Acute en chronische oorontstekingen

Acute en chronische oorontstekingen behoren tot de meest voorkomende redenen van doktersbezoeken. Voorheen werd oorontsteking, ofwel otitis, als vaker voorkomend beschouwd bij kinderen jonger dan 15 jaar.

Recent onderzoek heeft echter laten zien dat ongeveer de helft van de doktersbezoeken voor oorklachten van volwassenen is. De meest voorkomende oorontstekingen zijn middenoorontsteking (otitis media) en ontsteking van de buitenste gehoorgang (otitis externa) (1).

Oorzaken oorontsteking

De smalle buisjes die van het middenoor naar de achterkant van de keel lopen worden ook wel de buis van Eustachius genoemd. Bij een middenoorontsteking zwelt het slijmvlies in de buis van Eustachius op. Door het opzwellen kan het slijm wat afgescheiden wordt niet afgevoerd worden, waardoor dit zich ophoopt en een verstopping veroorzaakt. Het opgehoopte slijm kan vervolgens geïnfecteerd raken door een schimmel, bacterie of een virus. Vaak wordt de ontsteking veroorzaakt door een verkoudheid, griep of allergie (2).

Een ontsteking van de buitenste gehoorgang wordt ook wel een ‘zwemmersoor’ genoemd. Zwemmen is bij deze vorm van oorontsteking namelijk één van de voornaamste risicofactoren en verhoogt het risico vijf keer in vergelijking met niet-zwemmers. Maar ook vochtigheid, een nauwe uitwendige gehoorgang, het gebruik van wattenstaafjes en oordopjes en huidaandoeningen zoals eczeem of psoriasis zijn risicofactoren bij otitis externa (3).

Onderlinge beïnvloeding van microbiomen

In ons hele lichaam zitten slijmvliezen die de binnenkant van onze holten en organen bedekken die in contact komen met de buitenwereld. Niet alleen de mond, neus, keel en oren, maar ook de maag en darmen zijn voorzien van deze beschermende weefsellagen. Deze slijmvliezen worden bevolkt door een diverse gemeenschap aan schimmels, bacteriën en virussen die samen het microbioom vormen van het betreffende orgaan.

Dit microbioom beschermt tegen infecties door antimicrobiële stoffen te produceren en is op die manier bepalend voor hoe ons immuunsysteem reageert op ziekteverwekkers of lichaamsvreemde of schadelijke stoffen. Wanneer er een verstoring plaatsvindt in het microbiële evenwicht van het microbioom, wat ook wel een ‘dysbiose’ wordt genoemd, kan dit voor ontstekingen zorgen (4).

Dat de slijmvliezen van verschillende organen met elkaar in verbinding staan blijkt uit een onderzoek dat werd gedaan naar middenooronsteking bij Hongaarse kinderen. Hieruit bleek dat een keizersnede de samenstelling van het microbioom in het middenoorvocht kan beïnvloeden. Bij een vaginale geboorte worden de bacteriën van de moeder meegegeven aan het kind en vormt dit het microbioom van het kind. Deze bacteriën koloniseren ook de neus- en keelholte. Deze holte wordt de nasopharynx genoemd en is via de buis van Eustachius verbonden met de oren.

In deze studie werd eveneens gesteld dat langdurige borstvoeding impact heeft op het vormgeven van het microbioom door de voedingsstoffen, vitamines en nuttige bacteriën die in moedermelk zitten. Borstvoeding heeft volgens de onderzoekers niet alleen impact op het darmmicrobioom, maar ook andere lichaamsdelen, zoals het middenoor, worden erdoor beïnvloed (5).

Het verschil tussen gezonde en ontstoken oren

In diverse onderzoeken is een vergelijking gemaakt tussen welke bacteriën en schimmels er aanwezig zijn in de microbiomen van gezonde en ontstoken oren. Uit deze vergelijking kwamen aanzienlijke verschillen naar voren. Ook werden er verschillen gevonden tussen otitis media en otitis externa.

Er werden vooral verrassende verschillen gevonden in de schimmels die werden aangetroffen bij gezonde en ontstoken oren. Het aantal ontdekte schimmelsoorten bleek zowel bij otitis media als otitis externa significant hoger vergeleken met gezonde monsters. Bij beide ontstekingen waren schimmels die vallen onder de soort Malassezia spp. overvloedig aanwezig. Andere schimmelsoorten, van de niet-Malasseziasoort, die significant vaker voorkomen bij otitis externa waren Aspergillus sp. en Candida albicans, terwijl otitis media vaak verrijkt bleek te zijn met Candida parapsilosis.

In gezonde oren was de diversiteit die gevonden werd aan schimmels dus lager. De schimmels die aanwezig waren werden ook hier gedomineerd door de Malesseziasoorten. Deze waren echter van twee groepen die worden gekenmerkt door hun beschermende effect namelijk de M. restricta en M. arunalokei.

