skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Deel 1: Xeno-oestrogenen: een hormonale mimicry

Er wordt volop onderzoek gedaan naar de gezondheidseffecten van hormoon verstorende stoffen. Zo worden er mogelijke verbanden gelegd tussen de belasting met bepaalde xeno-oestrogenen en problemen met de geslachtsontwikkeling en vruchtbaarheid van mannen en een laag geboortegewicht. Veel is nog onbekend en de conclusies van de huidige onderzoeken zijn niet eenduidig.

De aanwezigheid van een grote cocktail van deze chemische stoffen in het milieu roept de vraag op of het niet verstandig is om het lichaam tegen de mogelijke schadelijke effecten te beschermen. In dit artikel leest u meer over de onderzoeken naar de gezondheidseffecten van pseudo-hormonen. Daarnaast krijgt u praktische handvaten wat u zelf kunt doen om de belasting met xeno-oestrogenen te verminderen.

Een zee van oestrogenen

Dagelijks komt het lichaam in contact met veel verschillende chemische stoffen. Sommigen worden toegevoegd aan eten en cosmetica in de vorm van kunstmatige geur-, kleur- en smaakstoffen en conserveermiddelen. Anderen komen onbedoeld in voedsel terecht, zoals resten bestrijdingsmiddelen en vervuilende stoffen uit de industrie, zoals PCB’s, dioxines en zware metalen.

Sommigen lekken in ons eten vanuit de verpakking of komen tijdens de productie in ons voedsel terecht. Weer anderen worden ingenomen als medicijn. Veel van deze stoffen hebben een hormoon verstorende, oestrogeenachtige werking in het lichaam. Ze verstoren de werking van lichaamseigen hormonen en veranderen de seksuele ontwikkeling en vruchtbaarheid. Het zijn hormoonverstoorders die ingrijpen op het vermogen van het lichaam om zich op de juiste manier aan te passen aan en te reageren op de omgeving.

Als de hoeveelheid lichaamsvreemde hormoonachtige stoffen wordt opgeteld bij de hoeveelheid die mannen en vrouwen zelf maken en vrouwen als medicijn (“de pil”) gebruiken, dan wordt het lichaam inmiddels overspoeld met een aardige zee van oestrogenen. Maar om welke stoffen gaat het nu eigenlijk en welke invloed hebben ze op de gezondheid?

Een plastic wereld

Van een flink aantal chemische stoffen is bekend dat ze de hormoonhuishouding beļnvloeden. Het gaat o.a. om diverse soorten bestrijdingsmiddelen, vervuilende stoffen uit de industrie (b.v. PCB’s en dioxines), brandvertragers op basis van broom in huishoudelijke apparatuur en meubels, bepaalde additieven in voeding en cosmetica en diverse soorten plastics.

Stuk voor stuk stoffen waar u dagelijks mee in aanraking komt. Denkt u maar eens aan de hoeveelheid producten die tegenwoordig worden verpakt, bewaard en/of genuttigd in of van plastic. Veel van deze plastics bevatten zogenaamde weekmakers, stoffen die er voor zorgen dat plastic soepel en buigzaam is. Het gaat om stoffen, zoals alkylphenolen (nonylphenol,octylphenol), biphenolen, b.v. bisphenol-A en DEHP.

Voedsel en cosmetica komen tijdens de productie, het bewaren en het gebruik, b.v. bij het drinken uit een plastic fles, in contact met deze verbindingen. Een klein deel van de weekmakers gaat over in het product en komt zo bij gebruik in het lichaam terecht. Het gebruik van de plastic weekmakers ftalaten in speelgoed voor kinderen onder de 3 jaar is sinds 2005 in de EU verboden. Dit verbod is er omdat kleine kinderen vaak speelgoed in hun mond stoppen en de Europese Commissie ftalaten als gifstof beschouwd.

Een ander voorbeeld is het gebruik van de weekmaker bisfenol-A (BPA) in plastic drinkflesjes voor baby’s. Steeds meer onderzoeken tonen aan, dat BPA ook of juist in kleine hoeveelheden schadelijk kan zijn. Omdat er geen 100% duidelijkheid is heeft in 2011 de EFSA, de Europese Voedsel en Warenautoriteit, gekozen voor het voorzorgprincipe en het gebruik van BPA in babyflesjes in de EU verboden. Vanaf 1 maart 2011 mag er niet meer geproduceerd worden met BPA en vanaf 1 juni 2011 mogen er nog alleen BPA-vrije babyflesjes verkocht worden.

Maar als BPA mogelijk schadelijk is voor baby’s, geldt dat dan ook niet voor volwassenen? Is het wel afdoende om alleen BPA in babyflesjes te verbieden? Zou dat niet moeten gelden voor BPA in andere producten en andere weekmakers in plastic? Wat zeggen de onderzoeken tot nog toe of de effecten van pseudohormonen op de gezondheid?

Hormonale mimicry

Pseudohormonen beļnvloeden de natuurlijke hormoonhuishouding van mens en dier. Zo worden er relaties gelegd tussen de belasting met pseudohormonen en een verstoorde geslachtsontwikkeling en beschadigd sperma bij mannen en een verstoorde schildklierfunctie.

Ook zijn er aanwijzingen, dat een overmaat aan (pseudo-)oestrogenen de excessieve groei van hormoongevoelig weefsel zou kunnen stimuleren. Dit verhoogt daarmee mogelijk het risico op hormoongevoelige kankers, zoals borstkanker, prostaatkanker en baarmoederhalskanker. Er is echter nog geen directe relatie aangetoond. Pseudohormonen zouden ook de genen kunnen beļnvloeden of de expressie van kankergenen kunnen stimuleren. Meer onderzoek hiernaar is nodig.

Iets meer duidelijkheid is er over de relatie tussen pseudohormonen, de geslachtsontwikkeling en vruchtbaarheid. Uit een onderzoek door de Universiteit van Rochester, New York, werd een rechtstreeks verband aangetoond tussen het pseudohormoongehalte ftalaat in het bloed van de moeder en latere stoornissen in de ontwikkeling van geslachtshormonen bij haar zoons. De onderzoekers koppelden het ftalaatgehalte in het bloed van de moeder tijdens de zwangerschap aan de ontwikkeling van het kind.

Voor vier ftalaten gold, dat een hoog gehalte correspondeerde met een groter aantal afwijkingen in de geslachtsontwikkeling van het kind (1). Uit dieronderzoek in 2009 komt opnieuw een mogelijke relatie tussen ftalaten en een verstoorde geslachtsontwikkeling naar voren. Het bleek, dat mannelijke ratten door blootstelling aan hoge concentraties ftalaten later in de puberteit kwamen.

Vier groepen proefdieren werden elke dag gevoerd met verschillende dosis van het ftalaat DEP. De ratten die de hoogste dosis, 900 mg/kg lichaamsgewicht per dag, binnen kregen kwamen het laatste in de puberteit (2). Wetenschappers van het Massachusetts General Hospital in Boston zagen een relatie tussen ftalaten en DNA-schade aan sperma. Bij 168 gezonde mannen bleek de DNA-schade aan sperma het grootste bij het hoogste gehalte aan ftalaten in de urine (3). Beschadigd sperma verhoogt het risico op onvruchtbaarheid, miskramen en aangeboren afwijkingen bij de foetus.

syllabus Natuurlijke voeding bij een zwangerschap(swens)De hormoonverstorende werking blijft niet beperkt tot de ontwikkeling van de geslachtsorganen. Ftalaten en andere chemische stoffen kunnen een bedreiging vormen voor de schildklier, aldus onderzoekers van de Deense Universiteit van Kopenhagen. Ftalaten zijn inmiddels toegevoegd aan de lijst chemische stoffen met een schadelijk effect op de schildklierfunctie (4).

Voor meer informatie over de relatie tussen voeding, chemische stoffen, vruchtbaarheid en zwangerschap zie de syllabus Natuurlijke voeding bij een zwangerschap(swens). Zie deel 2 van dit artikel volgende week.

Literatuur en links:

Syllabus Natuurlijke voeding bij een zwangerschap(swens), Tanja Visser, 2012, uitgave in eigen beheer www.dieetcare.nl

Het Energieherstelplan, Marijke de Waal Malefijt en Tanja Visser, Schors 2008

Say No to Cancer, Patrick Holford, Piatkus 2010

Balance your hormones, Patrick Holford, Piatkus 2011

Referenties:

(1) Environ. Health Perspect, 2005; 113:1056-1061.

(2) Toxicol Scie, 2009, June 15;doi:10.1093/toxsci/kfp129

(3) Environ health Perspect. 2003;111: 1164-1169

(4) Curr Opin Endocrinol Diabetes Obes, 2009;21 July;e-published ahead of print.

(5) Pediatrics, 2009;124:710-716.

(6) Environ Health Perspect, 2009;doi:10.1289/ehp.0800522

(7) J. Pediatrics, 2009; 23 June e-published ahead of print.

(8) Mol. Cell Endocrinol., 2009;304:43-48

(9) Environ. Health Perspect, 2004;112:1393-1397

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen