Blaaspijnsyndroom en auto-immuunziekten

Blaaspijnsyndroom, ook wel interstitiële cystitis genoemd (IC/BPS), is een chronische ontstekingsziekte die wordt gekenmerkt door terugkerende pijn, ongemak of gevoeligheid in de urineblaas en het bekkengebied. Het is vaak lastig te diagnosticeren omdat de symptomen lijken op die van een blaasontsteking, endometriose, vulvodynie en prostatitis. Het gaat hier echter om een ontsteking van de blaaswand.

Onderzoek naar relatie blaaspijnsyndroom en auto-immuniteit

Recent werden de resultaten van een Taiwanese studie gepresenteerd waarin de relatie tussen IC/BPS en auto-immuunziekten werd onderzocht. In deze studie werden in totaal 1095 patiënten met IC/BPS vergeleken met een controlegroep van 21.900 mensen. In de onderzoeksgroepen was 80,18% vrouw.

Vergeleken met de controlegroep bleek in de IC/BPS groep een 1,5 keer hoger risico op reumatoïde artritis, een 1,9 keer hoger risico op het syndroom van Sjögren, een 2,4 keer hoger risico op ziekte van Bechterew en een 2,7 keer hoger risico op Hashimoto.

Daarnaast werd de onderzochte groep met IC/BPS ingedeeld in specifieke leeftijds- en geslachtsgroepen en werd vastgesteld dat er een hoger risico is bij vrouwelijke patiënten en patiënten in de leeftijd van 45 tot 60 jaar. In tegenstelling tot bevindingen uit eerdere controlstudies werd er geen verhoogd risico aangetroffen op inflammatoire darmaandoeningen (Crohn en colitis ulcerosa) en systematische lupus erythematosus.

Opmerkelijk is dat in de IC/BPS groep stedelijk wonen, langer verblijf in het ziekenhuis en andere aandoeningen als bijv. hypertensie, hyperlipidemie, COPD, chronische leverziekten, allergische rhinitis en depressie vaker voorkwamen.

Wat in deze studie nieuw was in vergelijking met de eerdere onderzoeken is dat er een verband lijkt te zijn tussen Hashimoto thryreoïditis en IC/BPS. Uitkomsten van eerdere studies ondersteunen de bevinding dat IC/BPS het risico op daaropvolgende immuungerelateerde aandoening in de schildklier kan verhogen.

Het immuunsysteem: hoe zit het ook alweer?

Voordat in wordt gegaan op een andere recente studie eerst een korte uitleg hoe het nu ook alweer zit met de werking van het immuunsysteem. Dit systeem bestaat uit een niet-specifieke (aangeboren) afweer en een specifieke afweer.

De niet-specifieke afweer bestaat uit immuuncellen en signaalstoffen die zich niet specifiek tegen één ziekteverwekker richten. Signaalstoffen remmen of activeren het immuunsysteem. Als het een ziekteverwekker lukt om door de verdedigingslinie heen te breken wordt deze afgeweerd door immuuncellen. De grootste groep immuuncellen zijn de fagocyten. Dit zijn witte bloedcellen die ziekteverwekkers opruimen door ze te omsluiten, op te nemen en af te breken. Deze fagocyten zijn weer onder te verdelen in neutrofielen en macrofagen.

De niet-specifieke afweer komt snel op gang maar is niet altijd afdoende om ziekteverwekkers onschadelijk te maken. In dat geval komt het specifieke afweersysteem in actie. Dit maakt weer gebruik van een ander type witte bloedcel, nl. de zgn. lymfocyten. Lymfocyten worden geactiveerd doordat ze in contact komen met een stukje eiwit van de ziekteverwekker. Dit stukje eiwit wordt een antigeen genoemd.

Afhankelijk van waar de lymfocyt zich ontwikkelt wordt het een B- of een T-cel; B-cellen ontwikkelen in het beenmerg, T-cellen in de thymus. B-lymfocyten maken antistoffen, ook wel antilichamen of immunoglobulinen genoemd, aan tegen het antigeen. Om geactiveerd te worden heeft de T-cel witte bloedcellen nodig. Deze witte bloedcellen zijn o.a. de monocyten, eosinofielen, granulocyten of NK-cellen. Allemaal hebben ze hun eigen manier om ziekteverwekkers af te vangen. Terwijl B-lymfocyten er enige tijd over doen om zich te specialiseren om antigenen op te ruimen openen T-lymfocyten direct de aanval. T-cellen worden onderverdeeld in soort door toevoeging van zgn. CD -nummers.

Cytokines zijn eiwitten die worden uitgescheiden door de verschillende celtypen, zoals T-lymfocyten, B-lymfocyten, monocyten, macrofagen, fibroblasten, vetcellen, endotheelcellen en epitheelcellen. Cytokines kan je als het ware zien als de software die het immuunsysteem bestuurt. Wanneer de software niet goed werkt ontregelt het immuunsysteem. Dit kan leiden tot auto-immuunziekten. Het immuunsysteem gaat bij een auto immuunreactie in de aanval tegen weefsels die het eigenlijk moet beschermen. Er bestaan cytokines die inflammatie veroorzaken, de zgn. pro-inflammatoire zoals bijv. IL-1, IL-2 en TNF- α, als cytokines die inflammatie remmen, de zgn. anti-inflammatoire zoals IL-10 en IL-12.

Verschil in IC/BPS, verschil in immunologische route?

In een kleine recent uitgevoerde studie werd gekeken naar welke cytokines en immunologische routes gevonden werden bij mensen met blaaspijnsyndroom met en zonder Hunner Leasies. Hunner Leasies zijn rode vlekken met kleine bloedvaten die uitstralen naar een centraal litteken. Hierbij kan het hele slijmvlies van de blaaswand ontstoken zijn of gedeeltes daarvan. Bij de meeste patiënten met het blaaspijnsyndroom (IC/BPS) vertoont de blaaswand geen afwijking. Bij een klein gedeelte van de patiënten is dit echter wel het geval en is sprake van deze zgn. Hunner Leasies (HL).

De vraag die in de studie voorlag is of het er in het geval er Hunner-leasies aanwezig zijn gaat om een geheel afzonderlijk ziekteproces.

In de blaas van patiënten met IC/BPS werden verhoogde aantallen immuuncellen gevonden. Dit ondersteunt de betrokkenheid van het immuunsysteem. Er werd een verhoogd aantal mestcellen aangetroffen in verschillende lagen van de blaaswand. Mestcellen zijn gespecialiseerde B-cellen die verschillende pro-inflammatoire cytokines produceren en afgeven, waaronder interleukine-8 (IL-8), prostaglandinen, histamine en vasculaire endotheliale groeifactor (VEG-F). Verhoogde niveaus van IL-6 en IL-8 in de urine van patiënten met IC/BPS werden in eerdere studies aangetoond.

IL-6 is als belangrijke cytokine betrokken bij de activering van B-cellen. Er werden significant hogere concentraties van IL-6 aangetroffen in de urine van IC/BPS patiënten met HL dan zonder. IL-6 speelt mogelijk een belangrijke rol in het waargenomen verhoogde aantal CD20+ en CD138+ cellen. Van CD138+ cellen werd zelfs een meer dan 50-voudige toename gevonden in IC/BPS HL-monsters. De toename van CD20+ en CD138+ cellen geeft aan dat B-cellen een specifieke rol kunnen spelen bij de pathologie of ontwikkeling van Hunner-leasies. De verhoogde IL-6 spiegel correspondeert met de infiltratie van B-cellen in de blaas en levert een belangrijk bewijsstuk voor de immunologie van de ziekte.

Ook cytokine TNF- α werd verhoogd aangetroffen bij IC/BPS HL vergeleken met de IC/BPS NHL-groep. TNF- α wordt geproduceerd door mestcellen en fibroblasten en is de centrale regelaar van de immuunrespons.
Ook op andere gebieden werden verschillen gevonden in de immuunprofielen van personen met IC/BPS HL en zonder. Zo bleek bijvoorbeeld het aantal gevonden monocyten en macrofagen significant hoger, alsook de eosinofielen, neutrofielen en NK-cellen.

Onderzoek om auto-immuunreactie te achterhalen

Bij auto-immuunziekten blijken darmslijmvlies én darmflora vaak aangetast. Het gevolg hiervan is dat de darm ongewenste, grote voedingsmoleculen tussen de darmepitheelcellen door laat glippen; de zgn. permeabele darm. Het resultaat is dat het immuunsysteem een immuunreactie begint, in de vorm van immuuncomplexen met als gevolg (chronische) ontstekingsreacties waarbij cytokines worden gevormd die naar andere delen in het lichaam kunnen worden getransporteerd, zoals in dit geval de urineblaas.

Het immuunsysteem kan heftig reageren op voeding. Een voedselallergie is herkenbaar aan de vorming van IgE-antilichamen. Het immuunsysteem kan ook op een andere, langzamere manier reageren met de vorming van IgG-antilichamen. Bij een voedingsintolerantie (voedselallergie-type-3) ontstaan IgG-antilichamen tegen diverse voedingsstoffen.

