skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Bewerkt vlees veroorzaakt kanker?

Op 26 oktober werd gemeld dat bewerkt en rood vlees kanker veroorzaakt. Onder rood vlees wordt verstaan: vlees van geiten, paarden, runderen, schapen en varkens. Bewerkte vleessoorten zijn gezouten, gerookt of er zijn enzymatische bewerkingen toegepast om de smaak te verbeteren.

Volgens het Voedingscentrum is de waarschuwing voor het eten van bewerkt vlees al door eerdere onderzoeken bevestigd. “De conclusie van de Wereldgezondheidsorganisatie maakt deze bewijzen alleen maar sterker. Het past ook in de lijn die wij al hebben ingezet.”

“Men krijgt niet direct kanker bij een keertje rood vlees of bewerkt vlees eten. Rood vlees hoeft niet uit het eetpatroon te worden geschrapt, het bevat ook gezonde stoffen, zoals vitamine B12. Maar het is wel belangrijk om gevarieerd en met mate te eten”, aldus Matty Weijenberg, hoogleraar moleculaire epidemiologie aan de Universiteit Maastricht.

Weijenberg hoogleraar moleculaire epidemiologie

Weijenberg deed, als enige uit Nederland, mee aan een internationaal wetenschappelijk onderzoek naar het eten van rood vlees en bewerkt vlees. Ruim twintig wetenschappers analyseerden achthonderd eerdere onderzoeken. Dat leidde maandag tot een waarschuwing van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) van de Verenigde Naties. De wetenschappers kwamen tot de conclusie dat vlees dat bewerkt is, voor een langere houdbaarheid of een sterkere smaak, kankerverwekkend is.

Bewerkt vlees veroorzaakt kanker?“Dat bewerkt vlees en rood vlees kankerverwekkend kunnen zijn, komt voor een deel door de manier van bereiden. Bij het bewerken van vlees – zouten, fermenteren, roken of inleggen – kunnen nitrosamines worden gevormd. Die zijn mogelijk kankerverwekkend voor mensen, weten we uit onderzoek. Rood vlees gaat vaak op de grill of op de barbecue. Boven een open vlam of op een heet oppervlak kunnen zogeheten policyclische aromatische koolwaterstoffen of heterocyclische aromatische aminen vrijkomen. En die zijn kankerverwekkend”, aldus Weijenberg.

International Agency for Research on Cancer (IARC

Het onderzoek vermeldt dat bewerkt vlees een risicofactor is voor het ontstaan van colorectale kanker en er is een verband aangetoond tussen het eten van bewerkt vlees en maagkanker. Rood vlees kan mogelijk tot colorectale kanker leiden en er is een positieve correlatie aangetoond tussen het eten van rood vlees en pancreas- en prostaatkanker.

Het bericht over het verband tussen het eten van rood en bewerkt vlees en kanker is afkomstig van het International Agency for Research on Cancer (IARC). Het IARC is een onderdeel van de World Health Organisation (WHO). Het IARC werd in 1965 opgericht en coördineert allerlei onderzoeken m.b.t. kanker om er de oorzaken van op te sporen. Door kennis te vergaren over de oorzaken kunnen er betere strategieën worden bedacht om kanker te voorkomen.

Het IARC bekijkt onderzoeksgegevens afkomstig van de hele wereld en vergelijkt deze met elkaar om verschillen en overeenkomsten tussen landen onderling in kaart te brengen. Door deze bundeling van gegevens wordt de doelmatigheid in het onderzoek naar kanker door allerlei onderzoeksinstituten overal in de wereld, vergroot.

Vlees is een leverancier van eiwitten met een hoge biologische waarde, B-vitamines en mineralen. Uit de laatste voedselconsumptiepeiling blijkt dat de Nederlander gemiddeld 50 g bewerkt vlees en 30 g rood vlees per dag eet. Binnenkort worden de nieuwe Richtlijnen Goede Voeding 2015 bekend gemaakt. Ook daarin zal zeker ingegaan worden op de laatste inzichten over het verband tussen het eten van vlees en (darm)kanker.

Hoogleraar voedingsleer Martijn Katan

Martijn Katan is hoogleraar voedingsleer aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Katan: “Het rapport over vlees van de Wereldgezondheidsorganisatie WHO[1] is opgesteld door competente wetenschappers die alle onderzoek over vlees en kanker hebben gewogen en doorgerekend. Welke stoffen in bewerkt vlees kanker veroorzaken weten we niet, speculaties over nitriet, nitrosamines en andere eng klinkende stoffen zijn niet goed onderbouwd.[2]Van elke honderd Nederlanders krijgen er zes ooit darmkanker, de meesten boven de 65 jaar.[3]

Toevallig is vijftig gram per dag net wat de gemiddelde Nederlander eet.[4] Als honderd Nederlanders alle frikadellen, leverworst en ander ‘bewerkt’ vlees afzweren en de WHO heeft gelijk, dan krijgen over een aantal jaren nog maar vijf in plaats van zes van de honderd Nederlanders darmkanker.[5]

Dan hebben negenennegentig mensen voor niets afgezien van worst, vijf hebben desondanks darmkanker gekregen, en één is gered. Of anders gezegd: uw kans om nooit darmkanker te krijgen is 94% met vleeswaren en 95% zonder. Dat lijkt een magere opbrengst. Het valt in het niet bij het effect van sigaretten of alcohol. Bronnen die zijn gebruikt voor mijn opiniestuk over vlees en kanker in de NRC van 29 oktober 2015, vindt u onderaan het artikel. Het complete stuk verschijnt 1 februari 2016 op mijn site”.

