Glyfosaat niet zo veilig als lang is beweerd?

Onlangs is het al gedurende 25 jaar wereldwijd meest geciteerde artikel over glyfosaat teruggetrokken. Al die tijd diende het artikel als onderbouwing voor de stelling dat glyfosaat en Roundup bij regulier gebruik veilig zouden zijn voor de mens. De auteurs bleken echter op de achtergrond te zijn ondersteund door fabrikant Monsanto, die grote belangen heeft op het gebied van glyfosaat en daarom is het artikel inmiddels teruggetrokken. [1]

Langlopende toxiciteits- en carcinogeniteitsonderzoeken niet meegenomen

De bevindingen van drie toonaangevende toxicologen golden ruim twee decennia als een complete veiligheids- en risicoanalyse van het gebruik van glyfosaat. Het onderzoek dat hiertoe als bewijs moest dienen is echter teruggetrokken.

Omdat de auteurs als onafhankelijk golden, diende hun overzicht als academisch bewijs dat de industriële dossiers en beweringen over de veiligheid van glyfosaat en de Roundup-formuleringen ondersteunden en werd het artikel in beleidscontexten bovengemiddeld vaak gebruikt. Diezelfde rol speelde het in de publieksvoorlichting en in juridische stukken.

Uit later openbaar geworden interne Monsanto-correspondentie blijkt echter dat medewerkers van Monsanto inhoudelijk aan de tekst hebben meegeschreven (ghost-writing), zonder als auteur of duidelijke bijdrager te worden genoemd. Hoewel de drie toxicologen dus niet in dienst waren van Monsanto, zou dat bedrijf daardoor toch een bepalende invloed hebben gehad op de tekst [2].

De drie toxicologen concludeerden namelijk dat glyfosaat en Roundup bij de toenmalige en voorziene toepassingen geen gezondheidsrisico voor mensen inhouden, dat er geen overtuigend bewijs is voor kankerverwekkendheid of genotoxiciteit (vermogen van chemicaliën om genetische informatie in een cel te beschadigen, wat resulteert in schadelijke mutaties) en dat de blootstelling van consumenten en degenen die de stof spuiten ruim onder niveaus zou blijven die in dierstudies schade opleverden.

Door het terugtrekken van dit artikel staan deze conclusies nu op losse schroeven. Er waren destijds namelijk ook andere langlopende toxiciteits- en carcinogeniteitsonderzoeken beschikbaar die niet zijn meegenomen of zichtbaar zijn meegewogen.

Ghost-writing

Ghost-writing ondermijnt, door de verborgen rol van de sponsor en vragen rond mogelijke financiële compensatie van auteurs die in het artikel niet zijn gemeld, de integriteit van wetenschappelijk onderzoek en beleidsbeslissingen die geheel of gedeeltelijk op dat onderzoek zijn gebaseerd. Feit is dat het meeste en meest uitgebreide onderzoek door de belanghebbende industrie wordt gedaan, omdat er te weinig financiering is voor onderzoek zonder commerciële belangen.

Wat is glyfosaat?

Glyfosaat (GLY) is het hoofdbestanddeel van op glyfosaat gebaseerde herbiciden (GBH’s), de meest gebruikte herbiciden in de wereld, die veelvuldig worden gebruikt in de land- en tuinbouw, bosbouw en dergelijke. Het belangrijkste werkingsmechanisme van glyfosaat is gericht op een enzym genaamd EPSPS (5-enolpyruvylshikimaat-3-fosfaatsynthase), dat essentieel is voor de synthese van aromatische aminozuren in planten.

Door dit enzym te remmen, verstoort glyfosaat de productie van deze aminozuren, wat leidt tot de dood van de plant.
Het internationale Agentschap voor kankeronderzoek (IARC) heeft glyfosaat in 2015 geclassificeerd als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen’ (groep 2A).

Hoe worden we blootgesteld aan glyfosaat?

We worden blootgesteld aan glyfosaat via voedsel, drinkwater, inademen en huidabsorptie. Glyfosaat en AMPA (amino-methyl-phosphonic acid, een metaboliet van onder meer glyfosaat) zijn beide al bij mensen gedetecteerd in urine, serum, moedermelk, navelstreng, duodenale vloeistof en in menselijk sperma.

