kregen gedurende 12 weken dagelijks 150 ml boerenkoolsap te drinken. Bloedanalyse aan het einde van deze periode gaf aan dat er significante verbeteringen waren opgetreden in de vetsamenstelling van het bloed.

Het HDL-cholesterol was met 27% gestegen en het LDL-cholesterol met 10% gedaald. Dit leidde tot een 52% verbeterde verhouding tussen HDL- en LDL-cholesterol. Daarnaast werden er opvallende stijgingen gemeten in de bloedwaarden voor glutathionperoxidase en selenium, wat duidt op een verbeterde antioxidatieve capaciteit.

Omega 3-vetzuren

Een verhoogde inname van omega 3-vetzuren vermindert het risico op hart- en vaatziekten. Uit onderzoek aan de Loma Linda University in de VS blijkt dat walnoten en vis (allebei rijk aan omega3 vetzuren), een verschillend effect uitoefenen op de bloedlipidensamenstelling. Terwijl walnoten vooral de cholesterolspiegel verlagen, leidt een verhoogde visconsumptie vooral tot een verlaagde bloedspiegel voor triglyceriden.

De studie betrof 25 volwassenen met een normale tot licht verhoogde bloedvetspiegel. In drie elkaar opvolgende perioden werden ze gedurende 4 weken op 3 verschillende diëten gezet. Een controledieet zonder walnoten en vis, een dieet met dagelijks 42 gram walnoten en een dieet met tweemaal per week 113 gram zalm. Er waren geen verschillen in calorische waarde en ieder dieet bestond uit ongeveer 30% totaal vet en minder dan 10% verzadigd vet. Bij aanvang en na afloop van elke dieetperiode werd de vetsamenstelling van het bloed bepaald.

Uit de resultaten bleek dat het walnotendieet de cholesterolspiegel met 5,4% en de LDL-cholesterolspiegel met 9,3% liet dalen ten opzichte van het controledieet. Het visdieet resulteerde ten opzichte van het controledieet in een 11,4% gedaalde triglyceridenspiegel en een 4% gestegen bloedspiegel voor HDL-cholesterol. Het zorgde daarnaast ook voor een lichte stijging van de LDL-cholesterolspiegel.

Regelmatig een haring eten heeft ook een gunstig effect op de HDL-cholesterolspiegel.

Pistachenoten en Macadamianoten

Pistachenoten zijn rijk aan antioxidanten en verlagen het LDL-cholesterol. Dit ontdekten wetenschappers van de Pennsylvania State University. De concentratie van de antioxidanten luteïne, alfacaroteen en bètacaroteen was duidelijk hoger na het volgen van de diëten waaraan pistachenoten waren toegevoegd. Tevens bleek het LDL-cholesterolgehalte te zijn gedaald en was de concentratie van geoxideerd LDL-cholesterol eveneens significant lager. Het eten van macadamianoten verlaagt de concentratie markers voor oxidatieve stress en ontstekingsactiviteit in het bloed.

Olijfolie

Gebruik van olijfolie beschermt tegen coronaire hartziekten. Bij een onderzoek deden 848 patiënten mee met ernstige hartproblemen. Een controlegroep werd gevormd van 1078 gezonde personen die met de patiëntengroep overeenkwam qua sekse en leeftijd. Informatie over de voedingsgewoonten, leefstijl en het gebruik van oliën en vetten bij de dagelijkse bereiding van maaltijden werd verkregen met behulp van vragenlijsten. Het bleek dat als olijfolie bij de bereiding van voedsel werd gebruikt, de kans op coronaire hartziekten opvallend 47% lager was dan wanneer olijfolie in het geheel niet werd gebruikt bij de voedselbereiding.

