skip to Main Content
Groot kenniscentrum met meer dan 1500 artikelen over gezondheid!

Gezondheidsrisico’s nanothechnologie?

Nanotechnologie maakt het werken met materialen van hele kleine afmetingen mogelijk en kent vele toepassingsgebieden. Over de gezondheidsrisico’s van nanotechnologie is nog weinig bekend, maar in de wetenschappelijke literatuur lijkt overeenstemming te bestaan over het feit dat kunstmatige nanodeeltjes altijd schadelijk zijn, zelfs in zeer kleine hoeveelheden.

Nanodeeltjes

Nanodeeltjes (nano) zijn zeer kleine deeltjes die zo worden genoemd omdat ze een afmeting hebben van minder dan 100 nanometer (nm). Eén nanometer is een miljoenste deel van een millimeter, oftewel 0,000001 millimeter. Ter vergelijking: een menselijke haar is ongeveer 80.000 nanometer.
Er zijn bewust gefabriceerde (synthetische) nanomaterialen, en nanodeeltjes die van nature in het milieu aanwezig zijn.

Nanodeeltje geeft nieuwe eigenschappen aan product

Soms hebben de nanodeeltjes een specifieke vorm. Zo kunnen ze gevormd worden tot plaatjes, buisjes of bolletjes. Door de grootte en de soort vorm kunnen ze de eigenschappen van het product beïnvloeden. Hierdoor ontstaan geheel nieuwe materialen of kunnen bestaande producten nieuwe eigenschappen krijgen, bijvoorbeeld kleding die vuilafstotend is of ondoorzichtige materialen die transparant worden.

Ook voedingsmiddelen kunnen nanodeeltjes bevatten. Nanomaterialen worden daarnaast gebruikt in verf, bouwmateriaal, zonnecellen en batterijen, maar ook in medicijnen.

Gezondheidsrisico’s nanodeeltjes

In de wetenschappelijke literatuur lijkt overeenstemming te bestaan over het feit dat er – anders dan bij tal van andere toxische stoffen – geen veilige blootstellingslimiet is voor kunstmatige nanodeeltjes. Met andere woorden: deze zijn altijd schadelijk, zelfs in zeer kleine hoeveelheden.
Nanodeeltjes behoren tot de nanomaterialen. Ze hebben andere chemisch-fysische eigenschappen dan normale chemische stoffen. Door hun afwijkende chemisch-fysische eigenschappen gedragen nanodeeltjes zich anders – reactiever – in mens en dier dan grotere deeltjes. Nanotoxicologie bestudeert de mogelijke giftige eigenschappen van de steeds vaker gebruikte nanodeeltjes.

Koolstofnanobuizen

Koolstofnanobuizen (CNT’s) worden veel gebruikt om sterke, lichtgewicht producten te vervaardigen, zoals medische apparatuur of fietsframes, maar ook computerchips. CNT’s lijken m.b.t. hun structuur en afmetingen op asbest. Daarom kan men zich afvragen wat voor effecten het gebruik hiervan zal hebben op gezondheid en veiligheid op de lange termijn.

Werken met nanodeeltjes in diverse sectoren

De nanosector in Europa geeft aan een groeiend aantal personen werk. De risico’s achter nanodeeltjes zijn voor een werknemer echter niet goed in te schatten. Er is nog weinig bekend over de risico’s en dat wat er bekend is, is niet te zien of te voelen.

Ondanks de veronderstelde extra risico’s die aan synthetische nanomaterialen worden toegeschreven heeft de Nederlandse overheid geen plannen om aparte wetgeving voor het werken met nanomaterialen in Nederland op te stellen. Volgens de overheid biedt de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) voldoende mogelijkheden voor regulering van het werken met nanomaterialen.

Volgens de Arbowet is en blijft de werkgever verantwoordelijk voor het in kaart brengen van de (mogelijke) risico’s die werknemers lopen tijdens het werk.
Sectoren waarbinnen met nanomaterialen gewerkt wordt zijn:

laboratorium

  • Productie van verven en drukinkten;
  • Productie en toepassing van cement/specie;
  • Carrosseriebouw en autoschadeherstel sector;
  • Schilders en glaszetbedrijven;
  • Cosmetica producenten;
  • Rubberindustrie;
  • Ziekenhuizen en universitair medische centra;
  • Keramiek en glasproductie;
  • Textielindustrie.

Biologische schade door bioaccumulatie

Nanodeeltjes zijn deeltjes met een grootte tussen de 1 en 100 nm. Doordat ze zo klein zijn, hebben ze zeer specifieke eigenschappen, die anders zijn dan de eigenschappen van vergelijkbare deeltjes van groter formaat. Daardoor kunnen ze schadelijker zijn dan grotere deeltjes van dezelfde stof. Het gevaar bestaat dat de piepkleine deeltjes zich kunnen ophopen in planten en dieren, een proces dat bioaccumulatie heet. Vervolgens komen de nanodeeltjes dan via ons voedsel of drinkwater in het menselijk lichaam terecht.

Omdat het milieu veranderlijk is en overal anders, zijn interacties met nanodeeltjes lastig te voorspellen. Het is dus ook moeilijk te zeggen welke schadelijke effecten zullen optreden. Mochten nanodeeltjes via ons toilet in de natuur terecht komen, dan zijn er aanwijzingen dat ze gevolgen hebben voor milieu of de voedselketen.

Onderzoek heeft aangetoond dat nanomateriaal via het voedsel, de ademhaling of de huid het lichaam kan binnendringen en oorzaak kan zijn van biologische schade. Die betreft in alle gevallen schade aan stofwisseling, zoals oxidatiestress (blootstelling aan een teveel aan vrije radicalen), verstoring van de celoverdracht van moleculen en schade aan de mitochondriën (in feite de energiecentrale van de cel).

Proefdieronderzoek (1) naar nanomaterialen van koolstof en goud heeft aangetoond dat nanomaterialen ook via de neus en de reukzenuw de hersenen kunnen bereiken. Interessant is dat nanomaterialen, in vergelijking met grotere deeltjes, veel dieper de longen binnen kunnen dringen. Daarnaast komt een relatief groot gedeelte in de neus terecht. Doordat deze verdeling duidelijk anders is dan voor de grotere deeltjes (deze komen hoofdzakelijk in de bovenste luchtwegen) is onzeker of ze daardoor ook andere effecten in het lichaam veroorzaken.

Titaniumdioxide: effect op darmmicrobioom

Op de lijst van verdachte nanostoffen staat o.a. titaniumdioxide (TiO2), ook bekend als E171. Het is een witte kleurstof die gebruikt wordt in een reeks producten zoals: verf, lak, plastic, inkt, voedsel, medicijnen, tandpasta, cosmetica en kauwgom.

Ons voedsel bevat al heel lang deeltjes van nano-afmetingen (zoals eiwitten), maar de zorgen richten zich met name op ‘harde’, onoplosbare deeltjes als titaniumdioxide, zilver of zinkoxide, die in de vorm van nanodeeltjes, aan ons voedsel worden toegevoegd. De effecten hiervan zijn mogelijk anders.

Dit komt doordat de deeltjes kleiner zijn en een relatief groter oppervlak hebben en daardoor in potentie een hogere reactiviteit. Zo kunnen ze lichaamsbarrières passeren en in bijv. longen en nieren terechtkomen. Ze worden niet of slecht afgebroken in het lichaam. Onduidelijk is wat hiervan de gevolgen zijn voor onze gezondheid.

Wetenschappers denken wel dat titaniumoxide de aanmaak van slijm door darmepitheelcellen onderdrukt. De slijmlaag is een belangrijke barrière die darmbacteriën weghoudt van de darmwand. Een gevolg van het ontbreken van een intacte slijmlaag zijn ontstekingen. De onderzoekers hebben effectief een toename in afweercellen zoals macrofagen, TH17-cellen en CD8+-T-cellen waargenomen (15). Onder invloed van titaniumoxide zijn darmbacteriën ook sneller geneigd om zich in biofilms te organiseren.

Medische wetenschap: nanomedicijnen

Ook in de medische wetenschap is nanotech populair. Denk daarbij bijv. aan nanocellen die vet kapot kunnen maken. Of minuscule deeltjes die kanker meteen kunnen opsporen of zelfs uitroeien. Daarmee wordt momenteel hard geëxperimenteerd, al gaat dat voornamelijk nog op papier en in zeer kleine mate in laboratoria. Er is echter nog maar weinig bekend over het gedrag van nanomedicijnen in het lichaam.

Nano seleniumdeeltjes kunnen wellicht een helende werking hebben bij ischemische beroertes door het herstel van hersenbeschadigingen te bevorderen (14). Deze nanodeeltjes zijn beter dan conventionele medicijnen. Ze kunnen “geprogrammeerd” worden om specifiek de aangetaste hersengebieden aan te pakken, terwijl reguliere medicijnen zich vaak over het hele lichaam verspreiden en alle organen besmetten. Voorlopig bevinden deze nanodeeltjes zich nog in een experimenteel stadium.

Nanodeeltjes in voeding

Nanodeeltjes zijn zeer kleine deeltjes. Ze kunnen van nature in voeding zitten, eiwitten in melk (caseïne) zijn hier een voorbeeld van, maar ook bewust aan producten worden toegevoegd om deze te verbeteren.

In de voedselindustrie worden nanomaterialen in de hele keten toegepast: productie, verwerking, verpakking en conservering. Zilver of goud in nanovorm kan toegepast worden als bacteriedodende coating op apparatuur die wordt gebruikt voor voedselproductie, en kan zo mogelijk in voedingsmiddelen terecht komen.

