Plasticvrije wasstrips lang niet altijd vrij van plastic

Op verpakkingen van wasstrips staat vaak vermeld dat de wasstrips plasticvrij zijn, maar ze blijken wel degelijk plastic te bevatten. De consument wordt daardoor dus misleid, zo blijkt uit een uitzending van de Keuringsdienst van Waarde. 

Wasstrips bevatten vrijwel altijd Polyvinyl Alcohol (PVA), wat een plasticsoort is. Ondanks dat dit in wasstrips voorkomt, claimen veel leveranciers van wasstrips op hun verpakking plasticvrij te zijn. Maar volgens de ingrediëntendeclaratie op het doosje bevat het product PVA, een synthetisch polymeer (plastic) dat ook wordt gebruikt als folielaagje om vaatwastabletten en voor wasmiddelpods. Dat is nodig om de strip bij elkaar te houden, want van zeep alleen kun je geen stevige doekjes maken.

Biologisch afbreekbaar?

Alleen onder strikt gereguleerde omstandigheden en met specifieke enzymen en bacteriën en bij een temperatuur van circa zestig graden, is het PVA-plastic biologisch afbreekbaar. Maar het Nederlandse waterzuiveringssysteem is daar niet op ingericht en voldoet niet aan die voorwaarden..
Rioolwater verblijft daar namelijk slechts één dag in koude bassins met andere microben. In de praktijk breekt het PVA daar dus niet af. Hoewel de PVA in wasstrips en -blokjes wel oplost in je vaatwasser of wasmachine en dan niet meer zichtbaar is, verdwijnt het daarmee dus niet.

Bioplastics niet beter dan gewoon plastic?

Bioplastic, gemaakt van plantaardige grondstoffen zoals maïszetmeel en rijstzetmeel, zou beter afbreekbaar zijn en minder schadelijk voor het milieu. Maar wetenschappers ontdekten [1] dat dit bioplastic niet zo snel afbreekt als de industrie beweert en mogelijk net zo giftig is als traditioneel plastic. En net zoals gewoon plastic kan ook bioplastic uiteenvallen in microplastics, die via verschillende wegen in ons voedsel en drinkwater belanden.

Maas in de wet?

Volgens de formele richtlijnen van het Europese Chemische Agentschap (ECHA) is PVA geen microplastic, omdat het product geen traditionele plastics bevat, zoals PET-flessen, PE-verpakkingen of vaste microplastic en het dus geen vaste plasticdeeltjes achterlaat. Deze formulering vormt een maas in de wet, want als PVA in water terechtkomt, lost het op en wordt het wel een vloeibaar polymeer.
Door deze maas in de wet mogen fabrikanten echter ‘plasticvrij’, ‘biodegradable’ of ‘100% biologisch afbreekbaar’ op hun verpakkingen zetten. Maar als consument verwacht je geen synthetische polymeren in een product met daarop de vermelding ‘plasticvrij’ en word je daardoor dus misleid.

Er wordt gewerkt aan wetgeving rondom het gebruik van dit soort termen op verpakkingen en het gebruik van PVA, maar sommige leveranciers wachten dat niet af,maar passen hun verpakking alvast aan en vermelden nu ‘‘microplasticvrij’. Daar zal ook zeker een uitspraak van de Reclame Code Commissie een rol in spelen, want daarin werd geoordeeld dat een bedrijf niet langer mocht adverteren met termen als ‘plasticvrij’ of ‘vrij van plastics’, omdat PVA wel degelijk een plastic is.
Zowel in wasmiddel, waspoeders als in wasstrips zijn overigens regelmatig microplastics verwerkt zonder dat je dit kunt weten, want bij dit soort producten hoeven niet alle ingrediënten op de verpakking vermeld te worden alleen op de internetsite van de fabrikant.

Nadelige effecten microplastics

Alleen al in 2021 en 2022 zijn ruim 400 publicaties verschenen over de nadelige gezondheidseffecten van microplastics.
Een extra risico daarbij is dat plastic hormoonverstorende schadelijke stoffen bevat en bovendien gifstoffen absorbeert die al in het milieu aanwezig zijn. Onderzoek onder zwangere Amerikaanse vrouwen liet zien dat die gemiddeld 56 verschillende chemische stoffen in hun bloed hebben.

Microplastics in rivieren, meren en oceanen lekken voortdurend onzichtbare wolken chemicaliën in het water. Nieuw onderzoek [2] toont aan dat zonlicht dit proces aandrijft, waardoor verschillende soorten plastic tijdens het verweren unieke en steeds veranderende mengsels van opgeloste organische stoffen afgeven, die vaak rijker en biologisch actiever zijn dan natuurlijk organisch materiaal, en additieven, gebroken polymeerfragmenten en geoxideerde moleculen bevatten.

De veranderende chemische samenstellingen die in aquatische ecosystemen vrijkomen door microplastics kan de microbiële groei stimuleren of remmen, nutriëntenkringlopen verstoren en een wisselwerking aangaan met metalen en andere verontreinigende stoffen. Kunststoffen met het label ‘biologisch afbreekbaar’ gaven de grootste hoeveelheden af.

Steeds meer plastic

In totaal is er sinds de jaren vijftig tot 2017 naar schatting 9,2 miljard ton plastic geproduceerd. Hierin zijn niet alle synthetische vezels meegeteld, dus de werkelijke productie is nog veel groter. Daarvan is iets meer dan een kwart nog in gebruik en is slechts 0,6 miljard ton gerecycled. De gemiddelde Europeaan gooit jaarlijks 34,5 kilo afgedankte plastic verpakkingen weg.
Meer dan de helft van al het in totaal geproduceerde plastic is pas ná het jaar 2000 op de markt gebracht. Naar verwachting zal de productie tegen het jaar 2050 zijn verviervoudigd t.o.v. 2019 en 1480 miljoen ton bedragen.

Plasticsoep en vervuilde akkers

Van de 9,2 miljard ton geproduceerde plastic stroomt wereldwijd elk jaar tussen de 5 en 13 miljoen ton plastic de grote oceanen in, de zogenoemde plasticsoep. Slechts 0,5% van het oceaanplastic drijft daadwerkelijk aan het oppervlak. De rest zweeft dieper in de waterkolom of ligt op de bodem en kan dus niet makkelijk worden opgeruimd.

Overigens zijn de akkers waarin onze gewassen groeien 4 tot 23 keer zwaarder vervuild met microplastics dan de oceanen.
Rioolslib wordt namelijk als mest met plastic en al over het land uitgereden. De microplastics daarin worden vervolgens via het wortelstelsel van planten opgenomen in groenten en fruit en komen zo op ons bord terecht.

Microplastics komen ook vrij bij bijvoorbeeld het wassen van synthetische (polyester) kleding, door het slijten van autobanden en ze worden toegevoegd aan onder andere cosmetica en schoonmaak – en verzorgingsproducten. Nanoplastics vormen een nog groter probleem, omdat die bijna onzichtbaar zijn voor het blote oog en gemakkelijk kunnen doordringen in organismen op cellulair niveau.

Klimaatverandering

Als we de opwarming van de aarde in 2050 tot maximaal anderhalve graad willen beperken, dan mogen we niet meer dan 570 miljard ton CO2 uitstoten. Alleen al verbranding van plasticafval en de productie van plastic zal daar 10 tot 13% van uit maken. Hoog tijd dus om ons plasticgebruik drastisch te verminderen. Hier vind je er tips voor.

Marijke Verstege

Zie ook:

Microplastics in fruit en groenten.
Plastic weekmaker bisfenol A veel schadelijker dan gedacht.
Veel microplastic deeltjes in flesvoeding.