skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1000 artikelen over gezondheid!

De ene calorie is de andere niet.

Een calorie heeft vele definities, maar het komt er op neer dat een calorie min of meer de hoeveelheid energie is die nodig is om 1 gram water van 20 graden Celsius één graad te verhogen naar 21 graden Celsius.

Eén van de boodschappen die vaak wordt herhaald, is dat de energie die we dagelijks innemen gecompenseerd moet worden door een bepaald activiteitsniveau. Op zich lijkt het logisch en toch is er iets heel raars aan de hand met die mysterieuze calorieën.

Buikvet maakt ontstekingsfactoren Het is namelijk niet in alle gevallen zo dat als u op papier, zeg, 2500 kilocalorieën inneemt, dit ook daadwerkelijk 2500 kilocalorieën levert. Een welhaast klassieke visie in de voeding is namelijk dat het niet uit zou maken of u 100 calorieën uit vet of uit koolhydraten neemt. Er wordt wereldwijd behoorlijk wat af gekibbeld over caloriebeperking en afvallen. M.a.w. is de ene calorie de andere en geeft caloriebeperking ook automatisch gewichtsvermindering?

Thermische effecten

Twee onderzoekers genaamd Fine en Fineman zijn dieper ingegaan op het warmte-effect van voeding genaamd TEF, wat staat voor thermic effect of food. Dit houdt eenvoudig gezegd in dat er een bepaalde hoeveelheid energie vrijkomt bij het metaboliseren (verbranden, verwerken) van uw voedsel. Deze TEF-waarde voor vetten, koolhydraten en eiwitten verschillen enorm. Fine en Fineman leggen het uit:

“Wanneer iemand een voeding van 2000 kcal krijgt (theoretische voedingswaarde) zal de effectief bruikbare energie minder dan 2000 kcal zijn. De effectieve, dus “netto” energie van een dieet van 2000 kcal op basis van 55 energie% koolhydraten, 30% vet en 15 % eiwitten is 1848 kcal. Wanneer calorieën van koolhydraten in gelijke mate worden herverdeeld over eiwitten en vetten, daalt de effectieve energie van de oorspronkelijk 2000 kcal verder. Dit houdt dus in dat er meer energie als warmte verdwijnt. Wanneer er in de voeding nog maar 8 energie% koolhydraten zitten, is de effectieve energie van de oorspronkelijke 2000 kcal zelfs nog maar 1710 kcal.” Dit zou betekenen dat de ene calorie de andere niet is.

Einde van het Sonja Bakker tijdperk?

De onderzoekers Fine en Fineman laten calorisch onze hersenen kraken want dit zou betekenen dat men niet noodzakelijkerwijs dik hoeft te worden indien er (op papier) meer energie ingenomen wordt dan er verbruikt wordt.
Zoals de auteurs zeggen: “als de calorieën van koolhydraten verminderd en herverdeeld worden over eiwitten en vetten, eet men in feite minder netto calorieën”!

Dit “idee” is overigens niet zuiver theoretisch. In wetenschappelijke opzet is al eens aangetoond dat mensen in een groep met meer (theoretische) calorieën meer gewichtsverlies hadden dan mensen in de groep met minder calorieën.

Gewichtsverliesprogramma’s

Onderzoeker Sondike en de zijnen gaven mannelijke adolescenten met zwaar overgewicht twee verschillende gewichtsverliesprogramma’s. Het ene was een vetarm programma dat gemiddeld 1100 calorieën per dag opleverde en het andere een lowcarb-programma dat tussen 1500 en 2500 calorieën opleverde. De jongens op het lowcarb-programma verloren aanzienlijk meer gewicht en hielden zich beter aan de regels dan de vetarme patiënten. Van de negen patiënten die het programma een jaar bleven volgen, waren acht in de koolhydraatbeperkte groep, terwijl slechts één uit de vetarme groep kwam!

Een tweede onderzoek door Walter Willett en de zijnen gaf ook een opmerkelijke uitkomst: een groep mannen en vrouwen met overgewicht werd op een van de volgende programma’s gezet:
1. Een vetarm programma van 1500 kilocalorieën (vrouwen) of 1800 kilocalorieën (mannen)
2. Een koolhydraatbeperkt programma van 1500 kilocalorieën (vrouwen) of 1800 kilocalorieën (mannen), of:
3. Een koolhydraatbeperkt programma van 1800 kilocalorieën (vrouwen) of 2100 kilocalorieën (mannen).

De mannen en vrouwen op het koolhydraatbeperkte programma met de meeste calorieën (1800/2100) verloren meer gewicht dan de mannen en vrouwen op het vetarme dieet met 1500/1800 calorieën.

Is BMI nog relevant?