Commentaar NDN

Naast boven genoemde voedingsmaatregelen kan extra suppletie van nutriënten zinvol zijn. Rode gist rijst suppletie leidt tot een lichte daling van het totale cholesterol en het LDL-cholesterol en geeft weinig bijwerkingen. Tijdens een retrospectieve studie werden 1400 klinische gegevens geanalyseerd. Gedurende een periode van minimaal 4 weken hadden 25 patiënten rode gist rijst capsules gebruikt. De meeste van hen konden geen statines verdragen. Men had last van bijwerkingen zoals spierpijn (68%), maag-darmklachten (16%) en een verhoging van het enzym ALAT (8%).

Het totale cholesterolgehalte daalde duidelijk met 15% en het LDL-cholesterol daalde eveneens aanzienlijk met 21% na een gemiddelde behandelperiode van zo’n 2 tot 3 maanden. De meeste patiënten (92%) konden de behandeling met de rode gist rijst goed verdragen. In totaal haalde 56% van de personen de streefwaarde van het LDL-cholesterol. Bij de patiënten die geen statines konden verdragen, daalde zowel het totale cholesterol als het LDL-cholesterol significant met respectievelijk 13% en 19%.

Daarnaast is suppletie van de hieronder genoemde stoffen ook interessant.
AstaxanthineOnderzoeksresultaten wijzen uit dat het innemen van astaxanthine een gunstig effect heeft op triglyceriden en HDL-cholesterol en mogelijk preventief werkt tegen diabetes.
Vitamine DVitamine D-suppletie leidt bij personen met overgewicht mogelijk tot een verlaagd risico op hart- en vaatziekten, aldus de resultaten van een Duitse studie.
Het onderzoek betrof 200 gezonde zwaarlijvige personen met een gemiddelde 25(OH)D-spiegel van 30 nmol/l. Zij kregen professionele begeleiding om af te vallen. Zij werden tevens in willekeurige groepen verdeeld en een jaar lang gesuppleerd met een dagelijkse dosis van 83 mcg (3320 IE) vitamine D of een placebo.

In de vitamine D-groep werd na 12 maanden een 14% gedaalde concentratie triglyceriden gemeten. Dit tegen een stijging van 3% in de placebogroep. Voor de concentratie TNF-alfa, een ontstekingsmarker, gold een daling van 10% tegen een daling van 3% in de placebogroep.
Natuur diëtisten horen een enkele keer van cliënten terug dat vitamine D suppletie meer ‘honger’ (vooral koolhydraten ‘trek’) geeft wat een negatief effect kan geven op de resultaten omdat er dan afgeweken wordt van het dieet.
Vitamine B 3Volgens onderzoekers van een Duitse studie hebben patiënten met coronaire hartziekten en een lage bloedspiegel voor HDL-cholesterol mogelijk baat bij suppletie met vitamine B3 in de vorm van niacine. Vitamine B 3 geeft een verbeterde endotheelfunctie. Daarnaast lieten patiënten die niacine kregen gunstige veranderingen zien wat betreft de bloedspiegels voor LDL-cholesterol en triglyceriden. Voedingsbronnen van vitamine B 3: wilde rijst, volkoren producten, bruin brood, tarwekiemen, biergist, vis, eieren, noten, pindakaas, melk, peulvruchten, dadels vijgen en pruimen.
Vitamine CHDL-cholesterol verliest zijn beschermende eigenschappen wanneer het oxideert. Toevoeging van vitamine C in het dieet remt niet alleen de oxidatie van HDL-cholesterol, maar beschermt ook de antioxidant eigenschappen van HDL zelf. Dit eigen antioxidant effect wordt mede verantwoordelijk gehouden voor de beschermende werking van HDL-cholesterol.
DHAIn vier willekeurige groepen verdeeld, kregen 67 personen gedurende 12 weken dagelijks 2, 4 of 6 gram DHA rijke visolie (26% DHA, 6% EPA) of een placebo. Het bleek dat elke stijging van de DHA inname met 1 gram per dag, de concentratie triglyceriden met 23% liet dalen en de concentraties HDL- en ook LDL-cholesterol met respectievelijk 4,4% en 7,1% liet stijgen. Metingen na 12 weken gaven aan dat de concentratie DHA in de rode bloedcellen een rechtevenredige afspiegeling vormde voor de veranderde DHA inname en de gewijzigde samenstelling van bloedvetten. DHA capules zijn in vegetarische vorm (gemaakt van algen) verkrijgbaar.
CurcumineCurcumine is het actieve component van kerriekruid of curcuma. Een modelsysteem bestaande uit humane levercellen werd in een onderzoek behandeld met oplopende concentraties curcumine met een maximale concentratie van 50 micromol/l. Concentraties boven de 12,5 micromol/l bleken toxisch te zijn voor de cellen. De curcumine veroorzaakte een zevenvoudige verhoging van het mRNA van de LDL-receptor vergeleken met niet-behandelde cellen. LDL-receptoren binden de ‘slechte’ vorm van cholesterol.

Daarnaast werd een tweevoudige verhoging van het mRNA van HMG-CoA-reductase en FDPS-enzymen waargenomen bij concentraties van 50 micromol/l. Deze enzymen zijn betrokken bij de cholesterolsynthese. Een duidelijke verlaging van FABP1 en vetzuurtranslocase CD36 werd aangetroffen bij toxische concentraties van curcumine. Beide enzymen zijn betrokken bij cellulair vettransport.

Lage concentraties curcumine gaven geen verandering. Wat wel bij lage concentraties werd aangetroffen, was een verhoging van expressie en ophoping van mRNA van het LXRa-gen.
Toename van de LXRa- en LDL-receptoren zorgt voor het cholesterolverlagend effect van curcumine. Deze receptoren spelen een belangrijke rol in het vetmetabolisme.

Ervaring in de natuurdiëtisten praktijk laat zien dat voorzichtigheid geboden is bij mensen met een constitutie aanleg wat men in de ayurvedische geneeskunde het ‘vatatype’ noemt. Dit type verdraagt minder curcumine. Bijwerkingen die gezien worden zijn; buikklachten (stuwingen in de buik die men in de acupunctuurtermen leverstagnatie noemt), diarree, hoofdpijn.
SeleniumSelenium kan de oxidatieve stress en de vorming van atherogeen LDL-cholesterol na de maaltijd voorkomen. Veertien deelnemers kregen gedurende 10 dagen een supplement met 110 mcg selenium. Maat voor de activiteit van vrije radicalen in het lichaam zijn o.a. glutathionperoxidase-activiteit en de malondialdehyde. Selenium suppletie verlaagde de glutathionperoxidase-activiteit en malondialdehyde. Seleniumrijke voedingsmiddelen zijn; mosselen, kreeft, garnalen, volle granen, knoflook, kelp, uien, broccoli, tarwekiemen, paranoten, champignons, paddestoelen.

Literatuur en links:

