Voeding en endometriose: dieetstudies

Leefstijlfactoren zoals een slecht dieet, chronische stress en ongezonde gewoonten kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en progressie van endometriose.

Gynaecoloog Maddy Smeets, zei in 2022 tegen Pointer (KRO-NCRV): “Een half miljoen Nederlandse vrouwen heeft endometriose en daarvan heeft tien procent ook nog eens een hele ernstige diepe vorm die voor orgaanschade kan zorgen.”

Er is nog weinig onderzoek gedaan naar de oorzaken van de ziekte of naar behandelmogelijkheden. De chirurgische behandeling biedt vaak slechts een tijdelijke oplossing. Bovendien zijn veel vrouwen vanwege bijwerkingen geen voorstander van hormonale anticonceptie zoals de pil. Gemiddeld duurt het bijna zeven jaar voordat vrouwen de diagnose endometriose krijgen, vanwege een gebrek aan bewustzijn over de aandoening.

Ontsteking speelt een centrale rol bij endometriose, waarbij immuuncellen zoals cytokinen, neutrofielen, granulocyten (waaronder mestcellen en macrofagen), chemokinen en verschillende subgroepen van T-cellen de ontstekingsreactie aansturen.

Oxidatieve stress

Oxidatieve stress, een kenmerk van chronische ontsteking, kan worden verminderd door antioxidanten. Voedingsstoffen met ontstekingsremmende eigenschappen kunnen helpen de pijnklachten die gepaard gaan met endometriose te verminderen.

Gezien de rol van ontsteking bij endometriose en het bewijs dat het verminderen van bepaald soort vetten in de voeding en het verhogen van specifieke voedingsvezels de circulerende oestrogeenspiegels kan verlagen, zijn de potentiële ontstekingsremmende effecten van plantaardige diëten een onderwerp van klinische interesse geworden.

Talrijke studies hebben sterk bewijs geleverd voor de gezondheidsvoordelen van een dieet rijk aan groenten en fruit, vanwege de aanwezigheid van bioactieve plantaardige stoffen zoals polyfenolen, fyto-oestrogenen, resveratrol en vitamine C. Maar ook een stof Palmitoylethanolamide (N-(2-hydroxyethyl)hexadecanamide of palmidrol, afgekort PEA, een vetzuuramide dat van nature voorkomt in het menselijk lichaam.

Leefstijlfactoren kunnen bijdragen aan de ontwikkeling en progressie van endometriose. Deze aandoening wordt gekenmerkt door verhoogde niveaus van reactieve zuurstofsoorten (ROS) en verminderde antioxidantafweer, wat leidt tot celbeschadiging, ontsteking en de proliferatie van ectopische endometriumcellen.

Deze onevenwichtigheden worden verder verergerd door ongezonde leefgewoonten, die immuuncellen activeren en de afgifte van pro-inflammatoire cytokinen en mediatoren op gang brengen. Dit creëert een chronisch ontstekingsmilieu in de bekkenholte, wat de groei van laesies, pijn en onvruchtbaarheid bevordert.

Bovendien is de progressie van de ziekte gekoppeld aan het overleven en de proliferatie van endometriumcellen buiten de baarmoeder, wat de aandoening verder verergert. Chronische stress kan ook een negatieve invloed hebben op de geestelijke gezondheid door de hypothalamus-hypofyse-bijnier (HPA)-as te ontregelen, systemische ontstekingen te verhogen en bij te dragen aan symptomen zoals pijn, angst en depressie bij vrouwen met endometriose.[1}

Grootschalig onderzoek naar endometriose & dieet

Grootschalig onderzoek naar endometriose onthult de impact van gluten, koffie, zuivel en alcohol. Volgens de auteurs van een rapport van de Universiteit van Edinburgh kunnen veranderingen in het dieet vrouwen met de ziekte ten goede komen.

Een nieuwe studie suggereert dat veranderingen in het dieet de pijn van endometriose bij de helft van de vrouwen met de aandoening kunnen verminderen. Het grootste internationale onderzoek ooit naar voeding en endometriose, waaraan 2599 mensen deelnamen, toonde aan dat 45% van degenen die stopten met het eten van gluten en 45% van degenen die zuivelproducten vermeden, een verbetering van hun pijn ervoeren.

Wanneer vrouwen minder koffie of andere cafeïne houdende dranken consumeerden, gaf 43% aan dat hun pijn afnam, terwijl 53% van de vrouwen die minder alcohol dronken hetzelfde meldde.

Philippa Saunders, hoofdauteur van de studie en hoogleraar reproductieve steroïden aan de Universiteit van Edinburgh, zei: “Het voelt echt alsof we op het punt staan iets heel groots te ontdekken over hoe voeding de symptomen van endometriose beïnvloedt.”

“Het is ontzettend belangrijk voor vrouwen als ze het gevoel hebben dat ze zelf iets kunnen doen om de pijn van endometriose te verlichten – dat geeft ze enorm veel kracht.”

Endometriose treedt op wanneer cellen die lijken op de cellen in het baarmoederslijmvlies, op andere plaatsen in het lichaam groeien. Het treft één op de tien vrouwen in de vruchtbare leeftijd in het Verenigd Koninkrijk.

Er is echter zeer weinig onderzoek gedaan naar de oorzaken van de ziekte of naar de behandeling ervan – afgezien van een operatie, die vaak slechts een tijdelijke oplossing biedt, of het beheersen van de symptomen met hormonale anticonceptie zoals de pil, die veel vrouwen vanwege de bijwerkingen niet prettig vinden. Het duurt gemiddeld bijna zeven jaar voordat vrouwen de diagnose endometriose krijgen, vanwege een gebrek aan bekendheid met de ziekte.