Het bepalen van de exacte mate van blootstelling aan glyfosaat is een complexe taak, omdat dat van verschillende factoren afhangt. Mensen die in de landbouw of aanverwante beroepen werken, kunnen een verhoogd risico op blootstelling hebben. De hoeveelheid glyfosaat in voedsel varieert afhankelijk van het type voedsel en de locatie waar het wordt geteeld.

Hoe verspreidt glyfosaat zich?

Tijdens het bespuiten van gewassen kan glyfosaat zich verspreiden in de lucht als aërosoldeeltjes en op de grond als druppeltjes.
Glyfosaat kan ook door de wind worden verspreid naar aangrenzende gebieden, zoals woonwijken, die gelegen zijn in de buurt van landbouwgebieden.
Wanneer glyfosaat wordt toegepast op gewassen, kan een deel ervan uitspoelen naar grondwaterbronnen of oppervlaktewaterlichamen. Detecteerbare niveaus van glyfosaat kunnen worden aangetoond in drinkwaterbronnen.

Wat is het effect van glyfosaat op onze gezondheid?

Diverse onderzoeken en studies hebben verbanden gesuggereerd tussen glyfosaat en een breed scala van gezondheidseffecten. Dit omvat hormonale verstoringen, neurologische aandoeningen en obesitas.

Ook het darmmicrobioom kan er door verstoord raken, wat allerlei klachten kan veroorzaken.

Bodemleven en bodemkwaliteit

In de landbouw is glyfosaat niet altijd noodzakelijk, getuige het succes van bijvoorbeeld de biologische bedrijfsvoering. Voor de gangbare landbouw in Nederland is eigenlijk de enige noodzaak van glyfosaat de bestrijding van kweek (Elymus repens). De mechanische alternatieven zijn wel arbeidsintensiever en hebben ook een zekere milieubelasting.

Glyfosaat hecht zich aan bodemdeeltjes, waardoor het blijft circuleren in het ecosysteem. Insecten en bodemleven komen glyfosaat en afbraakproducten in verschillende concentraties tegen in mest en bodem. Dit kan consequenties hebben voor het bodemleven (insectenstand) en de bodemkwaliteit.

Uit onderzoek van de WUR (Wageningen University & Research) is gebleken dat bijna 45% van ruim 300 bodemmonsters van landbouwgronden in meerdere Europese landen (waaronder Nederland, Frankrijk en Duitsland) glyfosaat en AMPA bevat, met waarden tot 2000 μg AMPA per kilogram grond.

Voor glyfosaatgehaltes in de bodem zijn geen officiële normen vastgesteld, maar voor drinkwater is de norm slechts 0,1μg per liter water. Glyfosaat bleek voor te komen bij 5 van de 25 Nederlandse onderzochte landbouwbedrijven, maar de afbraakproducten van glyfosaat zoals AMPA kwamen op 100% van de bemonsterde landbouwbodems voor.

Drinkwater en glyfosaat

In de meeste landen zijn wettelijke grenswaarden voor glyfosaat in voedsel en drinkwater vastgesteld met als doel de volksgezondheid te waarborgen. Deze grenswaarden, bekend als Maximale Residulimieten (MRL’s), zijn ontworpen om de blootstelling aan glyfosaat via voedsel en drinkwater binnen als aanvaardbaar beschouwde niveaus te houden. Echter, de geldigheid en veiligheid van deze MRL’s roepen vragen op, en er is discussie over of ze nog steeds voldoen aan de nieuwste wetenschappelijke inzichten.

Uit onderzoek van Natuur & Milieu blijkt dat de Nederlandse overheid te weinig optreedt tegen het gebruik van giftige bestrijdingsmiddelen in drinkwater- en natuurgebieden, waardoor maar liefst een derde van de drinkwatergebieden meer bestrijdingsmiddelen bevat dan de toegestane norm.

Onderzoek door het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) heeft aangetoond dat meer dan de helft van de drinkwaterbronnen in Nederland vervuild is met door de mens gemaakte stoffen, waaronder glyfosaat en AMPA. Uit gegevens blijkt dat AMPA regelmatig in het drinkwater zit op een niveau boven de toegestane limieten. Dit roept vragen op over de lange termijn effecten op de gezondheid en het milieu, aangezien AMPA langer in het milieu blijft dan glyfosaat.