Er vormen zich antigeen-antilichaam-complexen die vervolgens door het lichaam worden afgebroken waarbij o.a. cytokines ontstaan. Het blijven eten van voedingsmiddelen die het immuunsysteem laten reageren, veroorzaakt een continue aanmaak van IgE- en IgG-antistoffen. Dit zal dan ook leiden tot een chronisch ontstekingsproces. Relevante casusrapporten hebben aangetoond dat bij patiënten met Sjögren die IC/BPS gerelateerde symptomen vertoonden er een verhoogd IgG, een verlaagd C4 en antinucleaire antilichamen (ANA) aanwezig zijn.

Een ontlastingsonderzoek kan duidelijkheid geven over de florastatus van de darm en of er sprake is van permeabiliteit. Daarnaast kan een voedingsintolerantietest inzicht geven in welke voeding evt. auto-immuunreacties veroorzaakt.

Taiwanees onderzoek

Uit het Taiwanese onderzoek blijkt dat vrouwen en patiënten tussen de 45 en 60 een hoger risico hebben op het krijgen van IC/BPS. Dit zou te verklaren kunnen zijn uit het feit dat de hormonale balans van invloed is op de slijmvliezen van de urineblaas. In de menopauzale fase is door het lagere oestrogeenniveau de blaaswand veel kwetsbaarder en dunner. Het goed verzorgen van het slijmvlies verdient dan ook aanbeveling.

In geval van IC/BPS met Hunner Leasies vertoont de blaaswand een afwijking door de aanwezigheid van kleine bloedvaten die uitstralen naar een centraal litteken. Wanneer hiervan sprake is, is ook een verzorging van de vaten van belang.

Ondanks dat sprake lijkt te zijn van verschillen tussen immunologische ziektebeelden van IC/BPS met en zonder Hl zijn er een aantal tips op het gebied van voeding en suppletie die in beide gevallen ondersteuning kunnen bieden aan de slijmvliezen en een breed scala aan cytokines kunnen beïnvloeden.

Voeding

Studies hebben een verband aangetoond tussen zure, urineproducerende voedingsmiddelen of vloeistoffen en een toename van IC-symptomen, evenals een verlichting van deze symptomen door de beperking van dergelijke voedingsmiddelen. De meest beïnvloedende voedingsmiddelen en dranken zijn koffie, chocolade, alcohol, koolzuurhoudende dranken, citrusvruchten en producten op basis van tomaten.

Aanvullend nog een aantal andere voedingsinterventies die kunnen helpen bij de ondersteuning van de slijmvliezen en vaten:

1. Volg de top 10 voedingsregels.
2. Zorg voor een goede hormonale balans. Zie voor specifieke voedingsinterventies bij de menopauze.
3. Neem geen suiker en suikerhoudende voedingsmiddelen. Neem genoeg essentiële suikers of glyconutriënten.
4. Neem voldoende essentiële vetzuren en vitamine D voor het versterken van de vaginale slijmvliezen en de hormonale balans (o.a voor de juiste prostaglandineaanmaak).
5. Neem voldoende antioxidanten en verminder uw stress (geeft verbetering van de darmflora).

Suppletie

Zowel bij IC/BPS met als zonder HL ontstaan als gevolg van een auto-immuunreactie ontstekingen veroorzaakt door cytokines. Er zijn supplementen die ondersteunend werken aan een gezond en passend voedingspatroon en kunnen helpen deze cytokines te moduleren.

Quercetine
Quercetine is waarschijnlijk de meest wijdverspreide flavonoïde die er is. Het komt voor in voedingsmiddelen zoals appelen, uien, bessen, koolsoorten, zaden, noten, rode druiven, frambozen, groene thee en knoflook. De hoeveelheid quercetine die nodig is voor significante gezondheidseffecten is naar schatting 10 tot 60 keer hoger dan de hoeveelheid die in voeding aanwezig is.

Quercetine heeft naast een sterke algemene ontstekingsremmende activiteit ook invloed op ontstekingen gerelateerd aan allergie of auto-immuniteit. Het geeft o.a. een afname van de synthese van pro-inflammatoire cytokinen (waaronder TNF-α, IL-1β, IL-6, IL-8, IFN-γ) en de expressie van COX-2 (cyclooxygenase-2) en iNOS (inducible nitric oxide synthase) verbetering van de Th1/Th2-balans (T-helpercellen type 1 en 2) en stabiliseert mestcellen en eosinofiele granulocyten met remming van de histamineafgifte en IgE.

