skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Nikkelhypersensitiviteit en -toxiciteit

Nikkel is een giftig metaal, dat via voeding, tandheelkundige materialen, implantaten, inademing en huidcontact het lichaam binnenkomt. Hieronder vind je meer informatie over de bronnen van nikkel, klachten en het testen van een nikkelbelasting en de manieren om nikkel te ontgiften.

Bronnen van nikkel

Nikkel komt voor in de lucht, water, bodem, voedsel en huidverzorgingsproducten. Daarnaast wordt het gebruikt in munten, pannen, bestek, sieraden en diverse medische hulpmaterialen, zoals heup- en knieimplantaten, stents, kronen en beugels (1, 2). Het komt het lichaam binnen door het in te ademen, door te slikken of via aanraking met de huid of ogen.

Industriële activiteit speelt een belangrijke rol bij het verspreiden van nikkel in het milieu. Zo komt er bij het verbranden van olie en kool, metaalbewerking, produceren van goederen en het storten van rioolslib nikkel vrij (1).

Nikkel komt voor in/door o.a.

  • Luchtverontreiniging door de verbranding van fossiele brandstoffen (1, 4)
  • Batterijen (1, 4, 5)
  • Munten (1, 5, 8, 9)
  • Cosmetica (2, 8, 10)
  • Kookgerei (roestvrijstaal) (8)
  • Tandheelkundige materialen, zoals kronen, bruggen en beugels (8, 9, 24)
  • Elektronica (1)
  • Geharde vetten en oliën (11)
  • Imitatie slagroom (11)
  • Industriële leidingen (1)
  • Sieraden (5, 9)
  • Machineonderdelen (1)
  • Magneten (9)
  • Amalgaamvullingen
  • Gereedschappen (4)
  • Protheses en implantaten (heup, knie, oor, hart) (8)
  • Nikkelrijke voeding, o.a. cacao, schaal- en schelpdieren, noten, rooibosthee (8, 11)
  • Roestvrijstalen pannen en bestek (5, 8, 9)
  • Stent nets (8)
  • Tabaksrook (1, 8)
  • Water (via de waterleiding) (1,7)

Nikkel komt van nature voor in plantaardige voedingsmiddelen (1, 7). Het lichaam heeft een kleine hoeveelheid nikkel nodig om diverse enzymsystemen in het lichaam goed te laten functioneren. Voedingsmiddelen met nikkel veroorzaken bij de meeste mensen geen gezondheidsproblemen. Een uitzondering is een kleine groep mensen met ernstige vorm van een nikkelcontactallergie. Bij deze groep vlammen de huidklachten op wanneer ze te grote hoeveelheden nikkelrijke producten eten of drinken.

Klachten bij nikkeltoxiciteit

Een te grote blootstelling aan nikkel kan tal van klachten veroorzaken wanneer het lichaam niet voldoende in staat is nikkel te ontgiften. Onderzoekers van de Michigan State University vonden in een studie naar de effecten van nikkel diverse toxische reacties.

Ten eerste veroorzaakt nikkel een mineralen-onbalans in het lichaam. Het remt de opname van ijzer en is een antagonist van mineralen, zoals koper, zink, mangaan en magnesium in diverse stofwisselingsprocessen. Het verstoort diverse enzymsystemen en regulatiemechanismen, zoals de intracellulaire calciumhuishouding (25).

Daarnaast verhoogt het de oxidatieve stress en productie van het ontstekingsbevorderende NF-kB in het lichaam, verlaagt het de lichaamsvoorraad glutathion (een belangrijke antioxidant) en beschadigt het DNA (9,25). Oxidatieve stress is een situatie waarbij het lichaam te veel belast wordt met reactieve deeltjes die organen en weefsels aantasten.

Tenslotte wordt het wanneer het eenmaal het lichaam is binnen gedrongen, getransporteerd naar o.a. de nieren, longen, lever, prostaat, borsten en hersenen, waar het zijn toxische uitwerking kan uitoefenen (3).