Glyfosaat door wasmiddelen?

Onderzoekers probeerden te achterhalen [3] waarom de glyfosaatvervuiling in de Europese rivieren maar niet wil afnemen, ondanks alle beperkende maatregelen rondom glyfosaatgebruik. Ze vonden een opmerkelijke bron: wasmiddelen. AMPA staat bekend als een transformatieproduct, niet alleen van glyfosaat, maar ook van aminopolyfosfonaten die als antikalkmiddel in veel toepassingen, waaronder wasmiddel, worden gebruikt.

De omzetting van aminopolyfosfonaten in glyfosaat vindt plaats in het proces van afvalwaterzuiveringsinstallaties, die het lozen in de rivieren. Dit zou verklaren waarom Europese rivierwatergegevens gedurende het hele jaar een vrij hoge en constante basismassastroom van glyfosaat laten zien. Als de glyfosaat afkomstig zou zijn van herbicidegebruik zou het seizoensgebonden zijn.

Goedkeuring glyfosaat door Europese Commissie

In november 2023 besloot de Europese Commissie de goedkeuring van de werkzame stof glyfosaat met 10 jaar te verlengen. Dit is lastig te rijmen met het eigen voornemen om drinkwater tot prioriteit te maken. Onderzoekers wijzen er op dat de verlenging ook haaks staat op Europese wet- en regelgeving omtrent waterkwaliteit. EU-lidstaten moeten zich namelijk houden aan de Kaderrichtlijn Water, die lidstaten verplicht om de kwaliteit van hun oppervlakte- en grondwater actief te beschermen en te verbeteren.

De Europese kwaliteitsdoelstellingen moeten voor 2027 behaald zijn. Op het vlak van waterkwaliteit behoort Nederland echter tot de slechtst scorende landen van Europa, dus het is nog maar de vraag of dat hier gaat lukken.

Marijke Verstege

Zie ook:

Onvruchtbaar door glyfosaat.
Pesticidencocktails alarmerend hoog.

Glyfosaat urinetest

Glyfosaattest hier te koop.

De glyfosaat zelftest is een laboratoriumonderzoek dat de aanwezigheid van glyfosaat in je urine meet. Glyfosaat is een veelgebruikt onkruidbestrijdingsmiddel met mogelijke gezondheidsrisico’s. Deze test geeft inzicht in jouw blootstelling aan glyfosaat, wat van belang kan zijn voor gezondheidsbewustzijn. Het is echter ook belangrijk te weten dat glyfosaat het darmmicrobioom kan beïnvloeden, wat op lange termijn gezondheidsklachten kan veroorzaken.

Hoe Glyfosaat het darmmicrobioom beïnvloedt
De impact van Glyfosaat op jouw darmgezondheid.
Het darmmicrobioom is een complex ecosysteem van bacteriën in onze darmen die van vitaal belang zijn voor onze gezondheid. Glyfosaat heeft aangetoond dat het een impact heeft op dit microbioom, met verontrustende gevolgen. Studies suggereren dat blootstelling aan glyfosaat kan leiden tot een afname van de diversiteit van darmbacteriën, wat betekent dat er minder verschillende soorten bacteriën in de darmen aanwezig zijn. Dit kan leiden tot een verlaging van de beschermende bacteriën en een toename van potentieel schadelijke micro-organismen. Een afname in diversiteit kan thermen van gezondheid en welzijn verder gevolgen hebben die we nu en in de toekomst pas zullen begrijpen.

Een verstoorde darmmicrobiota kan leiden tot een verhoogd risico op een scala aan gezondheidsproblemen. Dit omvat immuniteitszwakte, allergieën, auto-immuunziekten, en zelfs mentale gezondheidsproblemen. Door de verstoring van bacteriële soorten die een rol spelen in ons algehele welzijn, kan glyfosaat onbedoelde en potentieel ernstige gevolgen hebben. Lange termijneffecten van glyfosaat op het darmmicrobioom vereisen meer onderzoek, maar de consensus groeit dat hun relatie potentieel schadelijk kan zijn.

Darmmicrobioomtest hier te kopen.