Gluten en zuivel en veranderingen in darmmicrobioom

De studie, geleid door de Universiteit van Edinburgh en vorige week gepubliceerd in het tijdschrift JAMA Network Open van de American Medical Association, vroeg vrijwilligers naar veranderingen in hun dieet en naar voedingssupplementen die ze gebruikten om hun symptomen te verlichten. De onderzoekers denken dat de vrouwen die gluten of zuivelproducten vermeden en aangaven minder pijn te hebben, mogelijk veranderingen in hun darmmicrobioom hebben ervaren.

Het verminderen van cafeïne kan helpen, omdat het de slaap kan beïnvloeden en pijn vaak erger aanvoelt als mensen moe zijn. Het minderen van alcoholische dranken kan ook een effect hebben, omdat alcohol een vergelijkbaar effect op cellen heeft als oestrogeen – het hormoon dat endometriose aanwakkert.

Endometriose veroorzaakt voornamelijk pijn in het bekkengebied, die vaak erger is tijdens de menstruatie, maar veel vrouwen melden ook ischiaspijn, terwijl anderen last hebben van pijn in de borsten of griepachtige gewrichtspijn die het hele lichaam aantast.

Het baarmoederachtige weefsel bij endometriose is in staat nieuwe zenuwcellen te laten groeien – de cellen die pijnsignalen doorgeven – en bestaande zenuwcellen actiever te maken. De pijnsignalen die hierdoor naar de hersenen worden gestuurd, worden nog versterkt door ontstekingen – een overreactie van het immuunsysteem. Deskundigen zijn van mening dat deze ontstekingen aangepakt kunnen worden door veranderingen in het dieet.

Het minderen van bepaalde voedingsmiddelen kan de hoeveelheid (LPS) bacteriën in de darmen verminderen die ontstekingen veroorzaken. Uit het onderzoek bleek dat bijna 40% van de respondenten minder pijn door endometriose ervoer na het vermijden van bewerkte voedingsmiddelen zoals kant-en-klaarmaaltijden, ijs en snoep, waarvan bekend is dat ze het darmmicrobioom beïnvloeden.

Bijna een derde van de vrouwen gaf aan dat hun pijn verbeterde nadat ze knoflook en ui uit hun dieet hadden geschrapt (aangepast FODMAP dieet). Dit zou de zogenaamde “endo-buik” kunnen verlichten – een oncomfortabel opgeblazen gevoel dat mensen met endo-aandoeningen kunnen ervaren.

Darmmicrobioomstudies

De studie in Edinburgh was gebaseerd op zelfgerapporteerde pijnniveaus en omvatte een enquête onder mensen uit 51 landen, waaronder 1.115 mensen uit het Verenigd Koninkrijk.

Francesca Hearn-Yeates, die het onderzoek van de Universiteit van Edinburgh leidde, zei: “Vrouwen hebben behoefte aan alles wat de pijn van endometriose kan verlichten. Deze aandoening is zo weinig onderzocht en er valt nog zoveel te ontdekken, maar er zijn steeds meer aanwijzingen dat darmbacteriën een rol kunnen spelen bij de symptomen. Dat verklaart waarom veel vrouwen hebben geëxperimenteerd met het aanpassen van hun dieet, en waarom we hebben ontdekt dat dit voor velen lijkt te werken.”

Jo Hanley, specialistisch adviseur bij Endometriosis UK, zei: “We volgen met belangstelling studies naar de mogelijke impact en rol van voeding bij de behandeling van endometriose.
“Er is behoefte aan meer kwalitatief hoogwaardig bewijs, maar ik heb al veel succesverhalen gehoord van mensen bij wie veranderingen in hun dieet tot minder pijn hebben geleid, hoewel anderen helaas geen verbetering hebben ervaren.”

Een ontstekingsremmend dieet kan de ontstekingsreactie van het lichaam helpen verminderen. Ontstekingsremmende voedingsmiddelen zijn onder andere fruit, groenten, bonen, kikkererwten, volkorenproducten, noten, zaden en olijfolie, en ook het consumeren van een beetje vis en gevogelte.

“Voedingsmiddelen die geraffineerde suikers, koolhydraten, ongezonde vetten, zuivel, rood en bewerkt vlees bevatten, kunnen ontstekingen in het lichaam veroorzaken.

Ik raad aan een voedings- en symptoomdagboek bij te houden. Dit helpt om voedingsmiddelen te identificeren die symptomen zoals constipatie en een opgeblazen gevoel kunnen verergeren, wat de pijn kan verergeren.”

Ying Cheong, hoogleraar reproductieve geneeskunde aan de Universiteit van Southampton, zei: “Hoewel deze zelfgerapporteerde voordelen veelbelovend zijn, is verder klinisch onderzoek nodig om de werkelijke impact van specifieke dieetveranderingen te bevestigen.”

Dr. Nilufer Rahmioglu, senior onderzoeker bij het Nuffield Department of Women’s and Reproductive Health van de Universiteit van Oxford, zei: ‘Deze studie biedt waardevolle inzichten in de ervaringen van mensen met endometriose die dieetaanpassingen en supplementen hebben uitgeprobeerd om hun pijn te verlichten.’

“Hoewel er geen oorzakelijk verband kan worden vastgesteld, benadrukken de bevindingen de noodzaak van verder gedegen onderzoek naar deze potentiële niet-hormonale strategieën.”

Marijke de Waal Malefijt