Gevolgen verstoring oraal microbioom reiken verder dan de mond

De mondholte vormt als schakel tussen het menselijk lichaam en de buitenwereld met meer dan 1000 soorten en ongeveer 20 miljard aanwezige micro-organismen één van de belangrijkste en meest complexe bacteriële gemeenschappen aan virussen, bacteriën en schimmels.

De afgelopen tien jaar heeft wetenschappelijk onderzoek meer inzicht gegeven over het belang van orale microbiota en de betrokkenheid ervan bij verschillende ziekten en aandoeningen (1).

Verstoring van orale microbieel evenwicht

Onder normale omstandigheden zijn de verschillende orale microbiële gemeenschappen met elkaar in evenwicht. Door factoren als voeding, slechte mondhygiëne, stress, roken en alcoholgebruik kan dit microbiële evenwicht uit balans worden gebracht (1). De verstoring van dit evenwicht, ook wel dysbiose genoemd, kan leiden tot een ontstekingsproces in de mondholte waardoor gingivitis ontstaat. Gingivitis, ofwel tandvleesontsteking, wordt meestal veroorzaakt door bacteriën die zich ophopen in tandplaque. Wanneer dit onbehandeld blijft kan dit zich ontwikkelen tot parodontitis (2)

Parodontitis richt echter niet alleen schade aan in de mond aan het tandvlees en -bot. Er is steeds meer bewijs dat deze aandoening verstorend werkt op de gezondheid van het hele lichaam door de laaggradige ontsteking die eraan ten grondslag ligt. Om die reden wordt parodontitis ook wel een ‘laaggradige systematische ziekte’ genoemd die van invloed kan zijn op tal van systematische ziekten, zoals inflammatoire darmziekten, niet alcoholische leververvetting en de ziekte van Alzheimer (1,3) .

Orale microbiota en darmziekten

Met elk hun eigen microbiële gemeenschap spelen zowel het orale als darmmicrobioom een cruciale rol in de menselijke gezondheid. Doorgaans worden hun gemeenschappen van elkaar gescheiden door barrières als fysieke afstand of chemische obstakels zoals maagzuur en gal. Recent onderzoek heeft echter laten zien dat microbiële verplaatsing tussen deze twee systemen mogelijk is en dat orale dysbiose de samenstelling van darmmicrobiota kan veranderen, het darmslijmvlies kan beschadigen en systematische ontsteking kan veroorzaken (1,2 ).

Dit proces vindt echter alleen plaats wanneer de afweer van gezonde darmflora tegen schadelijke indringers, zoals orale pathogenen, verstoord is. Wanneer de schadelijke indringers zich eenmaal gevestigd hebben beïnvloeden ze de darmmicrobiota op stamniveau en passen ze zich aan om te kunnen gedijen in een ontstoken darmomgeving. Ze kunnen er op die manier voor zorgen dat de communicatie tussen het immuunsysteem en de microbiota verandert, de ontsteking van het darmslijmvlies in stand wordt gehouden en de darmbarrière wordt ontregeld (2).

Meest bestudeerde pathogenen bij darmziekten

De belangrijkste en meest bestudeerde pathogenen van parodontitis zijn Porphyromonas gingivalis en F. nucleatum. De door P. gingivalis veroorzaakte ontsteking in de mondholte kan zorgen voor een verstoring van de darmmicrobiota, aantasting van de darmbarrière, een toename van endotoxinen en een systematische ontstekingsreactie geven.

Ook F. nucleatum kan zich naar de darm verplaatsen en ervoor zorgen dat de activiteit van het afweersysteem om ziekteverwekkers tegen te houden wordt onderdrukt en op die manier een chronische darmontsteking (IBD) bevorderen (3). Bovendien is vastgesteld dat F. nucleatum een belangrijke rol speelt in de ontwikkeling van tumoren. Met name de rol ervan bij darmkanker is uitgebreid bestudeerd (1).

Vergelijking van orale flora bij IBD

Dat orale bacteriën het darmslijmvlies kunnen koloniseren wordt verder aangetoond door onderzoek dat laat zien dat de orale flora van mensen met IBD verschilt van die van gezonde mensen. Orale bacteriën zoals Campylobacter en Klebsiella pneumonia werden aangetroffen in weefselmonsters van IBD-patiënten. Campylobacter, een voor de darm invasieve ziekteverwekker, werd bij 50% van de mensen met inflammatoire darmziekte aangetroffen. Deze bacterie werd niet aangetroffen bij gezonde mensen. Klebsiella pneumonia kan in het darmkanaal zorgen voor een toename van ontsteking producerende cellen in het darmslijmvlies en op deze manier IBD veroorzaken (3).

