skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

Natuurlijke voeding voor gezonde mitochondriën

Mitochondriën zijn de energiefabriekjes in de lichaamscellen en belangrijk voor de productie van ATP, de brandstof voor elke lichaamscel. Wanner de mitochondriën niet goed werken, wordt de aanmaak van energie in de cel verstoord. Dit kan leiden tot tal van gezondheidsproblemen.

Bij een verstoorde werking van mitochondriën wordt er een overmaat aan reactieve zuurstofverbindingen, zoals superoxide, waterstofperoxide en het hydroxylradicaal OH gevormd. Deze agressieve deeltjes beschadigen alle delen van de cel, inclusief de mitochondriën zelf, proteïnen, lipiden en DNA, waardoor de mitochondriale functie verder afneemt. Dit wordt ook wel oxidatieve stress genoemd.

Mitochondriale functie en gezondheidsproblemen

Een verstoorde functie van de mitochondriën wordt in verband gebracht met tal van aandoeningen, zoals ME (CVS), fibromyalgie, hartfalen, hartritmestoornissen, kanker, diabetes, autisme, neurologische pijn, Alzheimer en auto-immuunaandoeningen, zoals Parkinson en MS.

De functie van mitochondriën kan worden verstoord door o.a.

  • roken en gebruik van alcohol
  • een onevenwichtig eetpatroon
  • tekort aan lichaamsbeweging of overmatige lichamelijke inspanning (topsport)
  • ontregeling van de insulinehuishouding (metabool syndroom, diabetes, overgewicht)
  • chronische (stille) ontstekingen, zoals bij reuma, psoriasis, Colitis Ulcerosa etc.
  • infecties, b.v. de ziekte van Pfeiffer en Lyme, cytomegalie, schimmelinfecties, HIV)
  • (be)straling van draadloze apparatuur zoals smartphones en overmatige blootstelling aan zonlicht en kosmische straling (vliegen)
  • gifstoffen waaronder zware metalen en pesticiden
  • bepaalde medicijnen, zoals cholesterolverlagers, calciumantagonisten (bloeddrukverlagers), vitamine K-antagonisten (bloedstollingsmedicatie), orale antidiabetica (metformine), ibuprofen, diclofenac, verdovingsmiddelen (articaïne), chemokuren, tamoxifen en antibiotica (tetracyclines).

Stille ontstekingen

Een belangrijke rol is weggelegd voor stille, laaggradige ontstekingen. Deze stille ontstekingen worden veroorzaakt door o.a. chronische bacteriële infecties in de darmen en gebit, overgewicht, stress, depressie en belasting met virussen en schimmels. In al deze omstandigheden worden ontstekingsbevorderende moleculen geproduceerd, zoals IL-6, TNF-a en CRP.

Voeding en mitochondriën

Voeding speelt een belangrijke rol bij de werking van de mitochondriën. Een niet optimale voedingskeuze kan de mitochondriën overbelasten, waardoor er schade optreedt. Te denken valt aan het (overmatig) gebruik van alcohol, suikers, geraffineerde graanproducten, gebakken en gefrituurde gerechten en transvetten (geharde vetten) en een tekort aan antioxidantrijke producten, zoals groenten en fruit.

Een goede voedingskeuze kan de werking van de mitochondriën verbeteren door:

  • het beperken van mitochondriale schade
  • stimulatie van de aanmaak van nieuwe, gezonde mitochondriën
  • stimulatie van de afbraak van slecht functionerende mitochondriën
  • het bevorderen van de recycling van goed bruikbare onderdelen van oude, versleten mitochondriën.

Testmogelijkheden

Bij een verstoorde mitochondriale functie is er altijd sprake van verhoogde oxidatieve stress. Wanneer het gaat om oxidatieve stress waarbij stikstofmoleculen zijn betrokken, heet dit Nitro-stress. Deze vormen van stress zijn meetbaar middels urineonderzoek. Daarnaast is het mogelijk om te meten of het lichaam beschikt over voldoende nutriënten om de mitochondriën goed te laten functioneren en oxidatieve en nitrostress op te vangen.

Via natuurdiëtisten, orthomoleculair therapeuten en artsen gespecialiseerd in nutriëntenonderzoek zijn de volgende tests aan te vragen die meer zicht geven op de mitochondriale conditie:
Oxidatieve stresstest urine van Medivere) 
Nitrostress urinetest van Medivere
• Mitochondriale nutriëntencheck bloedonderzoek voor het controleren van antioxidanten en mitochondriale cofactoren.

Hierbij kan worden gekeken naar de status van onder andere vitamine B1, 2, 3, 5, 6, 9, 12, C, E, homocysteïne, ferritine, selenium, zink, intracellulair magnesium, Co-enzym Q10, gereduceerd glutathion, totaal en vrij carnitine.

Mitochondriale beschermers

Wanneer mitochondriën beschadigd raken worden er veel reactieve zuurstofdeeltjes geproduceerd (oxidatieve stress). Oxidatieve stress tast de mitochondriën verder aan, waardoor de functie nog verder afneemt. Bepaalde antioxidanten vangen deze vrije radicalen weg, waardoor de oxidatieve stress in de mitochondriën afneemt. Hierdoor worden de mitochondriën beter beschermd tegen verdere schade.

Antioxidanten die de mitochondriën beschermen zijn o.a.: Vitamine C en E, co-enzym Q10, melatonine (slaap!), alfa-liponzuur en bepaalde bioflavonoïden, zoals curcumine uit geelwortel, ECGC uit groene thee en resveratrol uit rode druiven.

Kurkuma

Cofactoren

Voor de werking van de mitochondriën zijn tal van enzymsystemen nodig. De aanmaak en werking van deze enzymen zijn afhankelijk van de aanwezigheid van bepaalde nutriënten. Nutriënten die hierbij een rol spelen zijn o.a. vitamine B-complex, koper, magnesium, ijzer, zwavel, het omega-3 vetzuur DHA, vitamine C en het slaaphormoon melatonine.

