skip to Main Content
Kenniscentrum - sinds 2005 - met ruim 2000 artikelen over gezondheid!BEKIJK ALLE ONDERWERPEN

Je wapenen tegen gevaarlijke stoffen met gezonde voeding

Eén op de zes werknemers loopt het risico om ziek te worden, omdat zij op het werk te maken hebben met gevaarlijke stoffen, zoals houtstof, dieselrook, lasrook, isocyanaten en kwartsstof. Dat kan leiden tot ernstige ziekten zoals astma, COPD en longkanker. Welke rol kan gezonde voeding spelen bij de behandeling hiervan?

Jaarlijks sterven naar schatting 4.100 mensen door beroepsziekten, waarvan bijna 3.000 mensen door gevaarlijke stoffen zoals kwartsstof. Kwarts zit in veel producten voor de bouw, de glas-, aardewerk- of keramiekindustrie en de mijnbouw, maar komt ook voor bij de productie van bijvoorbeeld schuurmiddelen.

Wat is kwartsstof?

Je wapenen tegen gevaarlijke stoffen met gezonde voedingKwarts, een van de meest voorkomende mineralen ter wereld, is één van de schadelijke varianten van silica of siliciumdioxide (SiO2), het oxide van silicium. In de natuur komt het in diverse vormen voor, zowel in kristallijne als niet-kristallijne (amorfe) vorm. Onder kwarts wordt respirabel (inadembaar) vrij kristallijn silica verstaan.

Kwartsstof is heel fijn stof, dat niet of nauwelijks te zien is. Het bestaat uit hele kleine onoplosbare stofdeeltjes die kunnen doordringen tot in de terminale bronchiën en in de longblaasjes.

De blootstelling aan grote hoeveelheden vrije silica blijft mogelijk lang onopgemerkt omdat silica geurloos en niet-irriterend is en geen directe gevolgen voor de gezondheid heeft.

Hoe word je blootgesteld aan kwartsstof?

laboratorium

Kwartsstof komt vrij bij het bewerken of slopen van kwartshoudende materialen. Het zit in zand en in de meeste natuurlijke gesteenten, dus in veel bouwmaterialen.
Vooral bij het werken in slecht geventileerde binnenruimten kan de concentratie kwartsstof hoog oplopen.

Naast het kwartsgehalte en de bewerkingsmethode (zagen, frezen, doorslijpen) hebben de samenstelling en de aard van het materiaal invloed op het vrijkomen van kwartsstof. Bij bijvoorbeeld het mechanisch bewerken van harde materialen komt meer stof vrij dan bij het bewerken van zachte materialen.

Volandis, het kennis- en adviescentrum voor duurzame inzetbaarheid, noemt materiaal kwartshoudend als het voor meer dan 1,5% uit kwarts bestaat. Het kwartsgehalte verschilt per soort (natuur)steen of samengesteld bouwmateriaal. Voorbeelden van materialen met een hoog kwartsgehalte zijn:

  • zandsteen: 50-90%
  • kalkzandsteen: 30-83%
  • cellenbeton: 12-44%
  • betonsteen: 23-40%

Hoe hoger het kwartsgehalte van het materiaal, hoe hoger de concentratie kwartsstof die bij bewerking vrijkomt.

De wettelijke grenswaarde voor kwartsstof is 0,075 mg/m³ bij een achturige werkdag. Dat betekent dat men niet meer dan acht uur per dag aan deze concentratie kwartsstof mag worden blootgesteld. De grenswaarde voor kortdurende blootstelling aan kwartsstof wordt bij het boren van een klein aantal gaten al overschreden.

Wat zijn de gevolgen van werken met kwartsstof?

Je wapenen tegen gevaarlijke stoffen met gezonde voedingHet inademen van kwartshoudend stof kan ernstige longaandoeningen veroorzaken.
De fijne silicastof wordt ingeademd en komt terecht in de longen. Daar valt het immuunsysteem deze stofdeeltjes aan. Dit veroorzaakt een ontsteking (zwelling) wat leidt tot littekenweefsel in de longen. Dat wordt longfibrose of ook wel stoflongen (of silicose) genoemd.

Door deze schade kan het longweefsel minder zuurstof opnemen en wordt het minder elastisch. Daardoor kan men bij inspanning kortademig en benauwd worden, hoesten en last krijgen van pijn op de borst. Men loopt ook risico op tuberculose. Hoe meer stof er is ingeademd, hoe groter de schade.

Symptomen treden op enkele weken tot mogelijk zelfs vele tientallen jaren na de blootstelling. Als in een vroeg stadium, via een regelmatige medische keuring (PAGO) wordt geconstateerd dat het stof je longen aantast, kun je in ieder geval voorkomen dat het erger wordt, want stofschade is niet meer te herstellen.

Hoewel medicatie, therapie en chirurgie beschikbaar zijn voor patiënten met deze longaandoening is de beste behandelingsmethode stoppen met roken en de blootstelling aan silicastof vermijden. Kwartsstof is namelijk ook kankerverwekkend en blootstelling eraan kan dus longkanker veroorzaken.

