Waarin verschillen etalagebenen van restless legs?

Bij rusteloze benen heb je een vervelend gevoel in je benen als je rustig zit of ligt. Door je benen te bewegen gaat dat onbedwingbare gevoel weg. Het is een aandoening van het centrale zenuwstelsel.

Bij etalagebenen krijgen de spieren in de benen te weinig zuurstof. Dit heeft te maken met vernauwing of afsluiting van de slagaderen van de benen, waardoor pijn ontstaat. 1 op de 5 volwassenen van 50 jaar of ouder heeft hier last van. Omdat etalagebenen een vaatziekte is houdt dat in dat je hierdoor ook een grotere kans hebt op een beroerte of andere hart- en vaatziekten.

Rusteloze benen is een neurologische aandoening terwijl etalagebenen een vaatziekte is. Bij de aandoening etalagebenen stroomt minder of zelfs geen bloed naar de benen en voeten en ontstaat daar een gebrek aan zuurstof, terwijl de spieren in de benen juist meer zuurstof nodig hebben als je gaat lopen.

In Nederland hebben meer dan een miljoen mensen last van perifeer arterieel vaatlijden (PAV), beter bekend als etalagebenen (Claudicatio intermittens). Dit is gedefinieerd als PAV met pijn in de onderste extremiteiten bij inspanning, die verdwijnt in rust. Het is een milde tot matige vorm van PAV.

Slechte doorbloeding

Door de pijn die bij het lopen ontstaat, gaat men even stilstaan en net doen alsof men in een etalage of naar iets anders kijkt om de pijn te laten zakken. Daar komt dan ook de term etalagebenen vandaan.

Als je stopt met lopen, krijgen je benen weer meer bloed en dus meer zuurstof en verdwijnt de klacht. Zodra men begint te lopen komt die echter weer terug.
Sommige mensen hebben alleen last na een flink eind lopen, maar bij ernstige vernauwingen kan dit al na slechts enkele tientallen meters optreden.

Vooral als de bloeddruk in het been laag is, bijvoorbeeld wanneer men rust, en zelfs ook ’s nachts, kan men pijnklachten ervaren. Als je ligt werkt de zwaartekracht namelijk minder mee om bloed naar de benen en voeten te krijgen.

De pijn zit meestal in de kuit, maar kan ook voorkomen in de voet, bovenbenen of de bilspieren. De vernauwing van de slagader zit boven de plaats waar de persoon pijn voelt.
Je voet kan koud aanvoelen. Kou verergert de klachten, want daardoor vermindert de doorbloeding en vernauwen de vaten zich extra.

Nicotinamide riboside kan helpen bij etalagebenen

Uit een studie met 90 proefpersonen blijkt dat nicotinamide-riboside (NR), een voorloperstof van NAD+ (co-enzym dat je cellen gebruiken om energie te maken) bij mensen met etalagebenen zorgt voor een significante verbetering van de loopafstand bij dagelijkse inname van 1000 mg NR.

Bij een zes minuten durende wandeltest konden deelnemers die minstens 75% van hun supplementen hadden ingenomen, 31 meter verder lopen dan de controlegroep. Dit effect is vergelijkbaar met dat van gesuperviseerde looptraining (standaardbehandeling).
Hierbij gaan patiënten onder begeleiding van een fysiotherapeut op de loopband en dwingen ze zichzelf om door de pijn heen te lopen. Als men goed door de pijn heen loopt, gaan de kleinere bloedvaten om de verstopte hoofdslagader heen open, wat de afsluiting compenseert.

Wat kun je zelf aan etalagebenen doen?

Vernauwde of verstopte aders zijn vooral gerelateerd aan leefstijl. Roken beschadigt de bloedvaten en versnelt de ontwikkeling van plaques (aanslag) in de aderen, maar ook ongezond eten en weinig bewegen verergeren deze aandoening. Aanpassingen aan de leefstijl hebben dus een positief effect op het verminderen van etalagebenen.

Rusteloze Benen
Bij rusteloze benen (Restless Legs Syndroom: RLS) voel je onrust in je benen. Je krijgt een onbedwingbare drang om te bewegen. Dat is de enige manier om van het vervelende gevoel af te komen. De klachten zijn in rustpositie, dus vooral in bed in de avond en nacht, het ergst. In je slaap schoppen je benen soms vanzelf.

Het is een neurologische aandoening, die tweemaal zo vaak voorkomt bij vrouwen als bij mannen en toeneemt met de leeftijd. Als je rusteloze benen hebt tijdens je zwangerschap, heb je er na de bevalling vaak geen last meer van. Er wordt onderscheid gemaakt tussen primaire RLS, hierbij is geen onderliggende oorzaak bekend, en secundaire RLS.