Klachten die door een overmaat aan nikkel kunnen ontstaan zijn:

  • Buikpijn, diarree, misselijkheid, overgeven (1,6)
  • Astma, verminderde longfunctie, kortademigheid, chronische hoest en bronchitis (1, 3, 6, 9)
  • Blauwachtige waas op de huid (3)
  • Kanker, waaronder in de mond, long, borst, prostaat of darmen (11)
  • Chronische ontstekingen (24)
  • Depressie (11)
  • Duizeligheid (3,6)
  • Eczeem, jeuk (1, 3, 7)
  • Koorts (3)
  • Hoofdpijn (3, 6)
  • Hartklachten, zoals hartkloppingen, snelle hartslag (6, 11)
  • Bloedingen (11)
  • Slapeloosheid (6)
  • Geïrriteerdheid (6)
  • Nierschade en verminderde nierfunctie (1, 11)
  • Lage bloeddruk (11)
  • Spierpijn, hevige krampen en tremors (11)
  • Verlammingen (paralysis) (11)
  • Huiduitslag of nikkeldermatitis bestaande uit jeuk van vingers, handen, armen (3)
  • Veranderingen in het gezichtsvermogen (6)

Ziekte en nikkel

Nikkel is het meest voorkomende metaalallergeen. Het triggert vertraagde type T cell hypersensitieve (allergische) reacties bij tot 15% van de bevolking, waarvan de meeste bij vrouwen (8). Eén studie gaf aan, dat nikkelallergie bij 20-40% van de vrouwelijke bevolking zou voorkomen en slechts bij 3-5% van de mannelijke bevolking (21).
Wanneer iemand allergisch is voor nikkel zullen de klachten door de toxiciteit van nikkel veel heviger zijn dan bij iemand zonder een nikkelallergie.

Bij een nikkelallergie kan met nikkel vervuild voedsel (b.v. groenten, frisdranken en vis uit blik) of het eten of koken met roestvrijstalen pannen en bestek opvlamming van het eczeem (dermatitis) veroorzaken (8).

Nikkel is een schadelijke, kankerverwekkende substantie (5, 9, 6, 7). Studies geleid door de International Agency for Research on Cancer (IARC) en de U.S. Department of Health and Human Services stelden vast, dat nikkelbestanddelen kankerverwekkend voor mensen zijn (6). Onderzoekers van de Dominicaanse Universiteit van California hebben een relatie gelegd tussen blootstelling aan nikkelmetaaldeeltjes en borstkanker (9).

Verder waarschuwen onderzoekers van de New York University School of Medicine, dat blootstelling aan nikkelmetaaldeeltjes in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op cardiovasculaire ziektes, neurologische defecten, ontwikkelingsstoornissen bij kinderen, longkanker en hoge bloeddruk (9).

Daarnaast kan een overbelasting met nikkel bijdragen tot de ontwikkeling van auto-immuunziekten (18, 19, 23). Het gaat zowel om de belasting van metalen vanuit het milieu als de belasting met metaalionen die vrijkomen uit tandheelkundige materialen of lichaamsimplantaten. Beide vormen kunnen ontstekingsreacties triggeren, waarbij o.a. de ontstekingsbevorderende stof NFkB wordt gevormd (18, 25).

Een studie naar de immunologische effecten van nikkel, uitgevoerd in Zweden, had als conclusie, dat nikkel zou kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van orgaanpathologie bij infectie-getriggerde ziektes met een auto-immuun of inflammatoir karakter, zoals diabetes en myocarditis (22).
De wetenschappers van de Environmental Health Research Unit of Al Ameen Medical College noemen nikkel een bekende haematotoxische, immunotoxische, neurotoxische, genotoxische, reproductieve toxische, longtoxische, niertoxische, levertoxische en kankerverwekkende stof (6).

De volgende gezondheidscondities worden in verband gebracht met nikkeltoxiciteit:

  • Apoptosis (celdood) (13)
  • Auto-immuunziekten (18, 19, 24)
  • Geboortedefecten (9)
  • Borstkanker (9)
  • Depressie (11)
  • Chronische vermoeidheid (8, 24)
  • Fibrosis (9)
  • Onvruchtbaarheid (9)
  • Longkanker (1, 9)
  • Miskraam (6, 9)
  • Neuskanker (1)
  • Defecten aan het zenuwstelsel (9)
  • Longontsteking (3)
  • Renaal oedeem (1)

Net als bij alle andere toxische stoffen, hangen de schadelijke effecten van nikkel af van het type blootstelling. Studies bij mensen en dieren lieten zien, dat wanneer nikkel bijvoorbeeld werd ingeademd, de luchtwegen het meest werden aangedaan door de nikkeltoxiciteit (6).
Nikkel kan echter ook ziekten gerelateerd aan meerdere systemen veroorzaken, waaronder het cardiovasculaire systeem (hart, bloedvaten), immuunsysteem, luchtwegen (neus, keel, longen) en de huid (5).