Orale microbiota en leverziekten

De lever is het orgaan dat het meest nauw verbonden is met de darm. Wanneer orale bacteriën en hun metabolieten in de darm terecht zijn gekomen en daar zijn geabsorbeerd, worden ze naar de lever getransporteerd via de poortader of gebruikt als energiebron of als signaal- of regulerend molecuul om aan het levermetabolisme deel te nemen.

Er zijn aanwijzingen voor de mogelijke wisselwerking tussen orale en darmmicrobiota en de functie van de lever bij leverziekten. Studies hebben laten zien dat bij zowel mensen als diermodellen ontstekingen in de dikke darm de darmdoorlaatbaarheid verhogen bij patiënten met leverziekte. Door deze doorlaatbaarheid kunnen bacteriën zich verplaatsen en komen bacteriële producten in de lever terecht. Orale bacteriën en hun bijproducten kunnen zich op deze manier naar de lever verspreiden en zo bijdragen aan de ontwikkeling van leverziekte.

Veel klinische studies hebben laten zien dat de orale pathogeen P. gingivalis een belangrijke rol speelt in het verloop van niet-alcoholische leververvetting (NASH). Doordat deze bacterie de samenstelling van het darmmicrobioom kan veranderen, de darmdoorlaatbaarheid en insulineresistentie kan verhogen kan hij zorgen voor verspreiding van darmbacteriën naar de lever en zo het triglyceridegehalte in het leverweefsel verhogen wat kan leiden tot leververvetting (steatose).
Ook werd in een studie het darmmicrobioom van mensen met levercirrose geanalyseerd. Er werden een groot aantal orale micro-organismen gevonden, waaronder Clostridium, Veillonella, Prevotella, Streptococcus, Haemophilus en Lactobacillus (3,4) .

Orale microbiota en invloed op de hersenen

Het tweerichtings communicatiesysteem tussen het maag-darmkanaal en het centrale zenuwstelsel, ook wel bekend als de darm-hersen-as, wordt sterk beïnvloed door darmmicrobiota. Via de bloedsomloop en de nervus vagus staan ze met elkaar in verbinding en kunnen ze wederzijds elkaar functies beïnvloeden. Deze beïnvloeding blijkt uit het feit dat wanneer in een diermodel pathogene micro-organismen worden geïntroduceerd dit onmiddellijk angstig gedrag veroorzaakt. Ook gezonde muizen die werden behandeld met de uit muizen met collitis geïsoleerde Escherichia coli bacterie, kregen collitis en geheugenstoornissen.

Het mechanisme van de traditionele darm-hersen-as kan breder en diepgaander bestudeerd worden als ook de invloed va de orale microbiota op deze as wordt meegenomen. Orale ziekteverwekkers en hun afvalproducten kunnen via het maag darmkanaal in de systematische circulatie terechtkomen en zorgen voor disfunctie van de bloed-hersenbarrière (BBB), evenals het een ontstekingsreactie in de immuuncellen van de hersenen kan activeren. Op deze manier kunnen ze op indirecte wijze via de darm de hersenfuncties beïnvloeden waardoor veranderingen in het zenuw- en vaatstelsel van de hersenen, een verhoogde doorlaatbaarheid van de bloed-hersenbarrière, neuro-inflammatie en -degeneratie kan ontstaan.

Rechtstreekse overdracht tussen mondholte en hersenen

Orale microbiota kunnen niet alleen op een indirecte manier de hersenen beïnvloeden. Ze kunnen ook rechtstreeks via het vaatstelsel de hersenen bereiken. Daarnaast kunnen ze niet alleen via het zenuwstelsel van de nervus vagus een wisselwerking aangaan met het centrale zenuwstelsel (CZS). Ook de trigeminuszenuw, die verantwoordelijk is voor de overdracht van signalen tussen de mondholte en hersenen, zorgt voor deze wisselwerking.

Naast dat neuro-inflammatie in verband wordt gebracht met neurologische en cognitieve achteruitgang wordt het ook geassocieerd met aan het CZS gerelateerde psychiatrische aandoeningen als angststoornissen, depressie, bipolaire stoornis, met de ziekte van Alzheimer, multiple sclerose en de ziekte van Parkinson.

Uit experimenten met diermodellen blijkt dat orale toediening van het orale pathogeen P. gingivalis kan leiden tot darmdysbiose en cognitieve stoornissen. Deze pathogeen is in staat om immuuncellen van het CZS te activeren en de expressie van ontstekingsstoffen als IL-1β, IL-6 en TNF-α te stimuleren waardoor neuro-inflammatie en neurodegeneratie bevorderd worden. Ook blijkt P. gingivalis een belangrijke rol te spelen in de vorming β-amyloïde-eiwitplaques doordat hij rechtstreeks via de bloedbaan de hersenen kan bereiken en hier gingipaïne vrijgeeft. Dit is een neurotoxische protease die direct betrokken is bij de vorming van deze β-amyloïde-eiwitplaques. Deze plaques zijn één van de meest kenmerkende indicatoren voor de ziekte van Alzheimer (1).

Orale microbiota en andere ontstekingsziekten

Naast dat er een verband is vastgesteld tussen orale pathogenen en ziekten van de darm, lever en hersenen lijken orale microbiota ook betrokken te zijn bij andere aandoeningen waarbij ontstekingen een rol spelen.

Orale bacteriën worden onder andere geassocieerd met de volgende ziektebeelden:
– Hart- en vaatziekten
– Diabetes
– Reumatoïde artritis
– Obesitas
– Luchtwegaandoeningen
– Allergische aandoeningen
– Reumatoïde artritis
– Verschillende kankersoorten, zoals alvleesklier-, slokdarm- en longkanker

Opgemerkt dient te worden dat orale pathogenen niet alleen invloed kunnen hebben op het ontstaan van deze aandoeningen maar dat het omgekeerde ook het geval kan zijn. Verschillende medische aandoeningen zoals diabetes, hart- en vaatziekten, maag-darm aandoeningen en neurologische ziekten kunnen namelijk op hun beurt ook de orale microbiota verstoren doordat ze invloed uitoefenen op de immuunrespons en de orale PH veranderen waardoor een overgroei van ziekteverwekkende bacteriën kan ontstaan (2).

Commentaar Natuurdiëtisten

Er is steeds meer bewijs dat orale microbiota niet alleen een rol spelen bij parodontale aandoeningen zoals parodontitis, halitose en spruw, maar verder reiken dan onze mond. Orale pathogenen lijken ook betrokkenheid te hebben bij tal van darm-, lever- neurologische aandoeningen en ontstekingsziekten.

Het belang voor het zorgdragen van een goede mondgezondheid wordt daarmee onderstreept. Leefstijlfactoren zoals ongezonde voedingsgewoonten, roken, alcoholgebruik, slechte mondhygiëne en stress kunnen het fragiele onderlinge evenwicht tussen de orale microbiota verstoren. Daarnaast kan medicijngebruik, met name antibiotica en immunosuppressiva, het microbiële evenwicht uit balans brengen door directe beïnvloeding van de bacteriële populatie of door de afweer te verzwakken. Deze verstoring kan bijdragen aan problemen met de orale gezondheid (1,2).

Dieetinterventie één van de meest cruciale behandelingsmethoden

In een studie wordt gesteld dat dieetinterventie één van de meest cruciale behandelingsmethoden is bij chronische aandoeningen. Volgens de onderzoekers hangen systematische aandoeningen, zoals obesitas en diabetes, onmiskenbaar samen met parodontitis. Aangetoond is dat ontstekingsremmende voeding en het aanpassen van voedingsgewoontes kan helpen parodontitis te behandelen.

Een onderzoek onder Spaanstalige bevolking tussen 18 en 74 jaar liet zien dat bij mensen die meer fruit, groenten en volkorenproducten aten en minder bewerkt of rood vlees consumeerden ernstige parodontitis minder voorkwam. In speekselmonsters van mensen met obesitas bleek een mediterraan dieet de relatieve aanwezigheid van de orale pathogenen P. gingivalis, P. intermedia en Treponema te verminderen.

Een goed dieet kan de groei van niet-pathogene microbiota stimuleren en zorgen voor regulatie van de orale microbiële populatie (5).

Probiotica: reguleren en handhaven van mondgezondheid

Er is wetenschappelijk bewijs dat probiotica bijdraagt aan het microbiële evenwicht door het mondslijmvlies te koloniseren en een gezond immuniteitsniveau bevorderen. Probiotische stammen als Lactobacillus reuteri, Lactobacillus salivarius, Streptococcus salivarius M18 , Streptococcus salivarius K12, Lactobacillus plantarum en Bifidobacterium lactis zijn wetenschappelijk onderzocht en hebben aangetoond effectief te zijn bij de ondersteuning van een goede mondgezondheid.

Deze stammen staan erom bekend dat zij bacteriën kunnen bestrijden die zorgen voor tandvleesontsteking en een slechte adem. Ze kunnen niet alleen helpen bij het reguleren van het handhaven van de mondgezondheid, maar ook een effectieve aanvulling zijn in de ondersteuning van de algehele gezondheid (2).

Petrie Koenen, orthomoleculair therapeut

Binnenkort is het mogelijk een uitgebreid mondmicrobioom te testen bij Medivere.

Lees ook:

Neuro-inflammatie: denk ook aan de darm.
Voedingsstoffen aanvullingen bij de ziekte van Alzheimer.