De rol van voeding

Kun je je wapenen tegen gevaarlijke stoffen met gezonde voeding en/of nutriënten aanvulling(en) ?
Blootstelling voorkomen is het allerbeste, maar blootstelling en een slechte conditie vraagt om nog grotere risico’s op ernstige ziekten. Dus bij bepaalde beroepen komt het aan op nog beter voor jezelf zorgen. Welke opties zijn er?

Je wapenen tegen gevaarlijke stoffen met gezonde voedingInteressante voedingsstoffen zijn:

Resveratrol. Resveratrolsuppletie leidde niet alleen tot ontstekingsremming, maar ook tot remming van remodellering van de luchtwegen door neerregulatie van de zogenaamde TGF-β1-signaalroute. Onderzoekers constateren dat resveratrol naast remming van ontsteking en fibrose ook zorgt voor afname van bronchiale hyperreactiviteit. [3-4]

Net als veel andere polyfenolen, waaronder quercetine, epigallocatechinegallaat (EGCG), pterostilbeen, curcumine en berberine, draagt resveratrol bij aan de kankerbeschermende effecten van voeding. In preklinische studies is aangetoond dat resveratrol antikankeractiviteit heeft tegen diverse soorten kanker, waaronder longkanker. [5-6]

AHCC (Active Hexose* Correlated Compound) is binnen de Japanse complementaire en integratieve geneeskunde één van de meest gebruikte nutriënten voor mensen om hun immuniteit te verbeteren. In Japan wordt AHCC in meer dan 700 kankerklinieken ingezet om het immuunsysteem te ondersteunen van kankerpatiënten. Vervaardigd uit het gekweekte mycelium (schimmeldraden) van de Lentinula edodes (shiitake-paddenstoel), is AHCC een krachtige stof. Mede door aangetoonde immunomodulerende, afweerversterkende, anti-inflammatoire en antioxidatieve eigenschappen is AHCC een veelbelovend nutriëntencomplex dat ingezet kan worden bij verminderde weerstand en infecties. [7]

N-acetyl-L-cysteïne (NAC) is de geacetyleerde vorm van L-cysteïne, een zwavelhoudend aminozuur dat het lichaam zelf kan maken uit het aminozuur L-methionine, maar waarvan de synthese onder bepaalde omstandigheden onvoldoende is om in de behoefte te voorzien. Het is inzetbaar bij;
Slijm in luchtwegen en/of bijholten, luchtwegaandoeningen (luchtweginfecties, emfyseem, chronische bronchitis, taaislijmziekte, astma, sinusitis, hooikoorts, longfibrose)
NAC beschermt tegen silica (kiezelaarde) geïnduceerde longfibrose.[8]

Salvestrolen zijn specifieke fytonutriënten (fytoalexinen) die vroeger volop in onze groenten en fruit voorkwamen, maar nu alleen nog in relevante hoeveelheden aanwezig zijn in biologische groenten en fruit. Fytoalexinen zijn plantaardige afweerstoffen die de plant beschermen tegen schimmels, virussen, bacteriën, UV-licht en insecten. De plant maakt ze alleen in grotere hoeveelheden aan als dit noodzakelijk is. Aangezien gangbaar geteelde groenten en fruit worden bespoten met fungiciden en andere bestrijdingsmiddelen, hebben deze meestal een laag gehalte aan fytoalexinen. Dit is ongunstig voor de mens aangezien bepaalde fytoalexinen (salvestrolen genoemd) onze gezondheid beschermen. [9-10-11]

Marijke Verstege & Marijke de Waal Malefijt

Bronnen

[1] Volandis nformatie over kwartsstof; www.volandis.nl/werk-veilig/gevaarlijke-stoffen/kwartsstof/ .
[2] Wat is kwartsstof? ; www.arboportaal.nl/onderwerpen/kwartsstof/wat-is-kwartsstof .
[3] Lee HY et al. Inhibitory effects of resveratrol on airway remodeling by transforming growth factor-β/Smad signaling pathway in chronic asthma model. Allergy Asthma Immunol Res. 2017;9(1):25-34.
[4] Royce SG et al. Resveratrol has protective effects against airway remodeling and airway hyperreactivity in a murine model of allergic airways disease. Pathobiol Aging Age Relat Dis. 2011;1.
[5] Zhou Y et al. Natural polyphenols for prevention and treatment of cancer. Nutrients. 2016;8:515. Wetenschap & Praktijk
[6] D’Arcy MS. A review of the chemopreventative and chemotherapeutic properties of the phytochemicals berberine, resveratrol and curcumin, and their influence on cell death via the pathways of apoptosis and autophagy. Cell Biol Int. 2020;44(9):1781-1791.
[7] Clinician’s guide to AHCC. Evidence-based nutritional immunotherapy. Kulkarni AD et al. ICNIM (International Congress on Nutrition and Integrative Medicine), 2016. ISBN 978-4- 9909264-1-0.
[8] Tse HN et al. Benefits of high-dose N-acetylcysteine to exacerbation-prone patients with COPD. Chest. 2014;146(3):611-23.
[9] Potter GA at al. Salvestrols – natural products with tumour selective activity. J Orthomol Med. 2006;21(1):34-36.
[10] Tan HL et al. Salvestrols: a new perspective in nutritional research. J Orthomol Med. 2007;22(1):39-47.
[11]Schaefer BA et al. Cancer and related case studies involving salvestrol and CYP1B1. J Orthomol Med. 2012;27(3):131-138.