Oorzaken van rusteloze benen
Bij secundaire RLS kan het fenomeen gelinkt worden aan één van de twintig al aangetoonde onderliggende aandoeningen zoals bloedarmoede en diep veneuze trombose. Het komt ook vaak voor naast auto-immuunziekten zoals reumatoïde artritis, de ziekte van Sjögren en de ziekte van Hashimoto. Slaapstoornissen als slaapapneu staan er ook om bekend dat ze gepaard kunnen gaan met RLS-klachten.

Door medicijnen zoals serotonerge en noradrenerge antidepressiva (TCA’s, SSRI’s), sederende antihistaminica, neuroleptica en dopaminereceptorblokkers kunnen de klachten beginnen of verergeren.

Genetica speelt een belangrijke rol. Als je symptomen zich vóór de leeftijd van 45 jaar ontwikkelen, is de kans groter dat je een familielid in de eerste graad hebt, zoals een ouder of broer of zus met RLS.

IJzer en dopamine spelen een uiterst belangrijke rol bij de coördinatie en controle van de lichaamsbeweging. Ontregelingen van de ijzer- en dopamine-disbalans in de hersenen kunnen leiden tot zuurstoftekort. bij RLS-patiënten vertoont met name de substantia nigra een verlaagd ijzergehalte. Voldoende maagzuur is belangrijk voor de opname en transport van Fe2+ (afkomstig van vlees, vis en gevogelte). Voldoende vitamine C is noodzakelijk om plantaardig ijzer (Fe3+) om te zetten naar Fe2+.
Een laag ijzergehalte kan ook een gevolg zijn van nierziekten.

Ongecontroleerde hoge bloedsuikerspiegels bij mensen met diabetes kunnen leiden tot beschadiging van de zenuwen in de voeten en onderbenen kan ontstaan, wat bijdraagt aan RLS.

Gastro-intestinale problemen zoals SIBO (een te hoge bacteriële overgroei in de dunne darm) en het prikkelbare darm syndroom kunnen leiden tot een verstoorde darm-brein-as en een verlaagde ijzeropname.

Nutriëntentekorten zoals foliumzuur, vitamine C, D en E.
Na acht weken dagelijkse inname van 150 tot 300 mg pijnboomschors bleek een samengestelde score van oedeem inclusief pijnlijke, rusteloze en zwaar gezwollen benen met 64% te zijn verminderd. De bloedcirculatie ter hoogte van de benen was verbeterd, doordat inname van pijnboomschors leidde tot een hoger zuurstofgehalte.
Ook gestandaardiseerde preparaten van ginkgo biloba, muisdoorn (Ruscus aculeatus) en paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) zijn hiervoor geschikt.

Wat kan helpen bij rusteloze benen?

• zorgen voor een gezond gewicht: een BMI lager dan 25 kg/m²,
• dagelijkse fysieke activiteit,
• gezonde eetgewoonten,
• niet heel actief sporten vlak voordat je gaat slapen. Wel goed is voor het slapen gaan een korte wandeling of een paar lichte oefeningen.
• niet roken, geen alcohol, geen koffie.

Nachtelijke beenkrampen

Bij nachtelijke beenkrampen is pijn het belangrijkste verschijnsel. Hierin verschillen ze van restless legs en slaapschokken, die niet met pijn gepaard gaan. Bij slaapschokken ontstaan er stereotype, repeterende trekkingen van de onderste extremiteiten.
Ongeveer 2% van de bevolking heeft wekelijks last van nachtelijke beenkrampen, vooral van de kuit- en voetspieren. Deze krampen worden waarschijnlijk regelmatig ten onrechte gecodeerd onder de diagnose ‘restless legs’.

Uit een gerandomiseerde klinisch onderzoek bleek dat suppletie met vitamine K2 leidde tot significant minder vaak nachtelijke beenkrampen: van 2,60 naar 0,96 keer per week. Dit in tegenstelling tot de placebogroep (van 2,71 naar 3,63 keer per week).

Oorzaken
Uitlokkende factoren zijn onder andere dehydratie, elektrolytstoornissen, extreem spiergebruik, zwangerschap, diverse geneesmiddelen (diuretica, bèta-2-agonisten, vasoconstrictoren en chemotherapie) en een slechte bloedcirculatie in de benen.

Wat kan helpen bij nachtelijke beenkrampen?
De volgende voedingsstoffen kunnen kramp helpen voorkomen: vitamine B-complex, vitamine D, vitamine E, magnesium, calcium, zink, jodium en OPC (Oligomere Proantho Cyanidines).

Marijke Verstege

Zie ook: Kuitkrampen & Voeding.

6 tips bij Claudicatio intermittens (etalagebenen):
1. Alfaliponzuur
2. Ginggo Biloba 
3. Vitamine C
4. Omega 3 vetzuren EPA/DHA
5. Pycnogenol 
6. Nattokinase