Resveratrol
De druif (Vitis vinifera) is een rijke bron van resveratrol. Resveratrol is het best onderzochte salvestrol. Salvestrolen zitten in biologisch geteelde groenten, fruit en kruiden. Salvestrolen zijn afweerstoffen (fytoalexinen) die de plant moeten beschermen tegen schimmels en vraat. De noodzaak van planten om salvestrolen aan te maken vermindert bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen.

Salvestrolen zijn door plantenselectie en plantenveredeling merendeels uit groenten en fruit verdwenen. Tijdens voedselraffinage verdwijnt er nog meer. Suppletie met resveratrol of salvestrolen is een belangrijke aanvulling op de huidige voedingspatronen.

Resveratrol blokkeert NF-kB transcriptiefactor. Hierdoor zorgt resveratrol voor minder expressie van pro-inflammatoire cytokinen en meer ontstekingsremmende factoren. NF-kB is een belangrijke pro-inflammatoire regulator in de immuunrespons en bij infecties. Daarnaast remt het de TNF-a, IL-1B en IL-6. Resveratrol verhoogt de IL-10, een ontstekingsremmende cytokine. IL-10 remt productie van pro-inflammatoire cytokines zoals TNF-a.

R-alfaliponzuur
R-Alfaliponzuur is een vetzuur dat wordt verondersteld een belangrijke rol te spelen bij verschillende ziekten. Het is een krachtig zwavelhoudend antioxidant wat belangrijk is voor de cellulaire energievoorziening. Het wordt slechts in kleine hoeveelheden in voeding aangetroffen. Het bevindt zich in vlees, biefstuk en orgaanvlees, zoals lever, hart en nieren. Het lichaam kan zelf alfaliponzuur aanmaken; R-alfaliponzuur is de natuurlijke, lichaamseigen vorm. Door zijn anti oxidatieve werking kan R-alfaliponzuur een ontstekingsremmend effect uitoefenen waardoor de pro-inflammatoire cytokinesecretie wordt verminderd.

Door diverse factoren zoals toxines, bacteriën, virussen, deficiënties aan (micro)-nutriënten kunnen cellen in biochemische stress komen. Hier kan een cel op verschillende manieren op reageren, onder meer door de productie van zowel reactieve zuurstofsoorten (ROS) als reactieve stikstofsoorten (RNS). Een teveel aan ROS draagt onder meer bij aan de activering en nucleaire translocatie van de NF-KB-factor, toenemende productie van pro-inflammatoire cytokinen en de stijging van het pro-inflammatoire proces. Alfaliponzuur kan deze effecten van NF-KB afremmen.

Palmitoylethanolamide (PEA)
Palmitoylethanolamide (PEA) is een vetzuuramide dat van nature voorkomt in het menselijk lichaam. Ook voedsel (voornamelijk eieren, pinda’s, soja, vlees, vis en orgaanvlees zoals lever, hart en nier) bevat in kleine hoeveelheden palmitoylethanolamide.

Bij ontstekingsreacties zijn mestcellen betrokken. Deze cellen beïnvloeden het zenuwstelsel en het immuunsysteem. Een van de functies van PEA is het reguleren van het functioneren van de mestcellen. Zo heeft PEA een positieve invloed op uit de hand lopende ontstekingsreacties in het lichaam. PEA heeft dus een onderdrukkend effect op de geactiveerde mestcellen. Het heeft zo een ontstekingsremmend en pijnstillend effect bij neuropathische pijn. PEA remt daarnaast belangrijke ontstekingsmediatoren, zoals TNF-alpha, IL1 en COX-2.

Petrie Koenen, orthomoleculair therapeut

Zelftesten

Lees meer hier over zelftesten die u kunt bestellen via Natuur Diëtisten Nederland.

Het betreft de volgende zelftesten: diverse darmmicrobioomtesten (ontlasting), hormoontesten (speeksel), diverse urinetesten  waaronder vitamine B 12 urinetest, candida, oestrogeenmetabolieten, glyfosaat, jodium, organische zuren dysbiose (dunne darm), serotonine, SOA plus, zuur-base, zwaren metalen, tryptofaanstofwisselingsstoornis (depressietest).

Bloedtesten waaronder: Allergo (IgG 1-4 voedselintolerantietesten), lyme, Q10, cholesterol, vitamine D, ijzer, selenium en zink.
Schildkliertesten, zware metalen drinkwatertest, Aanhoudende stress en uitputtingstest (Burnout).
DNA levercyp-enzymentest (Gamedi leverpaspoort).