De microbiologie van otitis media is slecht onderzocht. Toch hebben kweekmethoden ziekteverwekkers, ook wel otopathogenen genoemd, zoals Haemophilus influenzae (proteobacterie), Streptococcus pneumoniae (fermicutes) en Moraxella catarrhalis (proteobacterie) aangeduid als primaire bacteriële oorzaken van de acute vorm van otitis media. Een modernere en nauwkeurigere onderzoeksmethode, Next-Generation DNA Sequencing (NGS), heeft hier nog de otopathogenen Turicella otitidis (actinobacterie), Alloiococcus otitidis (fermicutes) en Staphylococcus auricularis (fermicutes) aan toegevoegd.

Het oormicrobioom bij otitis externa is nog minder goed gerapporteerd. Als primaire otopathogenen worden hier Staphylococcus aureus, Staphylococcus haemolyticus (fermicutes), Klebsiella (proteobacterie) en Рseudomonas аеruginosа (proteobacter) aangeduid.
De bacteriesoorten die in het gezonde oor het meest voorkwamen waren Staphylococcus auriscularis (fermicutes) en Staphylococcus captis/caprae (fermicutes( en Cutibacterium acnes (actinobacterie) (1).

Afwijkend aminozuurmetabolisme bij otitis externa

Een ander interessant gegeven wat werd gevonden in een studie naar otitis externa was dat het metabolisme van aminozuren abnormaal was veranderd in de uitwendige gehoorgang. In de uitwendige gehoorgang zijn aminozuren juist belangrijk omdat ze de basis vormen voor de bouw van eiwitten en invloed hebben op de groei en voorplanting van bacteriën. Wanneer er sprake is van een verminderd aminozuurmetabolisme kan dit leiden tot een beperking van de bacteriële groei en voortplanting.

Dit heeft ook effect op de interactie tussen bacteriën en de gastheer. Een abnormaal aminozuurmetabolisme kan invloed hebben op toxines en metabolieten die door de bacteriën worden afgegeven. Immuuncellen van de gastheer, zoals neutrofielen en macrofagen, kunnen geactiveerd worden door deze toxines en metabolieten en een ontstekingsreactie opwekken. Wanneer de ontstekingsreactie langdurig is kan dit zorgen voor een chronische ontsteking van de uitwendige gehoorgang (6).

Ontstekingsremmende voeding

Zoals eerder aangegeven staan de slijmvliezen van de verschillende organen onderling met elkaar in verbinding. Een disbalans in het darmmicrobioom zorgt daardoor niet alleen voor darmontstekingen en andere klachten.

Deze disbalans kan ook invloed uitoefenen op het immuunsysteem, waardoor dit onvoldoende of ongepast reageert op ziekteverwekkers en deze niet meer voldoende af kan weren. Deze ziekteverwekkers kunnen ook het oor aantasten. Bovendien kan een verzwakte afweer een omgeving creëren waarin chronische oorontstekingen ontstaan.

De kans op langdurige gehoorschade neemt hierdoor toe omdat het risico bestaat dat niet alleen de weefsels worden aangetast, maar ook de ventilatie en vochtafvoer van het oor worden beïnvloed. (4)

Nuttige darmbacteriën zorgen ervoor dat het immuunsysteem een effectieve verdediging tegen infecties op kan bouwen. Er zijn een aantal voedings- en leefstijladviezen die bijdragen aan deze nuttige darmbacteriën en die ontstekingsremmend werken:

• Omega 3-vetzuren in walnoten, lijnzaad(olie), hennepzaad(olie), koolzaadolie, perilla-olie, vette vis, visoliecapsules en plantaardige EPA/DHA-capsules. Bij meer omega 3 is ook meer vitamine E nodig.
• Vitamine E is in combinatie met omega 3 een goede ontstekingsremmer.
• Veel groenten en fruit. Eet dagelijks verse kruiden en minimaal 200 gram fruit (vooral bessen) en 400 gram groente per dag. Onbespoten/biologisch voedsel zorgt voor een betere bescherming dan bespoten voedsel.
• Een ruime portie aan vezels. Mensen die 30 tot 40 gram oplosbare vezels per dag eten, hebben minder ontstekingen dan mensen die onvoldoende van deze vezels eten. Voldoende vezels is een must voor een gezond darmmicrobioom. Daarnaast hebben deze voedingsmiddelen een gunstig effect op ontstekingen.
• Minder eetmomenten op een dag zorgt voor minder ontstekingsreacties. Er kunnen echter ook redenen zijn om vaker, kleine hapjes te eten. Bijvoorbeeld in het geval van ernstige ziekten, ondergewicht en/of bloedsuikerspiegelproblemen.

Als er één voedingsstijl is die ontstekingsremmende stoffen en antioxidanten heeft is het wel het mediterrane dieet.

Een dieet op basis van noten, fruit, groenten en peulvruchten, gecombineerd met matige consumptie van dierlijk voedsel zoals vis, vlees en zuivel is het beste voor je darmecosysteem.
Zie ook: met het juiste dieet grip op ontstekingen en  voeding tegen laaggradige ontstekingen. 

Natuurlijke ontstekingsremmende middelen

Vaak genezen oorontstekingen vanzelf. De pijn en de druk die wordt ervaren bij een oorontsteking zijn echter vervelend. Bij de drogist zijn oordruppels of neussprays verkrijgbaar die kunnen helpen. Ook orthomoleculair zijn er een aantal middelen die kunnen helpen bij pijn en ontsteking.