Praktische tips voor gezonde mitochondriën

  1. Rook niet en gebruik geen alcohol.
  2. Blijf in beweging, maar blijf binnen je fysieke grenzen.
    Denk aan gelijkmatige bewegingen, zoals wandelen, fietsen, zwemmen, yoga, tai-chi, Qi-gong en pilates. Dit bevordert de aanmaak van nieuwe, goede mitochondriën en helpt bij het afvoeren van oude, disfunctionele mitochondriën.
  3. Zorg voor een goede nachtrust: kwalitatief en kwantitatief.
    Dit bevordert de productie van melatonine. Melatonine stimuleert de werking van de mitochondriale ademhalingsketen en is een goede antioxidant. Enkele tips:
    -Ga bij voorkeur voor 22.30 uur slapen
    -Zorg voor een rustgevend avondprogramma en doe na 20 uur niets inspannends meer.
    -Vermijd werken op de computer, mobiele telefoon, tablet etc. in de avonduren.
  4. Behandel eventuele onderliggende stille ontstekingsprocessen.
  5. Laat uw (biologische) tandarts uw gebit checken op eventuele ontstekingshaarden, zoals ontstoken tandvlees, pockets, wortelkanaal-behandelde kiezen/tanden, amalgaam, metalen tandheelkundige materialen (implantaten, bruggen, kronen, beugel)
  6. Laat, zeker bij maag- en darmklachten en ontlastingsproblemen, uw darmflora checken d.m.v. een ontlastingsonderzoek. Een natuurdiëtist gespecialiseerd in het interpreteren van darmmicrobioom-onderzoeken kan u hierin verder adviseren.
  7. Zorg voor een gezonde insulinehuishouding (suikerhuishouding). Zo is bij overgewicht, hoge bloeddruk, verhoogd cholesterol, PCOS, overmatige vetophoping op de buik en diabetes (vaak) sprake van een ontregeling van de insulinehuishouding. Voor meer informatie zie de betreffende categorie op onze nieuwspagina. Een natuurdiëtist kan u eventueel verder adviseren hoe u in uw situatie met natuurvoeding en gezonde leefstijl de insulinehuishouding kunt optimaliseren.
  8. Eet suiker- en zoetmiddelvrij.
    Vermijd zo veel mogelijk (producten met) suiker en zoetmiddelen, zoals honing, moutstroop, agavesiroop, ahornsiroop, kokosbloesemsuiker e.d. Vervang ze door b.v. ongebrande noten, vers fruit, groenten met kruidendip, stukje vis, gekookt ei, groentesoep, magere kwark met noten of vers fruit.
  9. Gebruik uitsluitend volle graanproducten, zoals bruine rijst, quinoa, havervlokken en volkorenbrood.
  10. Beperk de portiegrootte wanneer u problemen heeft met uw insulinehuishouding.
  11. Gebruik uitsluitend natuurlijke vetten en verhit ze zo min mogelijk.
  12. Kook, stoom, smoor, stoof of maak klaar in een Römertopf, Slow-Cooker of in de oven.
  13. Bak, braad, roerbak zo min mogelijk en vermijd grillen, barbecue en frituren.
  14. Als u vetten verhit, houd dan de temperatuur zo laag mogelijk en gebruik dan uitsluitend ghee, roomboter, milde olijfolie of kokosolie. Voor recepten zie het boek Energieherstelplan en de digitale receptenbrochures Geneeskrachtig koken deel 1 en 2.
  15. Vermijd producten met geharde vetten (transvetten).
    Denkt u hierbij aan o.a. frituursnacks, koek, gebak, luxe broodjes en zoutjes.
  16. Gebruik volop antioxidantrijke producten.
    -Eet elke dag minimaal 350 gram groenten en 2-3 stuks fruit.
    -Kies elke dag antioxidantrijke groenten- en fruitsoorten: artisjok, rode biet, broccoli, gele, rode en oranje paprika, pompoen, rode ui, wortel, aardbei, rode appel, blauwe bes, braam, bosbes, blauwe druiven, framboos, cranberry, granaatappel, kiwi, mandarijn, sinaasappel.
    -Gebruik dagelijks antioxidantrijke kruiden en specerijen: basilicum, knoflook, lavas, oregano, peterselie, selderij, tijm, gemberwortel, geelwortel, kaneel en kruidnagel.
  17. Drink dagelijks 2-3 kopjes biologische rooibosthee en/of theïnevrije sencha groene thee.
  18. Eet dagelijks een klein handje ongebrande noten.
  19. Voor af en toe als traktatie: 2-3 blokjes 70-90% pure chocolade.
  20. Eet 250 gram vette vis (wilde zalm, haring, makreel, sardine) per week (DHA).
    DHA ondersteunt de goede werking van de mitochondriale ademhalingsketen. Wilt u of kunt u geen vis eten, vervang vis dan door een visoliesupplement of een algenolie rijk aan DHA. Vraag uw natuurdiëtist, therapeut of natuurarts om advies voor een goed merk en dosering.
  21. Eet dagelijks voldoende magnesiumrijke producten.
    Rijk aan magnesium zijn ongebrande noten en zaden, volle graanproducten, koolsoorten en alle groene groenten.
  22. Laat uw persoonlijke behoefte aan mitochondriënondersteunende voedingssupplementen vaststellen d.m.v. (bloed)onderzoek. Deze onderzoeken zijn aan te vragen via natuurdiëtisten, therapeuten en natuurartsen gespecialiseerd in nutriëntenonderzoek. Deze kunnen u ook verder adviseren m.b.t. het gebruik van voedingssupplementen ter ondersteuning van uw mitochondriën.

Tanja Visser

 

 

 

 

Tanja Visser, natuurdiëtist www.dieetcare.nl

Referenties

Chapple I.J. et al, Ascorbate and a-tocoferol differentially modulate reactive oxygen species generation by neutrophils in response to FcyR and TLR agonist, Innate Immunity, 2013;19(2): 152-159.
Chen T et al, Activation of SIRT3 by resveratrol ameliorates cardiac fibrosis and improves cardiac function via TGF-b/Smad3pathway, Am Journal of Phys : Heart and Circ Phys, 2015 : 308(5), pg H424-H434, 2015
Dedkova E.N. et al, Role of b-hydroxybutyrate, its polymer poly-b-hydroxybutyrate and inorganic polyphophate in mammalian health and disease, Frontiers in Physiology, 2014 : 5, pg 260.
Forsyth, LM et al, Therapeutic effects of oral NADH on the symptoms of patients with chronic fatique syndrome. Ann Allergy Asthma Health Sci J, 2004.
Gambuzza et al, The role of toll-lie receptors in chronic fatigue syndrome/ myalgic encephalomyelitis: a new promising therapeutic approach? CNS and Neurological Disorders drug Targets, 2015; 14(7): 903-914
Griffiths Ray, Mitochondria in Health and Disease, Singing Dragon, 2018
Halvorsen et al, 2006, Content of redox-active compounds in foods consumed in the United States, American Journal of Clinical Nutrition 84, 95-135)
Hardie D.G. et al, AMPK : a target for drugs and natural products with effect on both diabetes and cancer. Diabetes, 2013 : Physiology, 29(2), pg99-107
Hosoe K. et al, Study of the safety and bioavailability of ubiquinol after single and 4-week multiple oral administration to healthy volunteers. Regul Toxicol Pharmacol. 2007 ;47(1) :19-28.
Ikematsu H et al, Safety assesment of coenzyme Q10 in health subjects : a double-blind randomized, placebo controlled trial. Regul Toxicol Pharmacol. 2006 ;44(3) :212-8.
Ishikado et al, Soy phosphatidylcholine inhibited TRL-4 mediated MCP-1-expression in vascular cells, Atherosclerosis, 2009; 205(2), 404-412.
Ito T, et al The potential usefulness of taurine on diabetes mellitus and its complications, Amino acids, 2012;42(5): 1529-1539.
Johnson&Grant, The influence of MitoQ on symptoms and cognition in fibromyalgia, Myalgic encephalomyelitis and chronic fatigue; 2015: https://www.researchgate.net/publication/306032775 The influence of Mitoq on symptoms and cognition in fibromyalgia, myalgic encephalomyelitis and chronic fatigue Experiment Findings · August 2016 DOI: 10.13140/RG.2.1.2329.8805
Kelso G et al, Selective targeting of a redox-active ubiquinone to mitochondria within cells: antioxidant and antiapoptotic properties. The Journal of Biological Chemistry, 2001, 276(7): 4588-4596.
Lalia A.Z. et al, Insulin-sensitizing effect of omega-3 fatty acids: lost in translation, Nutrients 2016; 8(6): 329.
Miao J et al, The effect of taurine on the toll-like receptors/nuclear kappa B signalling pathway in streptococcus uberis-induced mastitis in rats, Internat Immunopharmacology; 201, 11(11): 1740-1746.
Morris G et al, Central Pathways causing fatiqgue in neuro-inflammatory and autoimmune illness, BMC Medicine, 2015a; 13(1):28.
Nicole Lorraine et al, Biochemical imbalances in disease, Singing Dragon 2010
Mc Daniel S.S., et al, The ketogenic diet inhibits the mammalian target of rapamycin (mTOR) pathway, Epilepsia, 2011 : 52(3) : pg 7-11.
Mildenberger J, Johansson I, Sergin I, et al. N-3 PUFAs induce inflammatory tolerance by formation of KEAP1-containing SQSTM1/p62bodies and activation of NFE2L2. Autophagie. Aug 2017.
Miwa K et al, Increased oxidative stress suggested by low serum vitamin E concentration in patients with chronic fatigue syndrome, Internat Journal of Cardiology, 2009; 136(2); 238-239
Morigi M et al, Sirtuin 3-dependent mitochondrial dynamixc improvements protect against acute kidney injury. Journal of Clin Inves, 2015: 125(2), 715-726.
Morris G. et al, Oxidative and nitrosative stress and immune-inflammatory pathways in patients with ME/chronic fatigue syndrome, Current Neuropharmacology 2014; 12(2): 168-185.
Ojaimi S. et al, Vitamin D deficiency impacts on expression of toll-like receptor-2 and cytokine profile: a pilot study. Journal of Translational medicine, 2013; 11(1): 176.
O’Neill H.M. et al, AMPK and exercise: glucose uptake and insulin sensivity. Diabetes and Metabolism Journal, 2013: 37(1), pg1.
Olszewska Anna et al (Critical Review Mitochondria as a Pharmacological Target : Magnum Overview, dec 2012, DOI :10.1002/iub.1147)
Pall M.I., Cobalamin used in chronic fatigue syndrome therapy is nitric oxide scavenger. Journal of Chronic Fatigue Syndrome, 2001; 8(2): 39-44.
Shin CY et al, Essential Role of mitochondrial permeability transition in vanilloid receptor-1dependent cell death of sensory neurons, Molecular and Cellular Neurosciences, 2013;24(1): 57-68.
Smith R.A. et al, Targeting Coenzyme Q derivates to mitochondria. Methods in enzymology, 2004; 382, 45-67.
Vasquez Alex, Mitochondrial Nutrition and Mitochondrial Medicine for Primary Care Conditions, 2014, ISBN 9781475297034
Ying W, NAD+/NADH in cellula functions and cell death : regulation and biological consequences. Antioxid Redox Signal. 2008 feb ;10(2) :179-206.
Wolf A.M. et al, Astaxanthin protects mitochondrial redox state and functional integrity against oxidative stress. Journal of Nutritional Biochemistry, 2010; 21(5): 381-389.

leverdieetEnergieherstelplan

Nitrostress (NO’s) urinetest

Nitrostress (NO’s) urinetestVerkoopprijs (incl. BTW): € 97,95
Koop deze test hier
Laboratoriumanalyse van citrulline, methylmalonzuur, nitrofenylazijnzuur.
Ter bepaling van een verhoogde belasting met reactieve stikstofverbindingen (NO’s) (Nitrostress®). Zie een voorbeeld van een Duitse testuitslag van deze test. Uw uitslag wordt in het Nederlands vertaald.

Nitrosatieve stress is een biochemische ontsporing van stikstofmonoxide. Analoog aan de oxidatieve stress, waarbij een overmaat aan vrije zuurstofradicalen ongewenste oxidatieprocessen bevordert, kan een overmatige vorming van stikstofoxide radicalen (NO•) en zijn agressieve derivaten (bv. peroxynitriet en nitrotyrosine), op alle niveaus van de intra- en extracellulaire stofwisseling ernstige gevolgen hebben.

De moderne Nitrostress® laboratoriumdiagnostiek maakt de biochemische ontsporingen meetbaar en dient als een belangrijk instrument voor de opsporing van nitrosatieve stress bij met name chronische multisysteem ziekten.

Indicaties:

– bij chronische vermoeidheid
– bij extreme fysieke en psychische uitputting met steeds langere herstelfases
– bij verminderd concentratievermogen
– bij verminderd uithoudingsvermogen
– bij chronische immuuninsufficiëntie met recidiverende therapieresistente infecties
– bij multisysteem ziekten
– bij chronische borreliose

Oxidatieve stress urinetest

Oxidatieve stress urinetestVerkoopprijs (incl. BTW): € 50,45
Koop deze test hier
Laboratoriumanalyse van isoprostanen (8-epi-prostaglandine). Ter bepaling van de belasting met reactieve zuurstofverbindingen (oxidatieve stress).
Isoprostanen ontstaan als producten van de lipide-peroxidatie, als gevolg van een zware reactie tussen vrije radicalen en lipiden. Deze worden met tal van ziekten zoals atherosclerose, auto-immuunziekten, ziekte van Parkinson en de ziekte van Alzheimer geassocieerd. Isoprostanen geven de mate van oxidatieve schade aan. Bewijs van de toegenomen isoprostanenconcentratie maakt het ook mogelijk een inschatting te maken van de antioxidatieve capaciteit en fungeert tevens als bewijs van de risicofactoren voor hart- en vaatziekten.

Zie een voorbeeld van een Duitse testuitslag van deze test. Uw uitslag wordt in het Nederlands vertaald.