E-nummers met nanodeeltjes

Sommige E-nummers bevatten nanodeeltjes. Bijv. E551 silica (SAS), oftewel E551, wordt aan bijv. koffiecreamer of soeppoeder toegevoegd als anti-klontermiddel. Het is een onafbreekbaar nanomateriaal dat in veel voedingsmiddelen zit. De Europese autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt E-nummers op veiligheid. Het Voedingscentrum volgt de adviezen van de EFSA.

Verrijkt en ontworpen voedsel

Veel bestaand voedsel wordt ‘gezonder’ gemaakt door de hoeveelheid vet of zout te verkleinen, zodanig dat het de smaak niet verandert. Zo kan men met ‘nanozout’ – normale zoutkristallen, maar dan kleiner – chips maken die smaakt zoals men het gewend is, maar veel minder zout bevat.
Of mayonaise waarin oliedruppeltjes vervangen zijn door waterdruppels bedekt met een dun olielaagje waardoor de hoeveelheid vet veel kleiner is.

Voedsel verrijken met vitamines en mineralen

Op een vergelijkbare manier probeert men voedsel te verrijken door extra vitaminen, mineralen of geneeskrachtige stoffen toe te voegen. Bijv. door visolie in brood te stoppen, maar ook extra ijzer in vlees of extra selenium in groene thee. Allemaal met het doel om een tekort aan deze elementen – wat ziekte tot gevolg kan hebben – te vermijden. Zelfs voedsel waarin glucose gedoseerd wordt afgegeven (voor diabetici) of medicijnen aan bloed afgegeven worden, behoren tot de mogelijkheden.

Etiket: ‘nano’ ingrediënt

Producenten van voedingsmiddelen zijn inmiddels verplicht om elk ingrediënt dat in de vorm van synthetisch geproduceerd nanomateriaal in een product is verwerkt, in de lijst van ingrediënten te vermelden. Als dit het geval is, dan vind je op het etiket bij de naam van het ingrediënt het woord ‘nano’. Deze vermelding geeft geen informatie over het risico van het betreffende nanomateriaal.

Transparantie ver te zoeken met nanofoods

Los van het risicovraagstuk is minstens zo interessant of de consument nanofoods wel wil omarmen. Transparantie van de industrie over waar ze mee bezig zijn speelt hierbij een grote rol. Die transparantie en openheid zijn voorlopig echter ver te zoeken. De voedselindustrie houdt de lippen stijf op elkaar over nanofoods, uit angst voor boze consumenten die nanotechnologie – en daarmee hun producten – de rug toekeren. Ze hebben immers de ophef rond genetisch gemodificeerd voedsel in de jaren negentig nog vers in hun geheugen zitten.

Wat u zelf kunt doen

U kunt uzelf beschermen door zoveel mogelijk natuurlijke, biologische producten te kopen en op zoek te gaan naar fabrikanten die verklaren dat zij geen nanotechnologie gebruiken.

Elektro Magnetische Velden

 

 

Marijke Verstege

 

 

 

Wij zijn ook te vinden op www.ensie.nl  

Bronnen

1. Poland, C.A. et al. (2013) Dermal absorption of nanomaterials. Danish EPA.
Environmental Project no. 1504;
2.https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2019/04/grootschalig-europees-project-brengt-risicos-nanodeeltjes-in-beeld
3.https://www.scientias.nl/de-toekomst-van-wetenschap-ligt-in-de-nanotechnologie/ 4.http://medischdossier.org/archief/jaargang_11/nummer_4/artikel_492/ 5.http://www.rivm.nl/Onderwerpen/N/Nanotechnologie/Voeding 6.http://www.medischdossier.org/archief/jaargang_11/nummer_4/artikel_492/nanotechnologie_grote_problemen_in_kleine_verpakking.html 7.http://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/nanodeeltjes-in-voeding.aspx 8.https://www.nvwa.nl/ 9.https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2006/11/16/kabinetsvisie-nanotechnologie 10.http://www.arbokennisnet.nl/images/dynamic/Dossiers/Gevaarlijke_stoffen/D_Nanotechnologie.pdf
11.https://blogs.scientificamerican.com/guest-blog/good-things-come-in-small-packages-a-chat-about-nanotechnology-and-food-safety/
12.https://www.nemokennislink.nl/publicaties/bereid-je-voor-op-het-nanovoer/ 13.http://www.nanotechproject.org/
14. https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2019/05/nanodeeltjes-als-behandeling-bij-beroertes
15. Pinget G, Tan J, Janac B et al. Impact of the Food Additive Titanium Dioxide (E171) on Gut Microbiota-Host Interaction. Front Nutr. 14 May 2019 | https://doi.org/10.3389/fnut.2019.00057

Privacy instellingen

We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat onze website zo soepel mogelijk draait. In de instellingen kunt u zelf kiezen welke cookies u wilt toestaan of wilt weigeren.

Privacy verklaring | Sluit
Instellingen