Palmitoylethanolamide (PEA)
Palmitoylethanolamide is een lichaamseigen vetachtige stof. Het lichaam gaat PEA produceren wanneer het door stress, infecties, gifstoffen, fysieke overbelasting of beschadiging onder druk komt te staan. Dit is de reden dat PEA als middel wordt ingezet bij de behandeling van chronische pijn en ontstekingsgerelateerde aandoeningen, waardoor het ook kan helpen oorontsteking tegen te gaan en de daaraan gerelateerde pijn te verminderen.

Dankzij de lichaamseigen oorsprong, het brede werkingsspectrum en het bijzonder veilige profiel, biedt PEA een waardevolle aanvulling op de reguliere pijntherapie – zeker bij patiënten die gevoelig zijn voor bijwerkingen van klassieke NSAID’s of opioïden.

Lactoferrine
Lactoferrine wordt ook wel het natuurlijke antibiotica genoemd. Het is een lichaamseigen ijzerbindend eiwit (glycoproteïne) en wordt onder andere in immuuncellen en slijmvliezen geproduceerd. Doordat lactoferrine ijzer bindt is het in staat om ziekteverwekkers te bestrijden die voor hun voortbestaan afhankelijk zijn van ijzer. Zo blijkt lactoferrine effectief te zijn tegen de volgende bacteriën en schimmels: Haemophilus influenzae, Staphylococcus, Streptococcus, Klebsiella pneumoniæ, Pseudomonas en schimmels van de soorten Candida albicans en Aspergillus spp.

Doordat lactoferrine het vermogen heeft om te voorkomen dat bacteriën aanhechten aan het slijmvliesoppervlak is het ook in staat om tegen te gaan dat bacteriën een dikke kleverige laag maken en met elkaar een biofilm vormen.

Berberine
Berberine heeft antimicrobiële effecten wat het een nuttig middel kan maken bij de behandeling van infecties. Het is effectief gebleken tegen een breed scala aan bacteriën, schimmels en infecties. Zo is het onder andere effectief tegen de bacteriën Klebsiella, Pseudomonas, Streptococcen en Staphylococcen.
Ook van berberine is bekend dat het een schadelijk effect heeft op door micro organismen geproduceerde biofilms van verschillende pathogenen, waaronder bacteriën en gisten met een sterke resistentie tegen antibiotica of antimycotica.

Een nadeel is dat bij mensen met afwijkingen van bepaalde CYP-enzymen in de lever berberine bijwerkingen kan geven. Dit is te controleren met een Lever Farmaco/Nutrigenomics test.

Zwarte bes (ribes nigrum)
De vruchten van de zwarte bes zijn rijk aan vitamine C en antioxidanten. Het gaat echter vooral om de knoppen en jonge scheuten van deze struik die als een krachtige versterking worden gezien van het immuunsysteem vanwege de anti-inflammatoire en anti-allergische werking. Deze werking wordt wel vergeleken met de werking van corticosteroïden, maar dan zonder de bijwerkingen die deze geneesmiddelen kunnen hebben. Daarnaast bevordert ribes nigrum de drainage van het lymfestelsel en ondersteunt het de algehele lichaamsvitaliteit.

Van de knoppen en jonge scheuten worden extracten gemaakt in een mengsel van alcohol en water, waardoor het in vloeibare vorm verkrijgbaar is. Het gebruik maken van knoppen en jongen scheuten van een plant wordt gemmotherapie genoemd, wat een aparte tak van de fytotherapie vormt.

Ook andere middelen zoals boswellia, curcumine, resveratrol, quercetine en scuttelaria zijn voorbeelden van middelen die ontstekingen veroorzaakt door bepaalde bacteriën en schimmels tegen kunnen gaan. Er is echter voor het noemen van bovenstaande middelen gekozen vanwege de brede werking die zij hebben tegen meerdere schimmels en bacteriën tegelijk. Dit is van belang vanwege de eerder genoemde veronderstelling van biofilmvorming door meerdere bacteriën, schimmels en virussen tegelijkertijd. Dit terwijl de inzet van antimicrobiële middelen sowieso bemoeilijkt wordt door een toegenomen resistentie van microben (1).

Zo is bijvoorbeeld van de bij otitis externa aangetroffen bacterie Pseudomonas bekend dat deze de werking van meerdere antibioticasoorten kan weerstaan en een sterke resistentie heeft tegen geneesmiddelen waardoor deze bacterie lastig te bestrijden is (6). Ook het veelvuldig voorkomen van Moraxella bij kinderen met terugkerende otitis media symptomen wordt verklaard door resistentie tegen antibiotica (5).

We willen hier benadrukken dat wanneer de klachten langer aanhouden of verergeren het belangrijk is om een arts te raadplegen of bij een medisch voorgeschreven dieet u onder deskundige begeleiding te stellen van een natuurdiëtist.

Petrie Koenen, orthomoleculair therapeut
Darmtherapeut, Lever Farmaco/Nutrigenomics, voedingsadviezen