Commentaar NDN

De term ’rood vlees’ verwijst naar vlees van dieren die meer rode dan witte spiervezels hebben. Gevogelte (kip, kalkoen) heeft meer witte dan rode spiervezels en wordt dus algemeen als wit vlees beschouwd. Rood vlees is het vlees van runderen, kalveren, varkens, lammeren en schapen.

Bewerkt vlees is vlees dat is geconserveerd door het te roken, te drogen, te zouten of door er conserveringsmiddelen aan toe te voegen. Dit is het geval bij bijvoorbeeld vleeswaren, ham, salami, bacon, rookworst en knakworst. Hamburgers en gehakt zijn bewerkt vlees als ze ook zijn geconserveerd met zout of chemische additieven.
VleesvervangersWanneer vlees is geconserveerd door middel van roken, drogen, zouten of door toevoeging van conserveringsmiddelen kunnen kankerverwekkende stoffen (carcinogenen) ontstaan.
Wie geen rood- en of bewerkt vlees (meer) wil eten kan dit prima vervangen door kip, vis, ei.
Vlees vaker vervangen door paddenstoelen, peulvruchten en diverse (zachte) kaassoorten van de koe, schaap en geit is ook een gezonde optie.
AGE’s; Advanced Glycation End products Vlees is vaak de grootste bron van AGE’s. Eieren, peulvruchten, noten, leveren weinig AGE’s, omdat ze meestal op relatief lage temperatuur worden bereid. De afkorting AGE staat voor Advanced Glycation End products.

Dit zijn complexe chemische verbindingen van suikers met eiwitten of vet. Normaal gesproken worden AGE’s opgeruimd door antioxidanten en andere natuurlijke verdedigingsmechanismen van het lichaam. Is de concentratie van AGE’s echter te groot dan gaat dit ten kosten van de verdediging in het lichaam en richten ze schade aan. Onbewerkt vlees klaar maken in een vetarme kooktechniek als de römertopf of tajine (Marokkaanse aardenwerken stoofpot) is een lekkere en gezonde bereidingsmanier.
Knutselvlees met omega 3Minder vlees eten is voor veel mensen blijkbaar moeilijk, wat wetenschappers aanzet tot experimenten. Chinese wetenschappers melden dat zij er in geslaagd zijn runderen te fokken die omega-6 vetten kunnen omzetten in omega-3 (aldus Foodlog.nl).

Wetenschappers van de Chinese Northwest A&F University en het National Beef Cattle Improvement Centre isoleerden uit een rondworm het fat1-gen dat die omzetting bewerkstelligt. Het gen werd nadien ingebracht in foetale cellen van runderen. Uiteindelijk kwamen er aldus 14 transgene kalveren ter wereld die 5 keer zo veel goede vetten produceerden. Van de 14 transgene kalveren gingen er wel al 11 stuks dood voor de leeftijd van vier maanden oud.

De onderzoekers stellen dat nader onderzoek naar de precieze doodsoorzaak nodig is. Afwijkingen kunnen het gevolg zijn van een onvolledige herprogrammering van cellen of van het feit dat verschillende genen aan- en uitgezet worden bij het genereren van de embryo’s, meldt het bericht.
De vraag is of de consument die gelukkig steeds meer let op diervriendelijkheid, op dit soort ‘knutselvlees’ zit te wachten.
Vegetarisch knutselvleesEen ‘biefstuk’ gemaakt van peulvruchten die qua structuur niet van een echte biefstuk te onderscheiden is. Deze ‘T-boon’ is ontwikkeld door onderzoeker Atze Jan van der Goot van Wageningen University. Met zijn studiegroep is Van der Goot al enige tijd bezig met een groot onderzoek naar duurzame vleesvervangers die gemaakt zijn van plantaardige ingrediënten.

De belangrijkste vooruitgang die de groep boekte is dat zij een techniek, de Shear Cell Technology, ontwikkelde waarmee de structuur van echt vlees kan worden nagebootst. Met een speciaal apparaat kan plantaardig materiaal een vleesstructuur worden gegeven zonder dat daarvoor dierlijke ingrediënten als ei of wei nodig zijn.

