skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Probiotica gebruik bij Parkinson

De darm-hersen-as is een hot topic bij de ziekte van Parkinson. Darmpathogenen en dysbiose kunnen bijdragen aan perifere inflammatie of metabole effecten veroorzaken die het neurodegeneratieve proces bij Parkinson verergeren.

Probiotica gebruik bij ParkinsonDe ziekte van Parkinson is de op één na meest voorkomende neurodegeneratieve aandoening en treft 2-3% van de bevolking boven de 65 jaar. Hoewel de etiologie van Parkinson ongrijpbaar blijft, hebben recente ontwikkelingen gesuggereerd dat complexe interacties tussen genetische predisposities en blootstelling aan omgevingsfactoren, zoals toxines en infectieuze agentia, ten grondslag kunnen liggen aan het selectieve maar wijdverbreide verlies van neuronen bij Parkinson.

Er is een fundamentele rol met betrekking tot het maag-darmsysteem, dat een kwetsbare toegangspoort voor pathogenen vertegenwoordigt, in de etiologie en progressie van deze ziekte. In dit opzicht vertegenwoordigt het darmslijmvlies, dat slechts millimeters verwijderd is van de uiteinden van de enterische zenuwuiteinden, het grootste lichaamsoppervlak dat wordt blootgesteld aan antigenen uit de externe omgeving en herbergt het de grootste microbiële dichtheid in het lichaam.

Studies naar de darm-hersen-as suggereren in toenemende mate een belangrijke rol van de darmmicrobiota bij het reguleren van gezondheid en ziekte via een intens bidirectioneel samenspel van neuronale, immunologische en metabole signalering. Bidirectioneel betekent letterlijk de aanduiding dat er boodschappenverkeer, beweging of actie in twee richtingen mogelijk is. [1]

Veranderd darmmicrobioom bij Parkinson aangetoond

Probiotica gebruik bij ParkinsonVerschillende preklinische en klinische onderzoeken hebben een verstoorde darmpermeabiliteit, darmontsteking, veranderd darmmicrobioom en verminderde fecale korteketenvetzuren bij Parkinson aangetoond. Er wordt verondersteld dat suppletie met probiotica een verscheidenheid aan gezondheidsvoordelen biedt vanwege de diverse functies van deze levende micro-organismen, waaronder:

  • remming van de kolonisatie van pathogenen,
  • modulatie/normalisatie van het microbioom en/of zijn functie,
  • immunomodulerende effecten (bijvoorbeeld vermindering van ontsteking),
  • verbeterde epitheliale barrièrefunctie van de gastheer.

Interessant is dat verschillende Parkinson-diermodelstudies de potentiële neuroprotectieve effecten van probiotica hebben aangetoond bij het verminderen van dopaminerge neuronale  degeneratie.

Onderzoeken hebben een verhoogde darmpermeabiliteit bij Parkinson aangetoond. Een blootstelling aan bacterieel endotoxine (lipopolysaccharide) is in verband gebracht met verhoogde α-syn-afzetting in het maag-darmkanaal. Verstoring van de darmbarrièrefunctie kan leiden tot darmontsteking, wat duidelijk was in verschillende colonbiopsie- en fecale onderzoeken bij Parkinsonpatiënten. [1-2]

Devos et al. toonde voor het eerst aan dat Parkinson geassocieerd is met darmontsteking, met significante verhogingen in mRNA-niveaus van pro-inflammatoire cytokines (tumornecrosefactor-alfa, interferon-gamma, interleukine-6 en interleukine-1 bèta) en gliale markers (Glial fibrillair zuur eiwit, Sox-10 en S100-beta) in colonbiopten van patiënten ( n = 19) versus controles ( n = 14).

Deze veranderingen waren vergelijkbaar met die waargenomen zijn bij inflammatoire darmaandoeningen. Interessant genoeg bleken verschillende markers van ontsteking, waaronder vasculaire endotheliale groeifactorreceptor 1, interleukine-1α, interleukine-1β en C-reactief eiwit, verhoogd te zijn bij Parkinsonpatiënten.

Schwiertz et al . vond verhogingen van fecaal calprotectine (een gevestigde fecale marker van darmontsteking), evenals alfa-1-antitrypsine en zonuline (markers van darmpermeabiliteit), bij Parkinsonpatiënten; lactoferrine (een andere marker van darmontsteking) was echter niet significant verhoogd. [1]

Mogelijke rollen en effecten van probiotica

Probiotica worden gedefinieerd als levende micro-organismen die, wanneer ze in voldoende hoeveelheden worden toegediend, gezondheidsvoordelen opleveren voor de gastheer.

