Lynch syndroom: verhoogde kans op kanker

Het Lynch syndroom, is een erfelijke aandoening die een verhoogde kans geeft op het ontstaan van darmkanker. De oorzaak is een verandering in het DNA (erfelijk materiaal). In Nederland wordt jaarlijks bij ongeveer 13.000 mensen dikke darmkanker vastgesteld. Bij circa 3-5 % van de patiënten is er sprake van een erfelijke vorm, het zogenaamde Lynch syndroom. Naar schatting hebben 40.000 – 50.000 mensen deze genetische afwijking. Het werkelijke aantal is onbekend, omdat er geen complete centrale registratie is. Een deel van de mensen met het Lynch syndroom weet niet dat ze deze aandoening hebben.
Het Lynch syndroom is genoemd naar één van de ontdekkers: de Amerikaanse arts Henry T. Lynch. Het stond vroeger bekend als HNPCC: hereditaire non-polyposis colorectaal carcinoom.

Verschil met niet-erfelijke vormen van darmkanker

Dikke darmkanker veroorzaakt door het Lynch syndroom wordt op relatief jonge leeftijd vastgesteld. De leeftijd bij diagnose ligt gemiddeld tussen de 41 en 54 jaar. Bij mensen zonder het Lynchsyndroom ontstaat dikke darmkanker rond de 70 jaar. Het risico op darmkanker in een erfelijk belaste familie is gemiddeld tien keer zo hoog.

Bij de meeste patiënten met dikke darmkanker als gevolg van het Lynch syndroom, ontstaat de tumor in het eerste deel van de dikke darm: het opstijgende deel. Bij de meeste niet-erfelijke dikke darmkankers ontstaat de tumor in de laatste delen van de dikke darm.

Een ander kenmerk is dat na een eerste dikke darmkanker er een verhoogde kans is op ontwikkeling van een tweede tumor van de dikke darm.
Mensen met het Lynchsyndroom die darmkanker krijgen, hebben wel iets betere vooruitzichten dan mensen met niet-erfelijke darmkanker.

Andere vormen van kanker

Mensen met het Lynchsyndroom hebben niet alleen een grote kans op het krijgen van darmkanker, ook de kans op baarmoederkanker en sommige andere vormen van kanker is verhoogd. Het Lynch syndroom geeft een licht verhoogd risico (1-15%) op kanker van de maag, eierstokken, dunne darm, alvleesklier, galwegen, nierbekken, urineleider, en hersenen. Een klein aantal families met het Lynch syndroom heeft een risico op het ontwikkelen van een talgkliercarcinoom, een zeldzame vorm van huidkanker.

Genen

Er zijn momenteel vijf genen bekend die betrokken zijn bij het Lynch syndroom, namelijk MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 en EpCAM. Als iemand geboren wordt met een afwijking (een mutatie) in een van deze vijf genen, heeft hij of zij het Lynch syndroom en dus een verhoogde kans op het ontwikkelen van verschillende soorten kanker.
Het meest voorkomende gen is MSH2. Afhankelijk van het gen is de kans op het zich ontwikkelen van een bepaalde soort kanker, hoger of lager (1). Er zijn ook mensen die de aanleg voor het Lynch syndroom van allebei hun ouders erven. Dan is sprake van CMMRD (Constitutional Mismatch Repair Deficiëntie).

50% kans

Kinderen van een ouder met het Lynch syndroom hebben 50% kans om deze genetische afwijking te erven. Je hebt het namelijk òf wel, òf niet. Die 50% geldt voor ieder afzonderlijk kind uit het gezin. Bestaat een gezin dus bijvoorbeeld uit 5 kinderen, dan kan het zijn dat alle, geen of bijvoorbeeld slechts 2 van de 5 kinderen een afwijking in dit gen hebben.

Niet alle mensen met de mutatie krijgen vervolgens ook darmkanker of een andere vorm van kanker. Wanneer iemand wordt geboren met een mutatie in één van de ´kankerbeschermings´ genen, is zijn of haar risico op het ontwikkelen van darmkanker hoger dan gemiddeld, maar, tenzij in de loop der tijd verdere mutaties in andere ´kankerbeschermings´ genen optreden, zullen deze cellen nooit kankerverwekkend worden (2).

Hoe groot de kans op darmkanker is, is afhankelijk van het type mutatie en het gen. De kans erop varieert van 25 tot 70%. Dat betekent dat van de 100 mensen met het Lynch syndroom, er tussen de 25 en 70 dikke darmkanker krijgen.

Klachten

Het Lynch syndroom zelf geeft geen klachten. Die klachten ontstaan pas als iemand met het Lynch syndroom een vorm van kanker krijgt. Bij erfelijke darmkanker veroorzaakt door het Lynch syndroom zijn de klachten hetzelfde als bij niet-erfelijke darmkanker. Ook de behandeling ervan is vergelijkbaar met de behandeling van niet-erfelijke varianten van die kanker.

Diagnose

Of iemand het Lynch syndroom heeft, kan alleen met zekerheid gesteld worden via een erfelijkheidsonderzoek (DNA-onderzoek) naar de Lynch genen. De diagnose wordt gesteld op basis van:

• Controleonderzoek vanwege Lynch syndroom in de familie. Soms is al bekend dat het Lynch syndroom in een familie voorkomt en worden de familieleden regelmatig gecontroleerd op poliepen in de darm.
• Een vermoeden van erfelijkheid na een diagnose darmkanker. Een arts kan bij iemand met de diagnose darmkanker op basis van leeftijd en familiegeschiedenis vermoeden dat erfelijkheid een rol kan spelen. Dan volgt een doorverwijzing naar een klinisch geneticus. Dit is een arts die gespecialiseerd is in erfelijkheid.
  Er wordt dan gekeken of het tumorweefsel kenmerken heeft die passen bij dit syndroom.
  Als dit zo is, wordt vervolgens DNA-onderzoek gedaan naar de Lynch genen. Zo kan de diagnose erfelijke darmkanker door het Lynch syndroom bijna altijd met zekerheid worden gesteld.