Volgens de WHO is overgewicht inmiddels het grootste gezondheidsprobleem ter wereld. Mensen die te zwaar zijn worden immers vaker ziek dan mensen met een gezond gewicht. Obese mensen gaan vaker gebukt onder gewrichtsklachten, hart en vaatziekten en worden minder gevoelig voor insuline en hebben daardoor een verhoogd risico op diabetes-2.
Artsen, diëtisten en andere gezondheidswerkers bepalen of iemands lichaamsgewicht gezond is aan de hand van de Queteltindex (BMI). Mensen met een gezond lichaamsgewicht hebben volgens de gangbare inzichten een BMI, dat schommelt tussen de 19 en de 25. Iemand met een BMI die hoger is dan 25 is dan te zwaar. Met een BMI hoger dan 30 is iemand veel te zwaar en dan spreekt men van ‘obesitas’. Het gemiddelde BMI van Nederlandse volwassenen is momenteel 24.9.

Hoe relevant is deze BMI meting nu? Steeds meer onderzoekers gaan twijfelen aan de BMI meting. Een wijde tailleomvang blijkt veel meer een teken van een grote hoeveelheid buikvet (visceraal vet) met kans op verhoogde risico’s op bovengenoemde ziekten.

Sterfterisico hoger bij wijde taille

In 2008 publiceerde de New Engeland Journal of Medicine een groot Europees onderzoek, waarvan 360.000 Europeanen een decennium waren gevolgd. Er was sprake van een verrassende uitkomst namelijk; hoe slanker de taille hoe geringer het sterfte risico. Mannen met een BMI van 25.3 en vrouwen met een BMI van 24.3 hadden het laagste sterfterisico. Deelnemers met de meest slanke taille (omtrek 75 centimeter) hadden 40% minder risico om te overlijden dan diegene met een taille omvang van 95 centimeter. Bij een omvang van 120 centimeter is het sterfterisico meer dan 200% hoger dan die van 95 centimeter.

Buikvet maakt ontstekingsfactoren

Vetweefsel in de buik blijkt gevaarlijke ontstekingsfactoren af te geven. Een voorbeeld van zo’n ontstekingsfactor is Tumor Necrose Factor- alpha, een verbinding die de werking van insuline saboteert en vaatvernauwing bevordert. Een groot researchproject van het World Cancer Research Fund (WCRF) rapporteert dat ontstekingsfactoren uit het buikvet ook kanker kunnen veroorzaken. Risico op de meeste soorten kanker neem toe, naarmate mensen meer overgewicht hebben oftewel meer buikvet met zich mee dragen.

Uit het zelfde rapport van WCRF blijkt ook dat lichaamsbeweging het risico verkleint. Tot deze conclusie komt ook het Canadese Pennington Biomedical Research Center, waarin 17.000 volwassenen dertien jaar werden gevolgd. Mensen met een BMI van meer dan 30 die voldoende aan lichamelijk beweging deden, waren net zo gezond als de gezondste mensen met een BMI van 25-30.

De ene beweging is de andere niet

Het verliezen van vetmassa door meer te bewegen heeft een positiever effect op de gezondheid dan alleen minder eten. Studies zijn er ook gedaan naar de soort beweging/sport met de meest effecten op verlies van buikvet. Ook daar komt men steeds meer tot de conclusie dat de ene beweging de andere niet is.

Samenvattend kunnen we stellen dat de juiste beweging en de juiste voeding (gezonde biologische voeding) zal bijdragen aan minder buikvet. De huidige situatie in Nederland laat zien dan 1 op de 50 Nederlanders niet eet volgens de richtlijnen Goede Voeding, laat staan volgens de richtlijnen van de natuurdiëtisten. Er is nog een hoop werk aan de winkel. Bart van Veen (voedingskundige) & Marijke de Waal Malefijt (natuurdiëtist en redacteur NDN)

Literatuur en links:

Stern L et al, “The effects of low-carbohydrate versus conventional weight loss diets in severely obese adults: one-year follow-up of a randomized trial”, Ann Intern Med. 2004 May 18;140(10):778-85

Sondike, S.B., et al., “Effects of a Low-Carbohydrate Diet on Weight Loss and Cardiovascular Risk Factor in Overweight Adolescents,” The Journal of Pediatrics, 142(3), 2003, pag. 253-258

Greene, P., Willett, W., Devecis, J., et al., “Pilot 12-Week Feeding Weight-Loss Comparison: Low-Fat vs Low-Carbohydrate (Ketogenic) Diets,” Abstract Presented at The North American Association for the Study of Obesity Annual Meeting 2003, Obesity Research, 11S, 2003, page 95OR.

Feinman RD, Fine EJ, “A calorie is a calorie” violates the second law of thermodynamics”, Nutrition Journal, juli 2004, 3:9 (tekst; http://www.nutritionj.com/content/3/1/9 )

Fine EJ, Feinman RD, “Thermodynamics of weight loss diets”, Nutrition & Metabolism, december 2004, 1:15 (tekst: http://www.nutritionandmetabolism.com/content/1/1/15 )

Koert Willem; Een zaak van gewicht: Supplement 11e jaargang nummer 1 2010.

N. Engl J Med. 2006 Aug 24; 355(8):763-78

Ned Tijdschrift Geneeskunde 2007;151:2764-9

N. Engl J Med. 2008 Nov 13;359(20):2105-2-

www.dietandcancerreport.org

Med. Sci Sports Exerc.2009. May;41(5):998-1005.

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen