skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Luteïne gunstig voor hersengezondheid

Luteïne uit groenten, fruit en eieren blijkt gunstige effecten te hebben op de hersengezondheid van gezonde oudere volwassenen, aldus een recente systematische review.[1]

Luteïne gunstig voor hersengezondheid

Inname van groenten en fruit is geassocieerd met cognitieve functie. Verschillende cohortstudies hebben gemeld dat de inname van groenten en fruit de cognitieve functie verbetert bij jonge en oudere volwassenen. Daarnaast beïnvloedt de hoeveelheid groenten- en fruitinname de hersenfunctie en -structuur. Daarom heeft de inname van groenten en fruit invloed op het behoud en de verbetering van de cognitie en de hersenen.

Luteïne is een van de meest voorkomende carotenoïden in de natuur en in de voeding. Carotenoïden zijn van nature voorkomende pigmenten (rood, geel of oranje van kleur) en worden aangetroffen in groenten, fruit en eieren.[1-11]

Luteine: goed voor ogen en brein

Luteïne gunstig voor hersengezondheidLuteïne is vooral bekend van de beschermende werking op de ogen, maar de Japanse studie laat zien dat ook de cognitie er gunstig door wordt beïnvloed. Cognitieve functies zijn onder meer waarneming, aandacht, inprenting, geheugen, oriëntatie, denken, taalgebruik en vaardigheden.

In deze Japanse studie werd er gekeken naar inname via de voeding, waarbij vooral groene bladgroenten en sommige vruchten een belangrijke bron zijn. De positieve effecten werken via beïnvloeding van zowel activiteit als structuur van het brein. [1]

Het betrof een review en meta-analyse naar het verband tussen luteïne en de cognitie van oudere, gezonde volwassenen (> 60 jaar). Activiteit en structuur van hun brein werd onderzocht met EEG-onderzoek of MRI-scan.

Men toonde aan dat een dagelijkse inname bij de maaltijd van 10 mg luteïne (samen met 2 mg van zijn isomeer zeaxanthine) gedurende een jaar een positieve uitwerking had op de hersenactiviteit tijdens leerprocessen.

Daarnaast was ook de aanmaak van hersenverbindingen in rusttoestand bevorderd door de inname van luteine en zeaxanthine. Het volume aan grijze stof, verantwoordelijk voor informatieverwerking, nam eveneens toe. Er werd ook een positieve associatie gezien van luteïne met de structuur van het brein en met een efficiëntere uitvoering van cognitieve taken.

Borstvoeding bevat hogere concentraties luteïne

De ogen en hersenen zijn heel gevoelig voor beschadiging door vrije radicalen. Dit komt door het hoge gehalte meervoudig onverzadigde vetten en de hoge metabole activiteit. Luteïne gunstig voor hersengezondheidLuteïne beschermt het zenuwweefsel tijdens gevoelige perioden zoals de babytijd, waarin netvlies en hersenen een snelle ontwikkeling doormaken. Luteïne bevordert de communicatie tussen zenuwcellen (via synapsen). Daarnaast bevordert luteïne ook de communicatie tussen cellen via gap junctions, in het netvlies. Dat is belangrijk voor het verwerken van licht en mogelijk belangrijk voor de ontwikkeling van neuronale circuits in het visuele systeem.

Borstvoeding bevat hogere concentraties luteïne dan flesvoeding, waarbij de biologische beschikbaarheid van luteïne in borstvoeding ook beter is. Wetenschappers hebben waargenomen dat baby’s na de geboorte een vergelijkbare luteïneplasmaspiegel hebben, maar dat de luteïnespiegel bij borst gevoede baby’s na een maand significant is gestegen, terwijl deze bij fles gevoede baby’s is gedaald.[12]

Luteïne: ontstekingsremmende activiteit

Luteïne is een carotenoïde (xanthofyl) die, samen met zeaxanthine en meso-zeaxanthine, stereo-isomeren van luteïne met dezelfde biochemische formule zijn, maar een iets andere ruimtelijke structuur hebben.

Luteïne is een antioxidant, heeft ontstekingsremmende activiteit en is betrokken bij de reparatie van DNA (mogelijke bescherming tegen kanker). De inname van luteïne met de voeding wordt geschat op 1-2 mg per dag. Suppleer luteïne bij voorkeur in combinatie met zeaxanthine en meso-zeaxanthine.

Luteïne gunstig voor hersengezondheidAtherosclerose wordt tegengegaan door luteïne, mede door verlaging van ontstekingsbevorderende cytokines, het tegengaan van LDL-oxidatie en verbetering van de bloedlipidenspiegels (daling LDL-cholesterol- en triglyceridenspiegels).
Vermoedelijk speelt luteïne ook een rol in bescherming van de huid tegen UV-beschadiging en veroudering.
De opname van luteïne (en zeaxanthine) kan worden geremd door cholesterolverlagende medicijnen, maagzuurremmers (protonpompremmers) en pectine. Luteïne remt de opname van bètacaroteen en vice versa.

Oxidatieve en ontstekingsprocessen spelen een belangrijke rol bij door stress geïnduceerde neurale atrofie. Er is een grote hoeveelheid literatuur die oxidatieve en inflammatoire stress in verband brengt met vermindering van neurotrofe factoren, stressbestendigheid en cognitieve functie.

Luteïne gunstig voor hersengezondheidOp basis van hun antioxiderende en ontstekingsremmende capaciteit is het effect onderzocht van de carotenoïden luteïne en zeaxanthine in de voeding, samen met de zeaxanthine-isomeer meso-zeaxanthine (gezamenlijk de “maculaire xanthofylen” [MXans]) op systemische van de hersenen afgeleide neurotrofe factor (BDNF) en antioxidantcapaciteit (AOC), en de pro-inflammatoire cytokines TNF-α, IL-6 en IL-1β. [13]

De significante relatie tussen verandering in BDNF en IL-1β in de loop van het onderzoek suggereert dat regelmatige inname van MXans de ontstekingscascade onderbreekt die kan leiden tot vermindering van BDNF.
Deze positieve veranderingen lijken verantwoordelijk te zijn voor verbetering in cognitieve parameters, die respectievelijk snelheid van verwerking en complexe verwerking inhouden.

Suppletie met de maculaire carotenoïden (MC’s) luteïne, zeaxanthine en meso-zeaxanthine vermindert significant stress, cortisol en symptomen van suboptimale emotionele en fysieke gezondheid. Het bepalen van de basis voor deze effecten, of dit nu systemisch of meer centraal (d.w.z. hersenen) is, is een vraag die nader onderzoek verdient.

Bronnen

[1] Yagi A, Nouchi R, Butler L, et al. Lutein Has a Positive Impact on Brain Health in Healthy Older Adults: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials and Cohort Studies. Nutrients. 2021 May 21;13(6):1746. www.mdpi.com/2072-6643/13/6/1746
[2] Carrillo J.Á., Zafrilla M.P., Marhuenda J. Cognitive function and consumption of fruit and vegetable polyphenols in a young population: Is there a relationship? Foods. 2019;8:507. doi: 10.3390/foods8100507
[3] Jiang X., Huang J., Song D., Deng R., Wei J., Zhang Z. Increased consumption of fruit and vegetables is related to a reduced risk of cognitive impairment and dementia: Meta-analysis. Front. Aging Neurosci. 2017;9:18. doi: 10.3389/fnagi.2017.00018.
[4] Mottaghi T., Amirabdollahian F., Haghighatdoost F. Fruit and vegetable intake and cognitive impairment: A systematic review and meta-analysis of observational studies. Eur. J. Clin. Nutr. 2018;72:1336–1344. doi: 10.1038/s41430-017-0005-x.
[5] Morris M.C., Evans D.A., Tangney C.C., Bienias J.L., Wilson R.S. Associations of vegetable and fruit consumption with age-related cognitive change. Neurology. 2006;67:1370–1376. doi: 10.1212/01.wnl.0000240224.38978.d8.
[6] Nooyens A.C.J., Bueno-De-Mesquita H.B., Van Boxtel M.P.J., Van Gelder B.M., Verhagen H., Verschuren W.M.M. Fruit and vegetable intake and cognitive decline in middle-aged men and women: The doetinchem cohort study. Br. J. Nutr. 2011;106:752–761. doi: 10.1017/S0007114511001024.
[7] Kang J.H., Ascherio A., Grodstein F. Fruit and vegetable consumption and cognitive decline in aging women. Ann. Neurol. 2005;57:713–720. doi: 10.1002/ana.20476.
[8] Péneau S., Galan P., Jeandel C., Ferry M., Andreeva V., Hercberg S., Kesse-Guyot E., Vogt L., Escande M., Sérot J.M., et al. Fruit and vegetable intake and cognitive function in the SU.VI.MAX 2 prospective study. Am. J. Clin. Nutr. 2011;94:1295–1303. doi: 10.3945/ajcn.111.014712.
[9] Lee S., Kim E.Y., Shin C. Changes in brain volume associated with vegetable intake in a general population. J. Am. Coll. Nutr. 2019;38:506–512. doi: 10.1080/07315724.2018.1563002.
[10] Yabuzaki J. Carotenoids database: Structures, chemical fingerprints and distribution among organisms. Database. 2017;2017:1–11. doi: 10.1093/database/bax004.
[11] Khoo H.E., Prasad K.N., Kong K.W., Jiang Y., Ismail A. Carotenoids and their isomers: Color pigments in fruits and vegetables. Molecules. 2011;16:1710–1738. doi: 10.3390/molecules16021710.
[12] Johnson EJ. Role of lutein and zeaxanthin in visual and cognitive function throughout the lifespan. Nutr Rev. 2014;72(9):605-12. Capeding R et al. Lutein-fortified infant formula fed to healthy term infants: evaluation of growth effects and safety. Nutr J. 2010;9:22. Kuchan M et al. Lutein stimulates the differentiation of human stem cells to neural progenitor cells in vitro. Presented at Advances and Controversies in Clinical Nutrition, Washington, DC, 2013. Abstract No. 23.
[13] Holmes, Stringham. Effects of macular xanthophyll supplementation on brain-derived neurotrophic factor, pro-inflammatory cytokines, and cognitive performance
www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0031938419302070?via%3Dihub
[14] Strinham. Supplementation with macular carotenoids reduces psychological stress, serum cortisol, and sub-optimal symptoms of physical and emotional health in young adults. Nutr Neurosci. 2018 May;21(4):286-296. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28198205/%5B/vc_column_text%5D%5B/vc_column%5D%5B/vc_row%5D