Soms wordt er echter een verandering in een Lynch gen gevonden, waarvan niet zeker is of deze ook ziekte veroorzakend is. Dan kan niet met zekerheid bevestigd worden dat het inderdaad om het Lynch syndroom gaat en is er nog verder onderzoek nodig.

Eiwittest

Als men darmkanker heeft en jonger is dan zeventig jaar, wordt er standaard een eiwittest uitgevoerd op de darmtumor. Met die eiwittest kan ingeschat worden of er een verhoogd risico is dat de darmkanker erfelijk is. Een afwijkende test betekent overigens niet dat men automatisch het Lynch syndroom heeft. Daarvoor moet eerst verder onderzoek gedaan worden door een klinisch geneticus.

Controles

Met een aangetoonde aanleg voor het Lynch syndroom komt men in aanmerking voor periodieke controles. Ook personen in een familie waarin de erfelijke aanleg voor Lynch syndroom is aangetoond maar die (nog) niet getest zijn komen hiervoor in aanmerking. Periodieke controle is een vorm van controle die er op gericht is om kanker te voorkomen of in een vroeg stadium op te sporen.

Coloscopie

Om het ontstaan van darmkanker te voorkomen is het advies om vanaf de leeftijd van 25 jaar eens in de twee jaar een coloscopie te laten doen. Als blijkt dat eer poliepen (goedaardige voorlopers, sommige worden evenwel na verloop van tijd kwaadaardig) in de darm zitten, kunnen deze tijdens dat onderzoek worden weggehaald. Hierdoor kan darmkanker vaak worden voorkomen of in elk geval vroegtijdig worden opgespoord en behandeld, waardoor behandeling en genezing in bijna alle gevallen mogelijk is.

Gynaecologisch onderzoek

Bij vrouwen met het Lynch syndroom is ook regelmatige controle van de baarmoeder van belang, omdat er door het Lynch syndroom een verhoogd risico is op het krijgen van kanker van het baarmoederslijmvlies, overigens niet op kanker van de baarmoederhals. Hoe groot de kans op baarmoederslijmvlieskanker is, is afhankelijk van het onderliggende gen en varieert van 15 tot 55%.

Het advies is om vrouwen in de leeftijd van 40-60 jaar ieder jaar een gynaecologisch onderzoek aan te bieden. Dit onderzoek bestaat uit een vaginale echografie en het wegnemen van wat weefsel van de baarmoeder om dat te onderzoeken op kwaadaardige cellen.

Preventieve operatie

Mensen met het Lynch syndroom kunnen kiezen voor een preventieve operatie. Dat wil zeggen dat bij vrouwen de baarmoeder (en eierstokken) uit voorzorg kunnen worden verwijderd. Heel soms wordt ook de dikke darm uit voorzorg verwijderd. Dit zijn ingrijpende operaties, maar ze verminderen de kans op kanker wel aanzienlijk.

Helicobacter Pylori

Maagkanker komt mogelijk vaker voor bij mensen met het Lynch syndroom. Daarom is het advies om (op de leeftijd van 25 jaar) eenmaal te testen op de aanwezigheid van Helicobacter Pylori. Deze bacterie kan in de maag voorkomen en heeft op zichzelf niets met het Lynchsyndroom te maken maar kan de kans op maagkanker verhogen. Als deze bacterie aanwezig is, wordt een kuur met twee soorten antibiotica gegeven om de bacterie te verwijderen.

Familieleden

Het is belangrijk dat iedereen in de tak van de aangedane familie weet dat er een kans is dat men ook deze mutatie heeft. Familieleden kunnen een DNA-test (bloedonderzoek) laten doen om hierover zekerheid te krijgen. De keuze om wel of geen DNA-onderzoek te laten doen kan erg lastig zijn.
Als men de erfelijke aanleg voor het Lynch syndroom niet heeft, zijn verdere controles niet meer nodig. Als men de erfelijke aanleg wel heeft, wordt geadviseerd zich regelmatig te laten controleren om het ontstaan van darmkanker, baarmoederkanker en andere vormen van kanker te voorkomen.

CRISPR-Cas technologie

CRISPR is een afkorting van Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats en is een belangrijk onderdeel van het bacteriële verdedigingsmechanisme tegen virussen. CRISPR’s zijn korte segmenten van herhaalde codes in het DNA, die de bacterie gebruikt om een nieuwe virusaanval te herkennen en af te slaan. Samen met het enzym cas9 vormen ze de basis voor de populaire CRISPR-cas9 techniek, die gebruikt kan worden voor het gericht bewerken van het genoom van een organisme.
Daarmee kan de DNA-sequentie in menselijke cellen worden veranderd en mutaties die verantwoordelijk zijn voor een genetische ziekte worden gecorrigeerd. De toepassing hiervan op het Lynch syndroom, is op dit moment nog niet mogelijk.

Zelftesten

Het is van belang dat u uw darmen in zo’n goed mogelijke conditie houdt door een gezonde leefstijl. U kunt zelf zicht krijgen op de status van uw darmmicrobioom en of u de Heliobacter Pylori bij u draagt, door thuistesten uit te voeren. Lees meer hier, waar u de thuistesten kunt bestellen.