Ontgifting van nikkel

Gelukkig zijn er manieren om het lichaam te ondersteunen bij het afvoeren van schadelijke nikkel en de toxiciteit ervan te verminderen. De lever, nieren, darmen en huid spelen hierbij een rol. De belangrijkste uitscheidingsroute van nikkel is via de urine (nieren).
Antioxidanten, zoals carotenoïden, vitamine C, E, zink, selenium, glutathion, alfa-liponzuur en bioflavonoïden vangen door nikkel veroorzaakte oxidatieve stress weg. Ze verminderen hierdoor de schadelijke werking van nikkel.

Glutathion heeft niet alleen een antioxidantwerking, maar bindt ook nikkel, stimuleert de uitscheiding van nikkel via de lever en activeert de zogenaamde Multi Resistent Drug Transporters. Deze transporteurs zorgen ervoor, dat toxisch nikkel uit de lichaamscel wordt gehaald en vervolgens via het bloed naar de lever, nieren, huid e.d. kan worden afgevoerd en verwijderd.
Verder is het belangrijk om de mineralen aan te vullen die door nikkel uit de enzymsystemen zijn verdrongen, zoals magnesium, zink en mangaan.

Middels nutriëntenbloedonderzoek kan worden vastgesteld welke vitamines, mineralen en sporenelementen het lichaam extra nodig heeft om nikkel goed te kunnen ontgiften. Meetbaar zijn o.a. vitamine B-complex, homocysteïne, ijzer, zink, selenium en glutathion.

Nikkeltoxiciteit vaststellen

Een nikkelcontactallergie kan worden vastgesteld door een dermatoloog of allergoloog via een huidplaktest. Een nikkelintoxicatie of hypersensitiviteit voor nikkel is vast te stellen via:
– een bloedbepaling van het nikkelgehalte
– een MELISA- bloedtest.
Bij de MELISA-bloedtest wordt het bloed in contact gebracht met twee verschillende concentraties van nikkel. Er wordt gekeken hoe de T-lymfocyten (bepaalde afweercellen) hierop reageren. Wanneer het aantal T-lymfocyten na een bepaalde tijd meer dan verdubbelt, is dit een teken dat het lichaam hyperreactief reageert op nikkel.

De MELISA-test is vooral geschikt wanneer:
– de belasting met nikkel waarschijnlijk al lange tijd geleden heeft plaats gevonden
– nikkel wordt verdacht van het veroorzaken van chronische ontstekingen en/of auto-immuunaandoeningen.

Praktische tips bij een nikkelhypersensitiviteit en/of -intoxicatie

1.Vermijd zo veel mogelijk contact met nikkelmetaaldeeltjes:
-Bewerk geen metaal of zorg voor een zeer goede afzuiging en beschermend masker.
-Rook niet (mee). Tabaksrook is rijk aan nikkel.
-Vermijd eten en drinken uit blik. Kies voor vers of eventueel in glas.
-Laat het water uit de kraan eerst 30 seconden goed doorlopen, voordat je water afneemt om hier voedsel in te bereiden of van te drinken.
-Bewaar voedsel in aardewerk of glas, niet in roestvrijstaal.
-Gebruik nikkelvrije huidverzorgingsproducten
-Bij een ernstige nikkelcontactallergie: vermijd nikkelhoudende sieraden en roestvrijstalen pannen en bestek. Pas op met voedingsmiddelen rijk aan nikkel, zoals cacao, chocolade, noten, zaden en sojaproducten. Deze kunnen (maar dat hoeft niet!) de huidklachten doen opvlammen.

2.Bij aanwezigheid van nikkelbevattende tandheelkundige materialen in het gebit:
Overleg met een biologische tandarts hoe deze materialen kunnen worden vervangen door niet-metalen materialen.

3.Verzorg de lever.
De lever ontgift nikkel via 3 routes:

  1. de glutathionconjungatie,
  2. methylering en
  3. sulfaatconjungatie.

Deze 3 routes werken beter wanneer het lichaam niet extra belast wordt met alcohol, koffie, cola, energiedranken, kunstmatige toevoegingen (E-nummers) de anticonceptiepil, medicijnen en zelfzorgmiddelen, zoals paracetamol.
De ontgiftingsroutes worden ondersteund door producten rijk aan vitamine B, magnesium, zink, selenium en zwavel en voedingsmiddelen, zoals felgekleurde (gele, rode, blauwe, oranje) vruchten en groenten, groene groenten, knoflook, rozemarijn, geelwortel, gember, biet, wortel, sla, witlof, kool, kwark, cottage cheese en ei.

4.Zorg voor een goede stoelgang.
Een goede stoelgang houdt in: dagelijks ontlasting zonder moeite, worstvormig, niet te hard en weinig gas en geen opgeblazen gevoel. Hierdoor wordt nikkel goed via de ontlasting afgevoerd. Vezels uit volle graanproducten (volkoren), groenten, fruit, peulvruchten, noten en zaden binden nikkel, zodat ze via de ontlasting worden afgevoerd.

5.Drink minimaal 1 ½ liter water en/of kruidenthee per dag.
Zo wordt nikkel goed via de nieren afgevoerd.

6.Vul de voeding aan met producten rijk aan antioxidanten, zwavel, glutathion, catechines, magnesium en zink.
Deze helpen bij het afvoeren van nikkel en beschermen het lichaam tegen de schadelijke effecten van dit metaal.
Vraag een natuurdietist om nader advies welke producten u hiervoor kunt gebruiken.

7.Ga regelmatig naar de sauna.
Dit stimuleert de uitscheiding van nikkel via de huid.

Voor meer informatie over het ontgiften van zware metalen, zoals nikkel zie mijn brochure en syllabus hieronder.

Tanja Visser

 

 

 

 

 

 

 

Tanja Visser, natuurdiëtist

Meer informatie over zware metalenbelasting en speciale voedingsadviezen

Natuurdiëtist Tanja Visser schreef samen met holistische tandarts Arnd Wolvetang een behandelprotocol en een brochure met praktische adviezen voor de detoxificatie van zware metalen, waaronder kwik. Zij hebben hun kennis en ervaringen als natuurdiëtist en holistische tandarts gebundeld en aangevuld met wetenschappelijke informatie over de gezondheidseffecten en ontgifting van zware metalen met voeding en supplementen.

 Syllabus Detoxificatie Zware Metalen met Voeding & Suppletie  Brochure Praktische voedingstips voor de Ontgifting van Zware Metalen

In het protocol en de brochure met praktische adviezen vindt u meer informatie over de schadelijke effecten van zware metalen en hoe u dit kunt herkennen. Daarnaast wordt er aandacht besteed aan onderzoeken die een belasting kunnen aantonen en het belang van een goede detoxificatie via de cellulaire stofwisseling, mond, darmen, lever en nieren. Er staan adviezen in voor het voorkomen en verminderen van een zware metalenbelasting met voeding en specifieke voedingssupplementen. Verder vindt u informatie over het omgaan met een zware metalenbelasting door tandheelkundige materialen, waaronder amalgaamvullingen. Met veel wetenschappelijke referenties, praktische tips en recepten ter ondersteuning van de detoxificatie van zware metalen.

Referenties

1. Environmental Protection Agency. “Nickel Compounds – Hazard Summary”. April 1992; Revised in January 2000. http://www3.epa.gov/airtoxics/hlthef/nickel.html
2. Nduka JK, Odiba, Orisakwe OE, Ukaebgu LD, Sokaibe C, Udowelle NA. “Human health risk assessment of heavy metals in cosmetics in Nigeria.” J Cosmet Sci. 2015 Jul-Aug;66(4):233-46. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26665979
3. Centers for Disease Control and Prevention. “Occupational Health Guideline for Nickel Metal and Soluble Nickel Compounds.” http://www.cdc.gov/niosh/docs/81-123/pdfs/0445.pdf
4. Grandjean P. “Human exposure to nickel.” IARC Sci Pub. 1984. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/6241927
5. Agency for Toxic Substances & Disease Registry. “Public Health Statement for Nickel”. August 2005. http://www.atsdr.cdc.gov/substances/toxsubstance.asp?toxid=44
6. Das K.K, S.N. Das* & S.A. Dhundasi. “Nickel, its adverse health effects & oxidative stress.” Indian J Med Res 128. October 2008, pp 412-425. http://medind.nic.in/iby/t08/i10/ibyt08i10p412.pdf
7. Barceloux DG. “Nickel.” J Toxicol Clin Toxicol. 1999;37(2):239-58. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/10382559
8. Melisa Foundation. “Nickel”. Accessed 2/22/16. http://www.melisa.org/metals-disease/metals/nickel/
9. Group, Dr. Edward. “Metal Toxicity: Health Dangers of Nickel.” Global Healing Center. Pub. March 7, 2013, Updated October 9, 2015. http://www.globalhealingcenter.com/natural-health/metal-toxicity-health-dangers-nickel/
10. Ma’or Z, Halicz L, Portugal-Cohen M, Russo MZ, Robino F, Vanhaecke T, Rogiers V. “Safety evaluation of traces of nickel and chrome in cosmetics: The case of Dead Sea mud.” Regul Toxicol Pharmacol. 2015 Dec. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26496819
11. Wilson, Lawrence. “Nickel – A Toxic, Older Male Mineral and a ‘Child’ Mineral.” http://drlwilson.com/articles/NICKEL.htm
12. Zhang X, Li J, Wei D, Li B, Ma Y. “Predicting Soluble Nickel in Soils Using Soil Properties and Total Nickel.” PLoS One. 2015 Jul 28. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26217951
13. Guo H, Chen L, Cui H, Peng X. Fang J, Zuo Z, Deng J, Wang X, Wu B. “Research Advances on Pathways of Nickel-Induced Apoptosis.” Int J Mol Sci. 2015 Dec 23. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26703593
14. Ananya Mandal, MD. “What is oxidative stress?” News Medical: Life Sciences and Medicine. September 10, 2015. http://www.news-medical.net/health/What-is-Oxidative-Stress.aspx
15. Leduc J, Echaubard P, Trudeau V, Lesbarrères D. “Copper and nickel effects on survival and growth of Northern Leopard Frog (Lithobates pipiens) tadpoles in field-collected smelting effluent water.” Environ Toxicol Chem. 2015 Aug 28. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/26329298
16. Sunderman FW Jr. “Biological monitoring of nickel in humans.” Scand J Work Environ Health 1993;19 suppl 1:34-38. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8159970
17. Patriarca, Marina, Thomas David, B. Lyon, and Gordon S. Fell. “Nickel metabolism in humans investigated with an oral stable isotope.” The American Journal of Clinical Nutrition. Published: 1997. Accessed: May 14,2015. www.acjn.nutrition.org.
18. Stejskal V, Hudecek R, Stejskal J, Sterzl I.”Diagnosis and treatment of metal-induced side-effects.” Neuro Endocrinol Lett. 2006 Dec;27 Suppl 1:7-16. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17261999
19. Moore, Elaine. “Why Autoimmune Thyroid Disorders Are On the Rise.” Elaine Moore Graves’ Disease and Autoimmune Disease Education. 6 Dec 2011. http://www.elaine-moore.com/Articles/AutoimmuneDiseases/WhyAutoimmuneThyroidDisordersAreOnTheRise/tabid/285/Default.aspx
20. Hybenova M, Hrda P, Procházková J, Stejskal V, Sterzl I. “The role of environmental factors in autoimmune thyroiditis.” Neuro Endocrinol Lett. 2010;31(3):283-9. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20588228
21. Mathelier-Fusade P, Vermeulen C, Leynadier F. “[Allergy in women]”. Allerg Immunol (Paris). 2001 Dec;33(10):395-8.http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11802480
22. Ilbäck NG, Fohlman J, Friman G. “Changed distribution and immune effects of nickel augment viral-induced inflammatory heart lesions in mice.” Toxicology. 1994 Jul 1;91(2):203-19. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8059443
23. Jenny Stejskal & Vera DM Stejskal. “The role of metals in autoimmunity and the link to neuroendocrinology.” Neuroendocrinology Letters ISSN 0172–780X Copyright © 1999 Neuroendocrinology Letters. http://www.melisa.org/pdf/neuroen.pdf
24. Ivan Sterzl, Jarmila Procházková, Pavlína Hrdá, Jirina Bártová, Petr Matucha & Vera DM Stejskal. “Mercury and nickel allergy: risk factors in fatigue and autoimmunity.” Neuroendocrinology Letters 1999.
25. E. Denkhaus a, K. Salnikow b, Nickel essentiality, toxicity, and carcinogenicity, Critical Reviews in Oncology/Hematology 42 (2002) 35–56