Probiotica zijn in staat om een groot aantal bioactieve moleculen te produceren die zowel lokaal als niet-lokaal de gastheer en zijn darmmicrobiota beïnvloeden. Van microbiële stoffen afgeleide neuroactieve verbindingen (of voorlopers daarvan) omvatten oxytocine, gamma-aminoboterzuur (GABA), serotonine, tryptofaan, tryptamine, noradrenaline, dopamine en acetylcholine.

Probiotica gebruik bij ParkinsonModificatie van het darmmicrobioom met behulp van dieet (MIND), probiotica en andere benaderingen kan nieuwe therapeutische, en mogelijk zelfs preventieve, opties bieden bij Parkinson. Mensen die een Mediterraan voedingspatroon volgen of het hiervan afgeleide Mediterranean-DASH intervention for Neurodegenerative Delay (MIND) dieet, kunnen de ziekte van Parkinson uitstellen. [5]

Het MIND-dieet stimuleert het eten van alle soorten groenten, bessen, noten, olijfolie, volle granen, vis, bonen, gevogelte. Afgeraden worden: boter/margarine, kaas, rood vlees, gefrituurd eten, en snoepgoed. Natuurdiëtisten maken een nog persoonlijker dieet n.a.v. een darmmicrobioom ontlastingtest, waar ook o.a. rekening gehouden wordt met diverse voedselintoleranties.

Er zijn momenteel echter nog veel kennislacunes rond het gebruik van probiotica bij Parkinson. Deze bieden een rijke voedingsbodem voor verdere studies.

Recent is ook gevonden dat sommige Enterococcus-soorten die in een aantal probiotica worden gebruikt, levodopa (de belangrijkste medicamenteuze behandeling voor Parkinson) inactiveren via hun tyrosinedecarboxylase-enzymactiviteit. De relevantie van deze bevinding voor Parkinsonpatiënten en de veiligheid van probiotica die dergelijke bacteriestammen bevatten, zijn belangrijke kwesties die op verdere verduidelijking wachten.

Er blijven veel vragen over de optimale methoden voor het toedienen van probiotica. Bijvoorbeeld of meerdere stammen moeten worden gebruikt en in welke combinatie en dosering. Het gebruik van meerdere stammen heeft het potentieel op een bredere dekking, waardoor de kans op werkzaamheid wordt verhoogd. Aan de andere kant kan het gebruik van meerdere stammen problemen introduceren zoals antagonisme tussen de toegediende bacteriën, wat contraproductief zou zijn.

Nieuwe en/of recombinante probiotische stammen die verder gaan dan de “typische” Lactobacillusen Bifidobacterium-soorten zijn andere veelbelovende ontwikkelingsgebieden. Ook de potentiële rol van prebiotica (gedefinieerd als substraten die de groei en/of functie van gunstige darmmicro-organismen stimuleren), gecombineerd met probiotica moet verder worden onderzocht. [1]

Specifieke afwijkende darmbacteriën bij Parkinson

Probiotica gebruik bij ParkinsonVermindering van de bacteriegroep Prevotellaceae in fecale monsters van patiënten met Parkinson werd gemeld in 2015. [2] Lagere Prevotellaceae vermindert de niveaus van gezondheidsbevorderende neuroactieve korteketenvetzuren (SCFA) en het vermogen tot biosynthese van thiamine en folaat dat wordt waargenomen bij patiënten met Parkinson.

Interessant is dat de afname van Prevotella mogelijk verband houdt met een lagere synthese van mucine, wat geassocieerd is met een verhoogde darmpermeabiliteit. Bovendien, lagere Prevotella zijn in verband gebracht met lagere concentraties ghreline. Ghreline is een darmhormoon dat mogelijk betrokken is bij het behoud en de bescherming van de normale nigrostriatale dopaminefunctie (het nigrostriatale circuit is vooral betrokken bij de regulatie van motoriek). [2]

In lijn hiermee is een gestoorde ghreline-secretie gemeld bij patiënten met Parkinson. Interessant is dat aangetoond is dat waterstofsulfide uitgescheiden door Prevotella een beschermend effect uitoefent op dopaminerge neuronen in ratten- en muismodellen van Parkinson. [3]

Waterstofsulfide: een middel voor stabiliteit op het grensvlak tussen microbioom en slijmvlies

Hoge waterstofsulfideconcentraties in de darmen is daarentegen niet bevorderlijk voor de darmen en geeft klachten. Waterstofsulfide (H2S) staat bekend als een giftig gas dat naar rotte eieren ruikt. Het gas ontstaat tijdens het rottingsproces van zwavelhoudende organische stoffen.

Probiotica gebruik bij ParkinsonDe waterstofsulfideproductie wordt beïnvloed door de voeding. Zo leidt de inname van knoflook, uien en groenten behorende tot de kruisbloemigen (zoals broccoli, bloemkool en kool) tot een verhoogde productie van het gas. Waterstofsulfide blijkt inflammatie in het maag-darmstelsel tegen te gaan en bevordert het herstel van het darmepitheel na beschadiging.