Indicaties:

– bij diabetici
– bij personen met
– hypercholesterolemie
– bij sporters
– bij rokers

Gezondheidscheck Darm Plus

Gezondheidscheck Darm PlusVerkoopprijs (incl. BTW): € 216,25
Koop deze test hier

Gezondheidscheck darm ontlastingtest PLUS (plus ontstekingsparameters EPX, bèta-Defensie en lactoferine)

Uitgebreide bepalingen van de microbiologische analyse van de aerobe en anaerobe hoofdkiemen (darmflora), schimmels en gisten (Candida albicans en Candida spp.) en ook de kwantitatieve bepaling van de gistingsresiduen. Bovendien worden bepaald: α-1-antitripsine, calprotectine, galzuren, pancreas-elastase, secretoir IgA, ontstekingsparameters EPX, bèta-Defensie en lactoferine.

De Gezondheidscheck Darm Plus test bevat naast de bepaling van de florastatus:
– de beoordeling van de spijsverteringscapaciteit
– de bepaling van de conditie en functie van het darmslijmvlies
– de beoordeling van het darmgeassocieerde immuunsysteem en ontstekingsmarkers EPX, bèta-Defensie en lactoferine

Indicaties:

– voor algemene preventie
– ter controle van het verloop bij gastro-intestinale aandoeningen
– bij stoornissen van het immuunsysteem (allergieën, gevoeligheid voor infecties etc.)
– ter controle na een antibioticakuur
– ter beoordeling van voedingsgewoonten
– ter verduidelijking van een dysbiose in de darm

Darm Microbioom ontlastingtest

Darm Microbioom ontlastingtestVerkoopprijs (incl. BTW): € 135,95
Koop deze test hier
Uitgebreide microbiologische bepaling van de samenstelling van de menselijke darmflora ter beoordeling van de invloed van de darmbacteriën op het ontstaansrisico van microbioom-geassocieerde aandoeningen.

Zie een voorbeeld van een Duitse testuitslag van deze test. Uw uitslag wordt in het Nederlands vertaald.

Het intestinaal microbioom, het geheel van alle in de darm gekoloniseerde micro-organismen, is voor de gezondheidstoestand van de mens van essentieel belang.

Verstoringen van het microbioom (dysbiose), een verminderde diversiteit of overgroei kunnen ook als risicofactoren voor tal van ziekten in aanmerking komen. Deze omvatten verstoorde peristaltiek (diarree resp. obstipatie), prikkelbare darm syndroom, metabole aandoeningen zoals Diabetes Mellitus, cardiovasculaire ziektes, adipositas of vetstofwisselingsstoornissen, auto-immuunziektes zoals allergieën of psoriasis, chronische ontstekingen van de darm (Colitis Ulcerosa resp. Morbus Crohn), kwaadaardige ziektes of zelfs neurologisch-psychiatrische aandoeningen. De basis voor deze waargenomen processen kan van verschillende aard zijn. Dit kunnen wisselwerkingen tussen receptoren van de epitheel- en immuuncellen van het darmslijmvlies en de producten van het bacterieel metabolisme zoals kortketenige vetzuren of lipolysacchariden zijn.

Bovendien vormt het merendeel van de bacteriële genen in de menselijke darm een zogenaamd kernmicrobioom. Dit kernmicrobioom kan per dominerende bacteriesoort in drie enterotypes onderverdeeld worden.

De tot nu toe geldende standaard van de microbiologische ontlastingsdiagnostiek omvat echter slechts een paar anaërobe bacteriën. Deze bacteriëngroep is echter goed voor meer dan 99% van de soorten ontlastingsflora.

Een nieuwe analysemethode die is gebaseerd op de Next-Generation-Sequencing (verzamelnaam van technieken die snel en relatief goedkoop de volledige volgorde van de menselijke DNA-code kunnen bepalen), maakt nu het onderscheiden van bijna alle tot nu toe bekende darmbacteriën en significant betere risicobeoordeling met betrekking tot de geassocieerde aandoeningen mogelijk.

Indicaties:

– Overgewicht
– Abdominale klachten
– Klachten na antibiotica
– Diarree resp. Obstipatie
– Onderzoek van de darmdysbiose
– Risicobeoordeling van bacterie geassocieerde aandoeningen
– Algemene gezondheidspreventie