1. Siri-Tarino PW, Sun Q, [..], Krauss RM. Saturated fat, carbohydrate, and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2010; 91:502-509
2. Stanhope KL, Schwarz JM, [..], Havel PJ. Consuming fructose-sweetened, not glucose-sweetened, beverages increases visceral adiposity and lipids and decreases insulin sensitivity in overweight/obese humans. J Clin Invest 2009; 119(5):1322-34
3. Welsh JA, Sharma A, Abramson JL, Vaccarino V, Gillespie C, Vos MB. Caloric sweetener consumption and dyslipidemia among US adults. JAMA. 2010 Apr 21;303(15):1490-7.
4. Lairon D, Arnault N, Bertrais S, Planells R, Clero E, Hercberg S, Boutron-Ruault MC. Dietary fiber intake and risk factors for cardiovascular disease in French adults. Am J Clin Nutr 2005; 82(6):1185-94
5. Jensen MK, Koh-Banerjee P, Franz M, Sampson L, Gronbaek M, Rimm EB. Whole grains, bran, and germ in relation to homocysteine and markers of glycemic control, lipids, and inflammation 1. Am J Clin Nutr 2006; 83(2):275-83
6. Pittaway JK, Robertson IK, Ball MJ. Chickpeas may influence fatty acid and fiber intake in an ad libitum diet, leading to small improvements in serum lipid profile and glycemic control. J Am Diet Assoc 2008; 108(6):1009-13
7. Chang WH, Liu JF. Effects of kiwifruit consumption on serum lipid profiles and antioxidative status in hyperlipidemic subjects. Int J Food Sci Nutr 2009; 60(8):709-16
8. Erlund I, Koli R, Alfthan G, Marniemi J, Puukka P, Mustonen P, Mattila P, Jula A. Favorable effects of berry consumption on platelet function, blood pressure, and HDL cholesterol. Am J Clin Nutr 2008; 87(2):323-31
9. Kim SY, Yoon S, [..], Lee-Kim YC. Kale juice improves coronary artery disease risk factors in hypercholesterolemic men. Biomed Environ Sci 2008; 21(2):91-7
10. Kay CD, Gebauer SK, [..], Kris-Etherton PM. Pistachios increase serum antioxidants and lower serum oxidized-LDL in hypercholesterolemic adults. J Nutr 2010; 140(6):1093-8
11. Garg ML, Blake RJ, Wills RB, Clayton EH. Macadamia Nut Consumption Modulates Favourably Risk Factors for Coronary Artery Disease in Hypercholesterolemic Subjects. Lipids 2007; 42(6):583-7
12. Rajaram S, Haddad EH, [..], Sabaté J. Walnuts and fatty fish influence different serum lipid fractions in normal to mildly hyperlipidemic individuals: a randomized controlled study. Am J Clin Nutr 2009; 89(5):1657S-1663S
13. Lindqvist HM, Langkilde AM, [..], Sandberg AS. Herring (Clupea harengus) intake influences lipoproteins but not inflammatory and oxidation markers in overweight men. Br J Nutr 2009; 101(3):383-90
14. Warnholtz A, Wild P, [..], Munzel T. Effects of oral niacin on endothelial dysfunction in patients with coronary artery disease: results of the randomized, double-blind, placebo-controlled INEF study. Atherosclerosis 2009; 204(1):216-21
15. Kontogianni MD, Panagiotakos DB, Chrysohoou C, Pitsavos C, Zampelas A, Stefanadis C. The impact of olive oil consumption pattern on the risk of acute coronary syndromes: The CARDIO2000 case-control study. Clin Cardiol 2007; 30(3):125-9
16. Venero CV, Venero JV, [..], Thompson PD. Lipid-lowering efficacy of red yeast rice in a population intolerant to statins. Am J Cardiol 2010; 105(5):664-6
17. Yoshida H, Yanai H, [..], Tada N. Administration of natural astaxanthin increases serum HDL-cholesterol and adiponectin in subjects with mild hyperlipidemia. Atherosclerosis 2010; 209(2):520-3
18. Zittermann A, Frisch S, [..], Koerfer R. Vitamin D supplementation enhances the beneficial effects of weight loss on cardiovascular disease risk markers. Am J Clin Nutr 2009; 89(5):1321-7 RJ Hillstrom, AK Yacapin-Ammons, and SM Lynch. Vitamin C Inhibits Lipid Oxidation in Human HDL. J. Nutr 2003; 133(10): 3047-3051
19. McRae MP. Vitamin C supplementation lowers serum low-density lipoprotein cholesterol and triglycerides: a meta-analysis of 13 randomized controlled trials. Journal of Chiropractic Medicine 2008; 7(2):48-58
20. Milte CM, Coates AM, Buckley JD, Hill AM, Howe PR. Dose-dependent effects of docosahexaenoic acid-rich fish oil on erythrocyte docosahexaenoic acid and blood lipid levels. Br J Nutr 2008; 99(5):1083-8
21. Peschel D, Koerting R, Nass N. Curcumin induces changes in expression of genes involved in cholesterol homeostasis. J Nutr Biochem 2007; 18:113-9
22. Natella F, Fidale M, Tubaro F, Ursini F, Scaccini C. Selenium supplementation prevents the increase in atherogenic electronegative LDL (LDL minus) in the postprandial phase. Nutr Metab Cardiovasc Dis 2007; 17(9):649-56