Het gas stimuleert de vorming van biofilms en de integriteit van de darm. In toekomstige studies moet het effect van waterstofsulfide op de darm nader onderzocht worden. Een FODMAP dieet (waar o.a. gluten en koolsoorten, ui, prei, peulvruchten en knoflook uit het dieet wordt gehaald) kan dan de juiste balans van de Provatella (mucine degraderende bacterie) terug brengen. Want te hoge Provatellawaarden van bijvoorbeeld de Provatella Copri kan dan weer artritis geven.[4]

Te hoge waterstofsulfideproductie kan ook een remming van de butyraatoxidatie teweeg brengen, die essentieel is voor de energievoorziening van de colonocyten. Een toename kan een chronische ontsteking(cytokinen) van het darmepitheel veroorzaken.

Bacteriële overgroei in de dunne darm (SIBO) bij Parkinson

Bacteriële overgroei in de dunne darm (SIBO) is ook gevonden bij patiënten met de ziekte van Parkinson, en wordt geassocieerd met een opgeblazen gevoel, winderigheid en malabsorptie, en ernstigere motorische fluctuaties, gebaseerd op evaluatie door een vragenlijst met Global Symptomatic Score. SIBO kan veranderingen in de darmpermeabiliteit veroorzaken en bijdragen aan een toename van bacteriële translocatie en daardoor een ontstekingsreactie induceren.

Een studie toonde significante verschillen aan in de darmmicrobiota van Parkinsonpatiënten met een uitputting van Lactococcus-bacteriën. Deze bacteriesoorten zijn geassocieerd met de regulatie van darmpermeabiliteit en dopamineproductie, de twee factoren die verband houden met de vroege darmsymptomen van Parkinson. [2]

Probiotica hebben positieve modulerende effecten op de hersenfunctie, waaronder rapporten die de normalisatie van angst en depressie-achtig gedrag via de darm-hersen-as laten zien. Langdurige toediening van bijvoorbeeld de Lactobacillus rhamnosus LG vermindert angst-, depressie- en stressreacties door modulatie van centrale GABAAα2, maar alleen in aanwezigheid van intacte nervus vagus. Deze bevinding benadrukt het belang van dit communicatiepad. [2]

zuivel_Tessa GottschalEen belangrijke andere groep bacteriesoorten, de zogenaamde neuroactieve bacteriën, zijn ook belangrijk bij Parkinson. Denk aan:

  • Bifidobacterium adolescentis (melkzuur)
  • Bifidobacterium dentium
  • Lactobacillus brevis
  • Lactobacillus plantarum
  • Lactobacillus paracasei
  • Alistipes spp

Vaak wordt een tekort gezien aan de eerste vijf ( bacteriën die veel voorkomen in bijvoorbeeld gefermenteerde zuivel en kaassoorten) en een overgroei aan Allistipes. De genoemde Lacto- en Bifdosoorten dragen bij aan het voorkomen van neurodegeneratie veroorzaakt door autoimmuunreacties en daarom vanuit dit oogpunt kunnen ze mogelijk nuttig zijn om bij Parkinson te overwegen. Allistipes veroorzaakt bij overgroei en een storm aan cytokinen (ontstekingen) die neuroinflammatie geeft.

Tot slot

Alles bij elkaar toont bewijs uit studies aan dat er veranderingen in de darmflora bestaan bij Parkinson. Dysbiose resulteert blijkbaar in een differentiële productie van een breed scala aan stoffen in de darm die de darm-hersen-as bij Parkinson kunnen beïnvloeden.

Marijke de Waal malefijt

 

Marijke de Waal Malefijt

 

 

Testen: darmmicrobioom, zonuline, calprotectine en nog veel meer; zie de opties voor zelftesten in de link hieronder.

Probiotica gebruik bij Parkinson

Zelftesten: test uw gezondheid aan huis

Referenties

[1] Probiotics for Parkinson’s disease: Current evidence and future directions. 20 November 2020. onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/jgh3.12450
[2] Probiotics for Parkinson’s Disease.Int J Mol Sci. 2019 Sep; 20(17): 4121. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6747430/
[3] Hydrogen sulfide: an agent of stability at the microbiome-mucosa interface. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol. 2018 Feb 1;314(2):G143-G149. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29025733/
[4] Prevotella copri in individuals at risk for rheumatoid arthritis. Ann Rheum Dis. 2019 May;78(5):590-593. doi: 10.1136/annrheumdis-2018-214514. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30760471/
[5] MIND and Mediterranean Diets Associated with Later Onset of Parkinson’s Disease. Mov Disord. 2021 Apr; 36(4): 977–984. www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8248352/%5B/vc_column_text%5D%5B/vc_column%5D%5B/vc_row%5D