Nu maar hopen dat er geen andere stoffen doorheen gaan zoals gluten, smaakstoffen, specerijen, etc. Stoffen waar steeds meer mensen niet goed op blijken te reageren. Misschien omdat er de afgelopen jaren al steeds vaker geknutseld is met voedsel?
Dr. Ir. Ellen Kampman: voeding speelt belangrijke rol bij kanker Als laatste laten we dr. ir. Ellen Kampman aan het woord. Zij is verbonden aan de Afdeling Humane Voeding, Wageningen Universiteit. Kampman: “Ik wil u overtuigen dat voeding een belangrijke rol kan spelen bij het ontstaan van kanker en daarmee ook bij de preventie. Kanker is een ziekte die nog erg veel voorkomt. In een publicatie van de EPIC-studie (2005) is het risico van voorbewerkt vlees op het ontstaan van dikke darmkanker beschreven.

Het gebruik van voorbewerkt vlees, zoals gerookt vlees, salami en bijvoorbeeld cervelaatworst laat een verhoogd risico zien, terwijl dat niet het geval is bij het eten van gevogelte. Vis eten zorgt voor een duidelijk verminderd risico. Belangrijk is om te weten voor wie dergelijke bevindingen uit onderzoek gelden en voor wie niet.

Er zijn mensen die alles doen wat God heeft verboden en toch geen kanker krijgen. En er zijn mensen die een bepaalde gevoeligheid voor voedingsstoffen hebben en daardoor wel getroffen worden. Is het ‘nature’ of ‘nurture’? Circa 70% van de kanker lijkt te worden veroorzaakt door omgevingsinvloeden, circa 5 tot 10% is echt erfelijk en dan is er nog een groep (circa 20%) waarvan het effect van erfelijkheid onduidelijk is.

Voor iedereen is het van belang om een evenwichtige voeding te gebruiken. Groenten en fruit, vis, gevogelte en meer bewegen lijken een gunstig effect te hebben. Energierijk voedsel, ruime consumptie van alcoholische dranken, voorbewerkt vlees en roken kunnen op sommige vormen van kanker een negatieve invloed hebben.

Het is belangrijk dat we meer gaan kijken naar voedingspatronen, dus niet alleen naar het gebruik van de afzonderlijke producten. Maar dat is niet eenvoudig. De komende periode zal het onderzoek ook sterker gericht zijn op erfelijke gevoeligheid en op interessante voedingsstoffen als foliumzuur, vitamine B2, selenium, n-3/n-6 vetzuren en lignanen. En erg belangrijk: op welke manier kunnen we mensen zover krijgen dat ze hun eetpatroon veranderen? Iedereen die kinderen heeft weet hoe moeilijk het is om ze groenten te laten eten”, aldus Kampman.

Literatuur en links:

[1] Bouvard, V. et al, 2015. Carcinogenicity of consumption of red and processed meat. The Lancet Oncology. doi:10.1016/S1470-2045(15)00444-1

[2] DellaValle, C.T., Xiao, Q., Yang, G., Shu, X.-O., Aschebrook-Kilfoy, B., Zheng, W., Lan Li, H., Ji, B.-T., Rothman, N., Chow, W.-H., Gao, Y.-T., Ward, M.H., 2014. Dietary nitrate and nitrite intake and risk of colorectal cancer in the Shanghai Women’s Health Study. Int. J. Cancer 134, 2917–2926. doi:10.1002/ijc.28612. Zie ook hun refs 5 en 6

[3] Kiemeney, L.A.L.M. et al 2008. De kans op kanker voor Nederlanders. Ned Tijdschr Geneeskd 152, 2233–2241.

[4] RIVM. VCP. Dutch National Food Consumption Survey 2007-2010 Part 1, Food consumption … of the Dutch population aged 7 to 69 years. Meat and meat products 107.1 gram, Fresh meat 40.8 gram, Processed Meat 50.0 gram per day.
Part 2, Total Foods, P 16 en 17, subgroup 07-04, door mij opgeschoond. Toen telde het op tot 41,3 gram bewerkt ROOD vlees per dag. Maar volgens mijn bron telde in veel van het onderzoek bewerkt wit vlees ook als ‘processed meat’, dus ben ik teruggegaan naar 50 gram.

[5] Je mag dit niet simpelweg uitrekenen als 6/1.18. Ik heb het berekend volgens Kiemeney 2008, tabel 4, met risico r=6%, prevalentie p=0.5 en RR=1.18. Dan wordt risico om het te krijgen als je geen vleeswaren eet (r-niet) 5.5% en risico als je wel vleeswaren eet (r-wel) 7.1%. Probleem bij deze berekening is dat vlees eten geen ja/nee kwestie is, maar het verschil is weinig gevoelig voor de waarde van p.

(6) Meat and Fat Intake as Risk Factors for Pancreatic Cancer: The Multiethnic Cohort Study: JNCI Journal of the National Cancer Institute http://jnci.oxfordjournals.org/content/97/19/1458

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen